Кіріспе

1943 жылы Роальд Дальдың романы

«Гремлиндар» – британдық автор Роальд Дальдың 1943 жылы жарық көрген балалар кітабы. Кітапты жазу барысында Даль Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштерінде (RAF) ұшқыш ретінде алған жеке тәжірибесіне сүйенді. Оқиғаның басты кейіпкері – RAF ұшқышы Гас, оның «Хокер Ураган» ұшағы Ағылшын каналының үстінде гремлиндердің салдарынан қирап қалады. Гремлиндер – RAF фольклорындағы шамалы зұлымдық тудыратын жаратылыстар. Парашютпен суға түскен кезде Гас гремлиндерді ортақ жау – Гитлер мен нацистерге қарсы күш біріктіруге көндіреді. Бұл Дальдің алғашқы кітабы және ол «Уолт Дисней Продакшнс» үшін ешқашан іске аспаған толық метражды анимациялық фильмді күтіп жазылған. Даль гремлиндердің Корольдік әуе күштерінің эксклюзивті символы екенін және оның бастапқы автор екенін айтты, бірақ эльф сияқты бейнелердің өте күрделі тарихы оның алғашқы жазбаларына дейін жетеді.

Сюжет

Бұл оқиға аңыздағы шамалы зұлым жаратылыстар – атақты гремлиндер туралы, оларды Корольдік әуе күштерінің ұшқыштары ұшақтардағы техникалық бұзылулар мен апаттардың себебі ретінде жиі айтады. Көзі ашылған соң, гремлиндерді Корольдік әуе күштері саботаж жасаудың орнына ұшақтарды жөндеуге қайта оқытады және бір қатты апаттан кейін Гасты қайтадан белсенді ұшуға жібереді. Кітапта гремлиндердің күнделікті өмірінен қызықты деректер де бар: мысалы, гремлиндердің балаларын виджеттер деп, ал әйелдерін фифинеллалар деп атайды, бұл есім 1916 жылы, Даль дүниеге келген жылда Эпсом Дерби және Эпсом Оукс жарыстарында жеңіске жеткен "ұшатын" жарыс жылқысы Фифинелланың құрметіне берілген.

Жарияланым

"Рандом Хаус" баспасы "Гремлиндар" кітабын АҚШ нарығы үшін 50 000 данамен шығарды, ал Даль өзіне 50 дана тапсырыс берді, оларды жарнамалық материал ретінде пайдаланып, таныстарының бәріне таратты, соның ішінде Вашингтондағы британдық елші Лорд Галифаксқа және немерелеріне оқығанды ұнататын АҚШ-тың бірінші ханымы Элеонора Рузвельтқа. Кітап халықаралық деңгейде сәтті сатылып, Австралияда 30 000 данасы сатылды, бірақ соғыстағы қағаз тапшылығы кітапты қайта басып шығаруға кедергі келтірді. Ірі басылымдарда жарияланған рецензиялар Дальді белгілі жазушы деп мойындады, ал ол Голливудта фильм жобасын ілгерілету үшін жасаған қадамдары Хедда Хоппердің бағаналарында жарияланды. Авторлық құқық мәселелеріне тап болып, бастапқы фильм келісімшартындағы Әуе министрлігінің "12-тармағы" студияның жұмысын шектейтінін түсінген Уолт Дисней, "Гремлиндарға" жеке қызығушылық танытып, жобаны "тоқтатуға" мәжбүр болды. 1943 жылдың тамызында Дисней тіпті "Гремлиндар" бойынша анимациялық "қарқынды" фильмді қайта қарастырды және Дальге хат арқылы одан әрі жұмыс жүргізілмейтінін хабарлады. Бір жылдық әңгімелер мен зерттеулерден кейін Даль өзінің кітабы тоқтатылған фильмнен туындайтын жалғыз нақты нәтиже екенін түсінді.

Қайта басып шығару

Кітаптың арнайы басылымы АҚШ Әуе күштерінің 60 жылдығын еске алу үшін шығарылды және тек Армия мен Әуе күштерінің айырбас қызметі арқылы таратылды. АҚШ Әуе күштерінің арнайы басылымында Әуе күштерінің 60 жылдығының еске алу таңбасы бар ерекше шаң қаптамасы болды. Шаң қаптамасының ішкі жағында кітаптың әуешілер мен олардың отбасыларының көңіл-күйін көтерудегі рөлі туралы қысқаша тарих келтірілген. АҚШ Әуе күштерінің 60 жылдығына арналған алғашқы таралым сатылымға шыққан күні барлық қатысушы AAFES сату орындарында сатылып бітті.

Танымал мәдениет

Бірінші басылымдағы кітаптың қолданылған даналары Роалд Даль және Дисней туындыларын коллекциялайтындар үшін аса құнды және ізделіспен алынады; мұндай даналардың құны 100 АҚШ долларынан 10 000 АҚШ долларына дейін жете алады. Warner Bros. студиясының "Falling Hare" мультфильмінде Багс Бэнни гремлиннің салдарынан американдық әскери ұшақтың апатқа ұшырауына қарсы тұруға тырысады. 1963 жылғы "Твайлайт Зона" эпизоды "20,000 фут биіктіктегі қорқыныш", басты рөлде Уильям Шатнер, гремлиндер туралы аңызға құрмет көрсетіп, ұшу кезінде әуе кемесін бөлшектеп жатқан гремлиннің суретін көрсетеді. Рольді 1983 жылы Джон Литгоу сомдады. "Мифтік оқиғалар" сериясынан шыққан "Мифтік түсініктер" кітабында Роберт Асприн гремлинді кішкентай, көк терілі жаратылыс деп сипаттайды, ол көретін адамның назары ауғанда жоғалып кетуге бейім. 1984 жылғы "Гремлиндар" фильмін Стивен Спилберг өндірді, ал Джо Данте түсірді, ол Дальдың кейіпкерлерінен шабыттандырылып, кішкентай, жүнді жаратылыстардан айналған зұлым және құрылысшыл монстрларды көрсетеді. "Трихаус хоррор IV", "Симпсондар" мультсериалының 5-ші маусымының 5-ші эпизоды "5 1/2 футтағы қорқыныш" деп аталатын гремлиндерді қамтитын сегментті қамтиды – бұл өзі "Твайлайт Зона" эпизодына сілтеме. 2006 жылдың қыркүйегінде Dark Horse Comics "Гремлиндар: Жоғалған Уолт Дисней өндірісі" комиксін жариялады, ол "Гремлиндар" туындысының адал қалпына келтірілген және жаңартылған нұсқасы болып табылады, сонымен қатар танымал кинотарихшы Леонард Мальтиннің кіріспе сөзін және түпнұсқа Даль кейіпкерлерінің стилінде жасалған гремлиндерге арналған ойыншықтар мен мүсіндер сериясын қамтиды, сондай-ақ "Гремлиндардың оралуы" комиксінің жалғасын, онда ұшқыш Гастың немересі Англиядағы атасының үйін мұраға алғанда гремлиндермен кездеседі. Гремлиндар Epic Mickey франшизасында Шөлдің механикасы ретінде пайда болады. Олардың көшбасшысы Гас (бірінші ойында Боб Джольс, ал екіншісінде Кэри Элвес дауыстаған) Миккиге (Жимини Крикет Пиноккио үшін болғандай) ар-ождан тұлғасы ретінде қызмет етеді. Кітаптағыдан айырмашылығы, гремлиндар телепортациялау қабілетіне ие.