Пьер Деспрож: Француз юморисінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз юморисі (1939–1988)

Пьер Депрогес (pjɛʁ depʁɔʒ; 9 мамыр 1939 – 18 сәуір 1988) – француз юморисі. Ол Сен-Дени Сенасының Пантин қаласында дүниеге келген. Өзінің айтуынша, 30 жасқа дейін ерекше жетістіктерге қол жеткізбеген. 1967 жылдан 1970 жылға дейін өмірді сақтандыру сатушысы, қоғамдық пікірді зерттеуші, «Жалғыз жүректер» рубрикасының авторы, жылқы жарыстарының болжаушысы және пенополистирол сәулелерін өндіретін компанияның сату жетекшісі болып жұмыс істеді. 1970–1976 жылдары «L’Aurore» газетінде қызмет етті. 1975 жылдан бастап Жак Мартин жүргізетін «Le petit rapporteur» (Кішкентай хабаршы) сатирикалық телешоуында «хабаршы» ретінде жұмыс істеді. Франсуаза Саган және Жан Эдерн Халлиер сияқты жазушылармен ерекше әдеби сұхбаттары арқылы көпшіліктің назарын өзіне аударды. «Олимпия» театрында Тьерри Ле Луронның шоуында алғаш рет сахнаға шықты. Басқа нәрселермен қатар, 1986 жылы радиодағы «Обыкновенная ненависть» (Күнделікті жеккөру) бағдарламасымен үлкен танымаллыққа ие болды. 1980-жылдары «Le tribunal des flagrants délires» (француз тілінде «flagrant délit» – қызыл қолмен ұсталған) комедиялық шоуында жиі пайда болды. Депрогес екі жылдан астам уақыт бойы прокурор рөлін орындады, бұл рөлге оның өткір тілі, қатал юморы және әдеби білімі өте сай келді. 1982 жылы «La minute nécessaire de Monsieur Cyclopède» телешоуы үшін қысқаметражды фильмдер сериясын жасады, онда ол барлықбілгіш профессор рөлін ойнады. «Луи XVI патшасын өрттен қалай қорғауға болады?» сияқты метафизикалық және абсурдты сұрақтарға жауап берді, Бетховеннің саңырау емес, ақымақ екенін дәлелдеді және Мило Венерасы мен Сент-Экзюперидің «Кішкентай ханзадасы» арасындағы кездесудің неге сәтсіз аяқталғанын түсіндірді. Әр бөлімінің соңында: «Étonnant, non?» («Таңғаларлық емес пе?») деген сөз айтылды. 1984 жылы «Théâtre Fontaine» театрында алғашқы жекелеген стендап-шоуын ұсынды. 1986 жылы «Théâtre Grévin» театрында «Pierre Desproges se donne en spectacle» екінші стендап-шоуы көрсетілді. Ол үшінші стендап-шоудың жобасымен жұмыс істеді, ал оның материалдары 2010 жылы жарияланды. 1987 жылы дәрігерлер оның өпкесіндегі қатерлі ісіктің соңғы сатыда екенін анықтады, және оның жақындары, дәрігерлермен келісіп, оның соңғы күндерін тыныш өткізуі үшін оған ауру туралы айтпауға шешім қабылдады. Ол 1988 жылы, өмірінде жиі қысылған және күлген аурудан қайтыс болды, көбінесе: «Менде қатерлі ісік болмайды: мен оған қарсымын» деп айтқан. Ол Париждегі Пэр-Лашез зиратында жерленген. Оның отбасы оның өлімі туралы хабарды оның өзі дайындаған сөзбен жариялады: «Pierre Desproges est mort d’un cancer, étonnant, non?» («Пьер Депрогес қатерлі ісіктен қайтыс болды, таңғаларлық емес пе?»).

Pierre Desproges (pjɛʁ depʁɔʒ; 9 May 1939 – 18 April 1988) was a French humorist. He was born in Pantin, Seine Saint Denis. According to himself, he made no significant achievements before the age of 30. From 1967 to 1970, he worked as: life insurance salesman, opinion pool investigator, "lonely hearts" columnist, horse racing forecaster, and sales manager for a styrofoam beam company. From 1970 to 1976, he worked for the newspaper L'Aurore. Starting in 1975, he became a "reporter" on Le petit rapporteur (The Little Snitch), a satirical TV show hosted by Jacques Martin. He caught the public's attention with unconventional interviews of celebrities, among them novelists Françoise Sagan or Jean Edern Hallier. He appeared for the first time on stage at the Olympia theater during a Thierry Le Luron show. Among other things, he became very famous for his Chroniques de la haine ordinaire (Chronicles of Ordinary Hatred), a 1986 radio show. In the 1980s, he appeared daily on Le tribunal des flagrants délires (a pun on the French term "flagrant délit" meaning red handed), a comedy show where celebrities were judged in mock trials. Desproges held the part of the prosecutor for more than two years, a part for which his verve, his scathing humour and his literary erudition were ideally suited. In 1982, he created La minute nécessaire de Monsieur Cyclopède, a series of shorts for TV, where he played an omniscient professor. He answered to metaphysical and nonsensical questions such as "How to make King Louis XVI fireproof? ", proved that Beethoven was not deaf but stupid, and explained why the improbable encounter between the Venus de Milo and Saint Exupéry's 'Petit Prince' was a fiasco. Each episode ended with the catchphrase: "Étonnant, non ?" ("Astonishing, isn't it?") In 1984, he had his first stand up show at the Théâtre Fontaine. In 1986, his second stand up, Pierre Desproges se donne en spectacle was presented at the Théâtre Grévin. He started work on a third stand up, and the drafts were ultimately published in 2010. In 1987, doctors discovered he had inoperable lung cancer in an advanced stage, and his relatives, in agreement with the doctors, decided to hide the condition from him, so he could spend his final days quietly. He died in 1988, from a disease he had bitterly laughed at time and time again, often saying "I won't have cancer: I'm against it". He is buried in the Père Lachaise Cemetery in Paris. His family publicly announced his death with the sentence (which he had prepared): "Pierre Desproges est mort d'un cancer, étonnant, non ?" ("Pierre Desproges died of cancer, astonishing, isn't it?")

"Біз барлық нәрсеге күле аламыз, бірақ бәріне емес"

Пьер Депрог көптеген есте қаларлық цитаталардың авторы, әсіресе "Барлық нәрсеге күлуге болады, бірақ барлығымен емес". Пьер Депрог өзінің еңбектерінде мұны жазбаса да, "Біз барлық нәрсеге күле аламыз деп ойлаймын, бірақ міндетті түрде барлығымен емес" деген пікірін растады. Бұл цитата бастапқыда 1982 жылдың 28 қыркүйегінде France Inter радиосындағы "Tribunal des flagrants délires" бағдарламасында Жан-Мари Ле Пенге қарсы "Француз Республикасының прокуроры" ретінде айтылған "айыптамадан" алынған. Сөйлеуінің алғашқы бөлігінде Депрог былай деді: "Мені екі сұрақ мазалайды. Біріншіден, біз барлық нәрсеге күле аламыз ба? Екіншіден, біз кез келген адаммен бірге күле аламыз ба?". Бірінші сұраққа ол "иә, сөзсіз" деп жауап берді. Ол "барлығына күле аламыз" деп қана қоймай, "ақымақтығымызды арамдауға, шын қайғымызды жоюға және өлім қорқынышын жеңуге" барлық нәрсеге күлуіміз керек екенін айтты. Екінші сұраққа ол "қиын" деп жауап берді, себебі Пьер Депрог ешкіммен күле алмайды, әсіресе сол күні қонақ болған Жан-Мари Ле Пенмен. Пьер Депрог кейіннен "белсенді сталинист", "истериялық террорист" немесе "ұлтаралық оңшыл белсенді"мен бірге күлудің өзіне берілмейтінін айтты. Француз журналы Télérama 1982 жылдың 24 қарашасында Пьер Депрогпен жасаған сұхбатын жариялады, ол эфирден екі ай өткен соң былай түсіндірді: "Менің ойымша, біз барлық нәрсеге күлуге құқылымыз. Бірақ біреумен бірге күлу мүмкін емес. ( ) Күлкі – бұл тежегіш, және неге бізді ренжітетін нәрсеге күлмеуіміз керек екенін түсінбеймін. Күлгенде, нәрселер жеңілірек сезіледі". Депрог келесі жылы, 1983 жылдың қарашасында, "Vivons heureux en attendant la mort" (Өлгенше бақытты өмір сүрейік) кітабында өз ойларын қайталады: "Клаус Барбимен Скраббл ойнағаннан гөрі Аушвицте евреймен бірге күлу жақсы". Бернар Пиво Пьер Депрогты 1983 жылдың 30 желтоқсанында француз теледидарындағы "Apostrophes" әдеби ток-шоуына шақырды, кітабын насихаттау үшін. Пьер Депрог "біз бәріне күлсе де, ешкіммен бірге күле алмаймыз" деді және Жан-Мари Ле Пен туралы сөйлеуді дайындағанда, "онымен бірге күле алмағанын" мәлімдеді.

Pierre Desproges is the author of many memorable quotes, in particular "you can laugh about everything, but not with everyone". Although Pierre Desproges never actually wrote it in his texts, he did confirm that "I do think that we can laugh at everything, but not necessarily with everyone.". The quote comes initially from an "indictment" that Desproges pronounced as "Prosecutor of the French Republic" against far right Jean Marie Le Pen on 28 September 1982 at Tribunal des flagrants délires on France Inter radio. In the first part of his speech, Desproges declares: "Two questions haunt me. First, can we laugh at everything? Secondly, can we laugh with anyone?". His answer to the first question is "yes, undoubtly". He adds that not only we "can" laugh at everything but that we "must" laugh at everything to "desacralize our stupidity, exorcise our true sorrows and beat our mortal anxieties". To the second question, he answers "it's difficult", in the sense that he, Pierre Desproges, does not want to laugh with anyone, especially the guest of that day, Jean Marie Le Pen. Pierre Desproges later adds that laughing with "a practicing Stalinist", a "hysterical terrorist" or "far right activist" is beyond his abilities. The French magazine Télérama published an interview of Pierre Desproges on 24 November 1982, two months after the broadcast, where Pierre Desproges explains: "I think we have the right to laugh at everything. But to laugh with anyone, maybe not. ( ) Laughter is an outlet and I do not understand why we should not laugh at what hurts. Things hurt less when we laugh". Desproges reformulates his ideas the following year, in November 1983, in his book Vivons heureux en attendant la mort (Let us live happy while we wait to die): "It's better to laugh at Auschwitz with a Jew than to play Scrabble with Klaus Barbie". Bernard Pivot invites Pierre Desproges to Apostrophes, a French TV literary talk show on 30 December 1983, to promote his book. Pierre Desproges says "we can laugh at absolutely everything but not with anyone", and declares that when he prepared the speech about Jean Marie Le Pen, he "did not want to laugh with him".