Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судың тіс жегізбеу шарасы төңірегіндегі пікір-таластың шолуы
Overview of the debate over the anti tooth decay measure
Судың фторидтелуіне қатысты дау-дамай қоғамдық сумен жабдықтаудың фторидтелуіне байланысты саяси, этикалық, экономикалық және денсаулық сақтау мәселелерінен туындайды. Дамып келе жатқан және дамыған елдердегі мұқтаж топтар үшін халықаралық және ұлттық агенттіктер мен тіс дәрігерлерінің қауымдастықтары судың фторидтелуінің қауіпсіздігі мен тиімділігін қолдайды. Керісінше, судың фторидтелуіне қарсыластар оны жеке адамның құқығын бұзу деп санайды, тіпті медициналық этиканы бұзады, себебі адамдар ішетін суды таңдау мүмкіндігіне ие емес, егер олар қымбат нәрсені сатып алмаса. Ғалымдардың шағын тобы медициналық консенсусқа қарсы шығып, судың фторидтелуінің кариостатикалық пайдасы жоқ немесе аз, денсаулыққа қатысты ауыр проблемалар тудыруы мүмкін, шығынды ақтауға жеткілікті тиімді емес және фармакологиялық тұрғыдан ескірген деп мәлімдеді. Фторидтелуге қарсылық 1940 жылдары басталғаннан бері жалғасып келеді. Соңғы жылдары судың фторидтелуі көптеген елдерде маңызды денсаулық сақтау және саяси мәселеге айналды, нәтижесінде кейбір елдер мен қауымдастықтар оны қолдануды тоқтатты, ал басқалары оны кеңейтті. Оларға зерттеушілер, тіс және медицина мамандары, баламалы медицинамен айналысатын мамандар, салауатты тамаққа ұмтылатындар, бірнеше діни топтар (көбінесе АҚШ-тағы христиан ғалымдары), кейде тұтынушылар тобы мен экологиялық қорғаушылар кіреді. Ұйымдастырылған саяси оппозиция либертариандықтар, Джон Берч қоғамы және Ұлыбритания мен Жаңа Зеландиядағы Жасыл партиялар сияқты топтардан туындады. Жақтаушылар мен қарсыластардың екеуі де пайданы асыра көрсету немесе қауіптерді жоғары бағалау және екіншісін төмендету үшін сынға ұшырады. Осыған қарсы шыққан зерттеушілер де осы пікірді қолдайды. Конгресс зерттеу қызметінің 2013 жылғы ауыз судағы фторид туралы баяндамасына сәйкес, фторидтелу туралы ғылыми әдебиеттердегі бұл кемшіліктер дау-дамайды қоздырады. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, әлемдегі шамамен 435 миллион адам судың ұсынылған фторидті деңгейіне дейін фторидтелген суды алды, оның 57 миллионы (13%) табиғи фторидтелген суды, ал 377 миллионы (87%) жасанды фторидтелген суды алды.
The water fluoridation controversy arises from political, ethical, economic, and health considerations regarding the fluoridation of public water supplies. For deprived groups in both maturing and matured countries, international and national agencies and dental associations across the world support the safety and effectiveness of water fluoridation. In contrast, opponents of water fluoridation view it as an infringement of individual rights, if not an outright violation of medical ethics, on the basis that individuals have no choice in the water that they drink, unless they drink more expensive bottled water. A small minority of scientists have challenged the medical consensus, variously claiming that water fluoridation has no or little cariostatic benefits, may cause serious health problems, is not effective enough to justify the costs, and is pharmacologically obsolete. Opposition to fluoridation has existed since its initiation in the 1940s. In recent years, water fluoridation has become a prevalent health and political issue in many countries, resulting in some countries and communities discontinuing its use while others have expanded it. which include researchers, dental and medical professionals, alternative medical practitioners, health food enthusiasts, a few religious groups (mostly Christian Scientists in the U. S.), and occasionally consumer groups and environmentalists. Organized political opposition has come from libertarians, the John Birch Society, and from groups like the Green parties in the UK and New Zealand. Proponents and adversaries have been both criticized for overstating the benefits or overstating the risks, and understating the other, respectively. Researchers who oppose the practice state this as well. According to a 2013 Congressional Research Service report on fluoride in drinking water, these gaps in the fluoridation scientific literature fuel the controversy. As of 2012, about 435 million people worldwide received water fluoridated at the recommended level, of whom 57 million (13%) received naturally fluoridated water and 377 million (87%) received artificially fluoridated water.
Медициналық консенсус
Ұлттық және халықаралық денсаулық сақтау ұйымдары мен тіс дәрігерлерінің қауымдастықтары судың фторидтелуін қауіпсіз және тиімді деп мақұлдады. Тіс шірігін қоғамдық түрде алдын алудың ең тиімді әдісі туралы пікірлер әртүрлі. Австралия үкіметі судың фторидтелуін қоғамның барлық бөлігіне фторидтің таралуын қамтамасыз етудің ең тиімді жолы деп мәлімдейді, ал Еуропалық комиссия суды фторидтеудің жергілікті қолданумен салыстырғанда ешқандай артықшылығы жоқ деп санайды. Австралия, Канада және АҚШ-тың ұлттық тіс дәрігерлерінің қауымдастықтары да осы пікірді қолдайды. Америка Тіс дәрігерлерінің қауымдастығы судың фторидтелуін "тіс шірігінің алдын алуға, бақылауға және кейбір жағдайларда емдеуге арналған ең қауіпсіз, тиімді және экономикалық тұрғыдан тиімді денсаулық сақтау шараларының бірі" деп атайды. Ағылшын тілді елдерде – АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландияда, барлығы судың фторидтелуін жүзеге асырады, – көптеген медициналық қауымдастықтар мен органдар өз ұстанымдарын жариялап, судың фторидтелуін қолдады. АҚШ Бас дәрігері, Америка Қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығы, Ұлттық денсаулық сақтау жөніндегі Корольдік комиссиясы, Австралия Медициналық қауымдастығы, Жаңа Зеландия Медициналық қауымдастығы және Health Canada фторидтеуді қолдайды, сонымен қатар, ауыз судағы фторидтің ең жоғары рұқсат етілген концентрациясы 1,5 мг/л төмен болғанда, денсаулыққа кері әсер ететін факторлар мен фторидке ұшырау арасында ешқандай байланыс жоқ екенін көрсететін көптеген халықаралық ғылыми шолуларды келтіреді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) судың фторидтелуін 20 ғасырдағы АҚШ-тағы он ең маңызды денсаулық сақтау жетістігінің бірі деп атады, вакцинация, отбасылық жоспарлау, темекі шегудің зияны туралы хабарлау және т.б. осы жетістіктермен бірге. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (WHO) жаһандық денсаулық сақтау тұрғысынан фторды жалпы тұтынуға ауыз судың үлесі аурудың алдын алуда маңызды рөл атқаратын бірнеше химиялық заттардың бірі деп анықтады. Бұл себебі фтордың оптималдық концентрациясы балалар мен ересектер арасында тіс қуыстарын дамытуға қарсы қорғаныс беретініне нақты дәлелдер бар.
National and international health agencies and dental associations throughout the world have endorsed water fluoridation as safe and effective. The views on the most effective method for community prevention of tooth decay are mixed. The Australian government states that water fluoridation is the most effective means of achieving fluoride exposure that is community wide. while the European Commission finds no advantage to water fluoridation compared with topical use. and the national dental associations of Australia, Canada, and the U. S. The American Dental Association calls water fluoridation "one of the safest and most beneficial, cost effective public health measures for preventing, controlling, and in some cases reversing, tooth decay." In the English speaking nations—the United States, Canada, UK, Australia and New Zealand, all of which practice water fluoridation—many medical associations and authorities have published position statements and endorsed water fluoridation. The U. S. Surgeon General, the American Public Health Association, the Royal Commission on the National Health Service, Australian Medical Association, New Zealand Medical Association, and Health Canada support fluoridation, citing a number of international scientific reviews that indicate "there is no link between any adverse health effects and exposure to fluoride in drinking water at levels that are below the maximum acceptable concentration of 1.5 mg/L." The Centers for Disease Control and Prevention listed water fluoridation as one of the ten great public health achievements of the 20th century in the U. S., along with vaccination, family planning, recognition of the dangers of smoking, and other achievements. The World Health Organization, looking at global public health, identifies fluoride as one of a few chemicals for which the contribution from drinking water to overall intake is an important factor in preventing disease. This is because there is clear evidence that optimal concentrations of fluoride provide protection against cavities, both in children and in adults.
Азшылық ғылыми көзқарас
Су фториделеуге қарсы шығатын ғалымдар немесе дәрігерлер оның тіс шілуді тоқтатуға тиімділігі жоқ немесе өте аз екенін, қаулылы денсаулық проблемаларына себеп болуы мүмкін екенін, шығындарды ақтауға жеткілікті нәтиже бермейтінін және фармакологиялық тұрғыдан ескіргенін айтады. Пол Коннетт былай деді: "Осы мәселеде саясат ғылымға кедергі келтіріп отыр. Бұл саяси ерік мәселесі, халықты араластырмасаңыз, саяси ерікті өзгерте алмайсыз. Біз халықты қосуымыз керек".
The scientists or doctors who oppose water fluoridation argue that it has no or little cariostatic benefits, may cause serious health problems, is not effective enough to justify the costs, and is pharmacologically obsolete. Paul Connett has stated "It's politics that is interfering with science in this issue It's a matter of political will, and you cannot change political will if you don't get the people. We must involve the people."
Дәлел
Жақтаушылар да, қарсыластар да пайданы жоғары бағалап, ал қауіпті азайтуы үшін сынға ұшырады.
Proponents and opponents have been both criticized for overstating the benefits or risks, and understating the other, respectively.
Қауіпсіздік
Фтор суда табиғи түрде ұсынылатын деңгейден әлдеқайда жоғары концентрацияда болуы мүмкін, бұл ұзақ мерзімді жағымсыз әсерлерге әкелуі мүмкін, соның ішінде ауыр тіс флюорозы, қаңқа флюорозы және сүйектердің әлсіреуі. 1984 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы флюороздың ең аз болуы керек деңгей ретінде 1,5 мг/л флюоридтің ең жоғары нормасын ұсынды, оны 2006 жылы қайта бекітті. Фторидтеу сүйек сыну қаупіне (сүйектердің сынуына) аз әсер етеді; фторидтеудің тым жоғары деңгейіне немесе фторидтеудің болмауына қарағанда, ол сыну қаупін сәл төмендетуі мүмкін. Фторидтеу мен қатерлі ісікке немесе қатерлі ісіктен туындаған өлім-жітім арасында анық байланыс жоқ, жалпы қатерлі ісік үшін де, сондай-ақ сүйек қатерлі ісігі мен остеосаркома үшін де. Сирек жағдайларда суды фторидтеуді дұрыс жүзеге асырмау, фтордың шамадан тыс мөлшеріне алып келуі мүмкін, бұл жедел фтор улануының ошақтарына себеп болады, оның белгілеріне жүрек айну, құсу және диарея жатады. 1991-1998 жылдар аралығында АҚШ-та фтордың 220 мг/л-ге дейін концентрациясымен байланысты үш ошақ тіркелді; 1992 жылы Аляскада 262 адам ауырып, бір адам қайтыс болды. 2010 жылы Солтүстік Каролина штатының Ашеборо қаласында сумен жабдықтау жүйесіне 90 минут ішінде шамамен 60 галлон фторид құйылды – бұл көлем 24 сағат ішінде құйылуы тиіс болған. Хлор, гидрофлуосилицид қышқылы және натрий кремний фториді сияқты басқа да суға қосылатын заттар сияқты, pH төмендетеді және коррозияның аздап жоғарылауына әкеледі, бірақ бұл мәселені pH деңгейін арттыру арқылы оңай шешуге болады. Суға қосылған фтор қосылыстарында мырыш пен қорғасынның іздері болуы мүмкін, бірақ олардың концентрациясы өлшеу шегінен төмен.
Fluoride can be present naturally in water at concentrations well above recommended levels, which can have several long term adverse effects, including severe dental fluorosis, skeletal fluorosis, and weakened bones. In 1984 the World Health Organization recommended a guideline maximum fluoride value of 1.5 mg/L as a level at which fluorosis should be minimal, reaffirming it in 2006. Fluoridation has little effect on risk of bone fracture (broken bones); it may result in slightly lower fracture risk than either excessively high levels of fluoridation or no fluoridation. There is no clear association between fluoridation and cancer or deaths due to cancer, both for cancer in general and also specifically for bone cancer and osteosarcoma. In rare cases improper implementation of water fluoridation can result in overfluoridation that causes outbreaks of acute fluoride poisoning, with symptoms that include nausea, vomiting, and diarrhea. Three such outbreaks were reported in the U. S. between 1991 and 1998, caused by fluoride concentrations as high as 220 mg/L; in the 1992 Alaska outbreak, 262 people became ill and one person died. In 2010, approximately 60 gallons of fluoride were released into the water supply in Asheboro, North Carolina, in 90 minutes—an amount that was intended to be released in a 24 hour period. Like other common water additives such as chlorine, hydrofluosilicic acid and sodium silicofluoride decrease pH and cause a small increase of corrosivity, but this problem is easily addressed by increasing the pH. Trace levels of arsenic and lead may be present in fluoride compounds added to water; however, concentrations are below measurement limits.
Тиімділік
Зерттеулер көрсеткендей, суды фторлау балаларда тіс шіруін азайтады. Ересектердегі тиімділігі туралы қорытындылар нақтырақ емес, кейбір шолулар пайдалы екенін көрсетсе, ал басқалары көрсетпейді. 2000 жылғы Ұлыбританияның жүйелі шолуы (Йорк) су фторлаудың тіс шіруімен ауыратын балалардың санының 15%-ға дейін азаюымен және шіріген, жоғалған және толтырылған сүт тістерінің азаюымен байланысты екенін анықтады (орташа азаю 2,25 тіс). Шолуда дәлелдердің сапасы орташа екені анықталды: көптеген зерттеулер бақылаушының субъективтілігін азайтуға, шатастыратын факторларды бақылауға, дисперсия өлшемдерін көрсетуге немесе тиісті талдауды қолдануға тырыспады. Табиғи және жасанды фторлау арасында едәуір айырмашылықтар байқалмаса да, кез келген айырмашылықтар туралы қорытынды жасау үшін жеткілікті дәлелдер болған жоқ. 2015 жылғы Кохрейн шолуы да балаларға пайдалы екенін көрсетті. 2011 жылғы Еуропалық комиссияның шолуы ересектер үшін су фторлаудың тіс шіруін азайту тұрғысынан пайдасы шектеулі екенін анықтады. Суды фторлаудың тиімділігі, барлық балаларға тегін профилактикалық стоматологиялық көмек көрсетілуі сияқты жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін.
Reviews have shown that water fluoridation reduces cavities in children. A conclusion for the efficacy in adults is less clear with some reviews finding benefit and others not. A 2000 UK systematic review (York) found that water fluoridation was associated with a decreased proportion of children with cavities of 15% and with a decrease in decayed, missing, and filled primary teeth (average decreases was 2.25 teeth). The review found that the evidence was of moderate quality: few studies attempted to reduce observer bias, control for confounding factors, report variance measures, or use appropriate analysis. Although no major differences between natural and artificial fluoridation were apparent, the evidence was inadequate for a conclusion about any differences. A 2015 Cochrane review also found benefit in children. A 2011 European Commission review found that the benefits of water fluoridation for adult in terms of reductions in decay are limited. The effectiveness of water fluoridation can vary according to circumstances such as whether preventive dental care is free to all children.
Тарих
Фторидтеу ғылым мен сарапшыларға зор сенім мен үміт болған кезеңде (1950-1960 жылдар) басталды, бірақ тіпті сол кезде де көпшілік жиі қарсылық білдірді. Оппоненттер сарапшыларға деген сенімсіздік пен медицина мен ғылымға қатысты алаңдаушылықтарын жеткізді. Дау-дамайлар фторидтеудің пайдасы және осы пайдаға қатысты дәлелдердің сенімділігі, зиянды анықтау қиындығы, су фторидінің дәрі болып саналатынына қатысты құқықтық мәселелер және жаппай араласудың этикасы төңірегінде айналды. Жаңа Зеландия фторидтеуді екінші ел ретінде енгізді, және сол жерде де ұқсас даулар туды. Фтор қосылыстарының жәндіктерге зиянды екені туралы қауіптер, сондай-ақ ертегі әдебиеттерде фторды бақылаудағы фторидтің тұтыну деңгейінен жоғары, 6 мг/л мөлшерінде тұтынудан кейін пайда болатын дақтарды сипаттау үшін «улы» және «созылмалы, нашар дәрежелі фтормен улану» сияқты терминдердің қолданылуы осы қауіптерді күшейтті. Дауыс беру нәтижелері көбінесе теріс болып келеді, сондықтан Солтүстік Америкада фторидтеу әкімшілік бұйрықтар арқылы қолданысқа енген. Солтүстік Америкадан тыс, кейбір еуропалық елдерде су фторидтеу қабылданды, бірақ 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Дания мен Швеция үкіметтік комиссиялар қауіпсіздіктің жеткіліксіз дәлелдерін тапқандықтан фторидтеуге тыйым салды, ал Нидерланды «медициналық тәжірибешілер тобы» халықтың белгілі бір бөлігіне кері әсер ететінін дәлелдегеннен кейін су фторидтеуге тыйым салды.
Fluoridation began during a time of great optimism and faith in science and experts (the 1950s and 1960s), but even then, the public frequently objected. Opponents drew on distrust of experts and unease about medicine and science. Controversies include disputes over fluoridation's benefits and the strength of the evidence basis for these benefits, the difficulty of identifying harms, legal issues over whether water fluoride is a medicine, and the ethics of mass intervention. New Zealand was the second country to fluoridate, and similar controversies arose there. Fears about fluoride were likely exacerbated by the reputation of fluoride compounds as insect poisons and by early literature which tended to use terms such as "toxic" and "low grade chronic fluoride poisoning" to describe mottling from consumption of 6 mg/L of fluoride prior to tooth eruption, a level of consumption not expected to occur under controlled fluoridation. When voted upon, the outcomes tend to be negative, and thus fluoridation has had a history of gaining through administrative orders in North America. Outside North America, water fluoridation was adopted in some European countries, but in the late 1970s and early 1980s, Denmark and Sweden banned fluoridation when government panels found insufficient evidence of safety, and the Netherlands banned water fluoridation when "a group of medical practitioners presented evidence" that it caused negative effects in a percentage of the population.
Коммунистік заговор теориясы (1940-1960 жылдар)
Судың фторидтелуі жиі түрлі артық ойлардың нысаны болған. 1940-1950 жылдардағы АҚШ-тағы "Екінші қызыл үрей" кезінде және, аз дәрежеде, 1960 жылдары американдық саясаттың оңшыл жағындағы белсенділер фторидтелуді социалистік немесе коммунистік режимді орнатуға бағытталған кең ауқымды қастандық деп үнемі мәлімдеп келді. Бұл қарсыластар мұны "президент Трумэннің медицинаны мемлекеттік басқаруға ұмтылуының тағы бір көрінісі" деп есептеді. Олар сондай-ақ жаппай вакцинация және психикалық денсаулық сақтау саласындағы басқа да қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламаларына қарсы шықты. Олардың пікірлеріне соңғы жылдары болған маңызды әлеуметтік және саяси өзгерістерге қарсылық ықпал етті: халықаралық қатынастардың күшеюі, әсіресе БҰҰ және оның бағдарламалары; әлеуметтік әл-ауқатты қамтамасыз ету шараларының енгізілуі, әсіресе "Жаңа мәміле" бағдарламалары; және АҚШ-тың әлеуметтік құрылымындағы теңсіздіктерді азайтуға бағытталған үкіметтің күш-жігері. Тағы басқалары "американдық балалардың ой-қиялын әлсірету және күшін жою үшін коммунистердің қастандық жоспары бар" деп айтты.
Water fluoridation has frequently been the subject of conspiracy theories. During the "Second Red Scare" in the United States during the late 1940s and 1950s, and to a lesser extent in the 1960s, activists on the far right of American politics routinely asserted that fluoridation was part of a far reaching plot to impose a socialist or communist regime. These opponents believed it was "another aspect of President Truman's drive to socialize medicine." They also opposed other public health programs, notably mass vaccination and mental health services. Their views were influenced by opposition to a number of major social and political changes that had happened in recent years: the growth of internationalism, particularly the UN and its programs; the introduction of social welfare provisions, particularly the various programs established by the New Deal; and government efforts to reduce perceived inequalities in the social structure of the United States. Others asserted the existence of "a Communist plot to deplete the brainpower and sap the strength of a generation of American children".
2006 жылғы АҚШ NRC есебі
АҚШ-та фторидке қарсылар 2006 жылғы Ұлттық зерттеулер кеңесінің табиғи түрде жоғары мөлшерде фторидталған судың зияндылығы туралы баяндамасымен қуанды.
U. S. opponents of fluoridation were heartened by a 2006 National Research Council report about hazards of water naturally fluoridated to high levels;
Ирландия
Райанның Генерал-прокурорға қарсы ісі (1965) бойынша Ирландияның Жоғарғы соты судың фторидтелуі талапкердің дене тұрқылығына құқығын бұзбайды деген шешім қабылдады. Сот мұндай дене тұрқылығына құқық бар екенін, тіпті ол Ирландия Конституциясында тікелей көрсетілмеген болса да, анықтады, осылайша ирландиялық конституциялық құқықта жазылмаған құқықтар доктринасын орнықтырды.
In Ryan v. Attorney General (1965), the Supreme Court of Ireland held that water fluoridation did not infringe the plaintiff's right to bodily integrity. The court found that such a right to bodily integrity did exist, even though it was not explicitly mentioned in the Constitution of Ireland, thus establishing the doctrine of unenumerated rights in Irish constitutional law.
Нидерланды
Нидерландының көп бөлігінде 1960 жылдан 1973 жылға дейін су фторидтелді, бірақ содан кейін Нидерланды Жоғарғы соты ауыз суды фторидтеуге рұқсат жоқ деп шешті. Нидерланд соты, егер химиялық заттар судың қауіпсіздігін жақсартпаса, оларды ауыз суға қосуға билік органдарының заңдық негізі болмайды деген қаулыға келді. Сондай-ақ, тұтынушылар басқа сумен қамтамасыз етуші компанияны таңдай алмайтыны да назарға алынды. 1973 жылдан бері Нидерландының ешбір аймағында ауыз су фторидтелген жоқ.
Water was fluoridated in large parts of the Netherlands from 1960 to 1973, at which point the Supreme Court of the Netherlands declared fluoridation of drinking water unauthorized. The Dutch Court decided that authorities had no legal basis for adding chemicals to drinking water if they did not also improve safety. It was also stated as support that consumers cannot choose a different tap water provider. Drinking water has not been fluoridated in any part of the Netherlands since 1973.
Америка Құрама Штаттары
Фторлау көптеген сот ісінің тақырыбы болды, онда белсенділер муниципалитеттерге талап арыз беріп, міндетті түрде суға фтор қосу арқылы медициналық емге келісім беру және заңмен қорғалатын процедуралық құқықтары бұзылғандарын мәлімдеді. Бүгінгі күнге дейін ешбір федералдық апелляциялық сот немесе жоғарғы инстанциядағы мемлекеттік сот (яғни, мемлекеттік жоғарғы сот) су фторлауды заңсыз деп шешкен жоқ.
Fluoridation has been the subject of many court cases wherein activists have sued municipalities, asserting that their rights to consent to medical treatment and due process are infringed by mandatory water fluoridation. To date, no federal appellate court or state court of last resort (i. e., state supreme court) has found water fluoridation to be unlawful.