Кіріспе

"Неге мен емес?" – Аль Франкеннің 1999 жылғы саяси сатиралық романы.

Қысқаша мазмұны

Кітап үш бөлімнен тұрады. Біріншісі – Франкеннің «Елбасты болуға батылдық» атты автобиографиясы. Екіншісі – Франкен мен оның сайлау штабының Айова және Нью-Гэмпшир штаттарындағы науқанның күнделігі. Ал соңғы бөлім, шамамен Боб Вудвард жазған, Франкеннің президенттік өкілеттігінің алғашқы жүз күнін көрсететін «Бос кеңістік» атты құпия есеп. Сондай-ақ, оқиғадан бірнеше ондаған жылдар өткен соң, Франкен президенттігі мен президенттік қызметтен кейінгі өмірін тарихи тұрғыдан қарастыратын эпилог бар.

Үгіт-насихат

Кітап Франкеннің сайлау өмірбаяны "Басқаруды батыл бастау" (Daring to Lead) деп аталады. Онда ол Минессота штатының ойдан шығарылған Кристхейвен қаласындағы балалық шағынан бастап, колледж жылдары мен NBC телеарнасының "Saturday Night Live" бағдарламасындағы мансабына дейінгі өмірін баяндайды. Бірақ кейіннен Франкеннің сайлау күнделігінен кітаптың кейбір бөлімдері толығымен ойдан шығарылған екені белгілі болады. Күнделік Франкеннің сайыс кезіндегі тәжірибесін көрсетеді. Ол бір ғана мәселе – банкомат ақысы – бойынша үгіт жүргізетін, ешкім күтпеген демократтық кандидат ретінде бастайды. Күнделікте Франкен Нью-Гэмпшир және Айова тұрғындарына жиі тіл тигізеді, сондай-ақ көптеген некеден тыс қатынастар, заңсыз іс-әрекеттер, әжуалық сайлау уәделері және Франкеннің рейтингін көтеруге бағытталған сәтсіз жоспарлар туралы айтады. Франкеннің алдауына қарамастан, Y2K қатесі банкоматтарда ғана бұзушылықтар туғызғаннан кейін қолдау артып, ол демократтардың үміткері болады. Ол бұрын-соңды болмаған үлкен артықшылықпен президент болып сайланады.

Төрағалық

"Бос кеңістік" кітабы, суретте Боб Вудворд жазған, Фрэнкеннің Ақ үйdeгі қысқа да алағайлы қызмет мерзімін сипаттайды. Фрэнкен құлдық үшін кешірім сұрап, ерекше әрі таңғажайып инаугурациялық сөз сөйлегеннен кейін, оған қарсы туған наразылық Фрэнкенді депрессияға жетеді. Фрэнкеннің көмекшілері оған антидепрессанттар береді, бірақ бұл Фрэнкеннің ең жақсысы емес мінез-құлқына себеп болады. Фрэнкен өзін клондап алады, мемлекеттік кездесуде Нельсон Манделаны қарнынан ұрып, Саддам Хусейнді өлтіру үшін қауіпті жоспар құрады – Иракқа ұшып барып, "Әлемдегі ең ұлы әжесі" деп жазылған тақтайшамен шабуылдайды. Конгресс Фрэнкеннің көңіл-күйін зерттеу үшін комиссия құрады, бұл оның басқарушылығының күйреуіне әкеледі. Оның күнделігі жарияланғаннан кейін Фрэнкен отставкаға кетеді. Эпилогта Фрэнкеннің клоны (сол кездегі Эллен ДеДженерес пен Энн Хеш жұбының баласы) қазір Фрэнкеннің президенттік кітапханасын басқарады. Фрэнкеннің бүкіл кабинеті президентке қарсы айыпталып, түрмеде әртүрлі мерзімдерін өтейді; Фрэнкен отставкаға кеткені алдында өзін кешіреді. Фрэнкеннің билігіне келер болсақ, Ресейді НАТО-ға қабылдауға шақыруы жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етеді, вице-президенті Джо Либерман тарихтың ең ұлы президенті болып шығады және он сегіз жыл қызмет етеді, ал Гласс-Стигалл заңының қалдықтарын тарату оның сақтандыру саласындағы жақтастарына пайда әкеледі. Кітаптағы кейіпкерлердің көпшілігі нақты адамдар, бірақ оқиғалар ойдан шығарылған.

Кейіпкерлер

Отто Франкен – Альдың қатыгез және алкогольге тәуелді (құрастырылған) ағасы, ол баспасөз өкілдеріне ағаш тіліктерімен шабуыл жасайды және өзін жасырып, «Дотто Дранкен», «Ботто Бранкен» және «Клотто Кланкен» сияқты лақап аттарды қолданып, Аль Горды қысымға алады. Дэн Хаггерти – телеарнадағы «Гризли Адамс», оны науқан жұлдызды қолдау үшін пайдаланады. Норм Орнштейн – Америкалық Кәсіпкерлік институтының беделді ғылыми қызметкері және Франкеннің досы. Ол науқан жетекшісі, кейін Ақ үйдің бас штаб директоры болады. Хауард Финеман – Newsweek журналының бұрынғы тілшісі, Франкеннің науқанының қоғамдық байланыстар өкілі болуға итермелейді, кейін Ақ үйдің баспасөз хатшысы болады. Дик Моррис – Билл Клинтонның танымал сауалнама жасаушысы, Франкеннің науқанына стратегия әзірлеу және қаражат жинау үшін қосылады. Фрэнк Ланц – республикалық сауалнама жасаушы, Аль оның науқанға «жұлдызға табынушы» болғандықтан ғана қатысқанын айтады. Джо Либерман – Франкеннің вице-президенті. Шындығында, Либерман сайлаудан кейін өзін тәуелсіз деп жариялады. Санди Куфакс – Франкеннің Ардагерлер істері жөніндегі хатшысы болған бұрынғы кәсіби бейсбол ойыншысы. Аль Гор – Франкеннің 2000 жылғы Айова штатындағы алғашқы сайлау кезінде саяси жағынан жеңген бұрынғы вице-президенті; кейін Теннесси штатынан конгрессмен болады. Франни Франкен – Альдың (нағыз өмірдегі) әйелі, ол Нью-Гэмпширде қартты қаһармандық түрде құтқарудан кейін науқанда қолданылады.

Жазу стилі

Франкен өзінің кейіпкерін саяси мәселелерді толық түсінбейтін, сондықтан "АҚШ – жалғыз қалған супердержава" сияқты қалыпты сөздерге жүгінетін мақтанышқак ретінде жазады. Франкеннің (көркем) күнделігінде ол әртүрлі адамдар мен саяси топтарды атау үшін "О" сияқты әріптердің бас әріптерін қолданады, мысалы, өзінің туысы Отто үшін "О.", ал саяси митингке барған сайын кездесетін "ақымақ адамдар" үшін "С.П." қолданады. Ол сондай-ақ, әйелінен жасырып, қарым-қатынас жасайтын жас әйелдерді атау үшін де әріптердің бас әріптерін пайдаланады. Кітаптың бірінші бөлігінде ол өзінің балалары Томасин мен Жозефтің (нағыз адамдар) президенттікке түсуіне қарсы екенін көрсетеді.

Болашақтағы оқиғаларға ұқсастықтар

Франкен 2000 жылғы президенттік сайлауда Джо Либерманның Демократиялық партияның вице-президенттікке үміткері болатынын дұрыс болжады. 2008 жылы Франкен Норм Коулменнің Миннесота штатындағы АҚШ Сенатының мандатын иелену үшін өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялады. Ұзаққа созылған қайта санаудан кейін ол жеңіске жетті. 2017 жылы бірнеше бағана авторы Франкеннің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауына қатысу мүмкіндігі туралы жазды, оның бұл идеяны бұрынғы жылы жоққа шығарғанына қарамастан. 2017 жылы Франкенге әртүрлі әйелдер АҚШ сенаторы болғанға дейін және кейін жыныстық қылық жасады деген айыптар тағылды. Бұл оның кітаптың күнделік бөлімінде баяндаған әрекеттеріне ұқсас.