Кіріспе

Белоктарды анықтаудың аналитикалық әдісі

Пептидтік массалық саусақ ізін (PMF), сондай-ақ белок саусақ ізін деп те атайды, бұл белоктарды анықтаудың аналитикалық әдісі, онда қызығушылық тудыратын белгісіз белок алдымен кіші пептидтерге бөлінеді, олардың абсолютті массалары MALDI TOF немесе ESI TOF сияқты массалық спектрометрмен дәл өлшенеді. Бұл әдіс 1993 жылы бірнеше топтар тәуелсіз түрде әзірледі. Пептидтердің массалары белгілі белок тізбектерін немесе тіпті геномды қамтитын деректер базасымен салыстырылады. Бұл компьютерлік бағдарламаларды пайдалану арқылы жүзеге асырылады, олар организмнің белгілі геномын белоктарға аударады, содан кейін белоктарды теориялық түрде пептидтерге бөліп, әр белоктан пептидтердің абсолютті массасын есептейді. Содан кейін белгісіз белоктың пептидтерінің массасы геномда кодталған әр белоктың теориялық пептидтік массасымен салыстырылады. Нәтижелер статистикалық түрде ең жақсы сәйкестікті табу үшін талданады. Бұл әдістің артықшылығы тек пептидтердің массасын білу қажеттігінде. Бір кемшілігі – белок тізбегі қызығушылық тудыратын деректер базасында болуы керек. Сонымен қатар, көптеген PMF алгоритмдері пептидтер бір белоктан алынған деп есептейді. Қоспаның болуы талдауды айтарлықтай қиындатып, нәтижелерге зиян келтіруі мүмкін. PMF негізіндегі белоктарды анықтау үшін ерекше талап – белоктың оқшауланған болуы. 2-3 белоктан аспайтын қоспалар жеткілікті нақтылыққа қол жеткізу үшін MS/MS негізіндегі белокты анықтаудың қосымша қолданылуын қажет етеді. Сондықтан, PMF сынамалары екі өлшемді гель электрофорезінен (2D гельдер) немесе оқшауланған SDS PAGE жолақтарынан алынған оқшауланған белоктар болып табылады. Қосымша талдаулар MS/MS арқылы тікелей, мысалы, MALDI TOF/TOF талдау немесе гельден алынған элюаттардың nanoLC ESI MS/MS талдауы арқылы жүргізілуі мүмкін.

Шығу тегі

Ақуызды талдаудың ұзақ және көбінесе қиын процесіне байланысты пептидтік массалық «саусақ із» әдісі әзірленді. Эдман ыдырауы ақуыз талдауында қолданылды, бірақ бір аминқышқыл қалдығын талдауға шамамен бір сағат уақыт кетті. Өте күрделі қоспалардағы ақуызды бөлу үшін SDS PAGE де қолданылды, осымен бірге электроблоттинг және бояу әдістері де пайдаланылды. Содан кейін, жолақтар гельден алынып, автоматты түрде тізбектелетін болды. Процесте жиі кездесетін мәселе – қызығушылық тудыратын ақуызбен бірге басқа да ақуыздар тазарылып қалуы еді. Осы араласатын ақуыздардың тізбектері Дейхофф дерекқоры ретінде жинақталды. Нәтижесінде, белгілі ақуыздық қоспалардың тізбектерін дерекқорда сақтау ақуыз талдауына жұмсалатын уақытты және шығындарды азайтты.

Есептеулік талдау

Массалық спектрометриялық талдау молекулалық салмақтар тізімін шығарады, бұл тізім көбінесе шыңдар тізімі деп аталады. Пептидтердің массалары Swissprot сияқты ақуыздық деректер базасымен салыстырылады, ол ақуыз тізбектері туралы ақпаратты қамтиды. Бағдарламалық құрал деректер базасындағы ақуыздарды, химиялық ыдырау реакциясында қолданылған ферментпен (мысалы, трипсинмен) бірдей ферментті пайдаланып, компьютерлік ортада "қабылдау" (in silico) жүргізеді. Осы пептидтердің массасы есептеледі және өлшенген массалардың тізімімен салыстырылады. Нәтижелер статистикалық түрде талданып, ықтимал сәйкестіктер нәтижелер кестесінде ұсынылады.