Кіріспе

Американдық физик (1899–1981)

Грегори Брейт (Григорий Альфредович Брейт Шнайдер, Григорий Альфредович Брейт Шнайдер; 14 шілде 1899 – 13 қыркүйек 1981) – Ресей империясының Николаев қаласында (қазіргі Украинаның Миколаев қаласында) туған американдық физик. Ол 1929–1934 жылдары Нью-Йорк университетінде, 1934–1947 жылдары Висконсин университетінде (Мэдисон), 1947–1968 жылдары Йель университетінде және 1968–1973 жылдары Буффало университетінде профессор болып жұмыс істеді. 1921 жылы ол Лейден университетінде Пол Эренфесттің ассистенты болды.

Өмірбаян

Николаев қаласында кітап баспашысы Альфред Шнайдердің отбасында дүниеге келді. 1911 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесі Америка Құрама Штаттарына кетті. 1915 жылға дейін Грегори Олександровская гимназиясында оқыды. 1915 жылы ол әкесімен бірге АҚШ-қа көшті. Джонс Хопкинс университетінде оқыды: 1918 жылы бакалавр, 1920 жылы магистр, 1921 жылы физика ғылымдарының докторы атағын алды. 1921-1922 жылдары Лейден университетінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 1922-1923 жылдары Гарвард университетінде ғылыми зерттеуші болды. 1923-1924 жылдары Миннесота университетінде профессордың көмекшісі болды. 1925 жылы Вашингтонның Карнеги институтында Брейт Мерл Тьювпен бірлесіп, ионосфераның биіктігін анықтау үшін импульстік радио таратушыны пайдаланды, бұл техника кейіннен радарды дамытуда маңызды рөл атқарды. 1929 жылы Эуген Вигнермен бірге релятивистік Брейт-Вигнер таралымын қолданып, бөлшектердің резонанстық күйлерін сипаттады, ал Эдвард Кондонмен бірге алғаш рет протонның шашырауын (дисперсиясын) сипаттады. Ол сондай-ақ Брейт теңдеуін тудырғанмен де белгілі. Брейт координаттық жүйесі оның есімімен аталады. Дирак теңдеуінің шешімдеріндегі зиттербевегунгті (қозғалмалы қозғалыс) бірінші болып байқағандардың қатарында болды. 1934 жылы Джон А. Уилермен бірге Брейт-Уилер процесін сипаттады. 1939 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1940 жылдың сәуір айында ол Ұлттық зерттеулер кеңесіне американ ғалымдарының өз жұмыстарын Екінші дүниежүзілік соғыста жау мемлекеттерінің әскери мақсаттар үшін пайдалану мүмкіндігіне байланысты өзін-өзі цензуралау саясатын ұстануды ұсынды. Соғыстың басында Брейт Артур Комптонмен бірге кейін Манхэттен жобасы болып танылған алғашқы атом бомбасының алғашқы жобасын қадағалауға тағайындалды. 1942 жылы жұмыстың тым баяу ілгерілегенін және жобада қауіпсіздік бұзушылықтары болғанын сезініп, Брейт лауазымынан кетті. Оның орнына Роберт Оппенгеймер тағайындалды, ол кейіннен Y жобасының ғылыми жетекшісі болды, бұл жоба қаруды жобалау және сынаумен айналысты. 2014 жылы тәжірибешілер Брейт пен Джон А. Уилердің материяның пайда болуына жарық бөлшектерінің өзара әрекеттесуі арқылы қол жеткізуге болатын идеясын ("Брейт-Уилер процесі") растаудың жолын ұсынды. Брейт төрт рет Physical Review журналының редакторы болып қызмет етті (1927-1929, 1939-1941, 1954-1956 және 1961-1963). 1923 жылы Америка физикалық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1964 жылы Франклин медалімен марапатталды. 1967 жылы Ұлттық ғылым медалімен марапатталды.