Кіріспе

Роберт Сиодмактың 1948 жылғы фильмі. 1986 жылғы фильм бастапқыда «Cry of the City» деп аталатын. «Cry of the City» – 1948 жылы түсірілген американдық фильм-нуар, басты рөлдерде Виктор Матур, Ричард Конте және Шелли Винтерс. Режиссері – Роберт Сиодмак, сценарийі Генри Эдвард Хельсеттің «Мартин Римге арналған кресло» романы негізінде жазылған. Сценарий авторы Бен Хехт фильмнің сценарийі бойынша жұмыс істеген, бірақ оның есімі титрлерде көрсетілмеген. Фильмнің бір бөлігі Нью-Йорк қаласында түсірілді. Кейіннен Сиодмак: «Мен оны жақсы деп ойладым, бірақ бұл менің үлкен қалауым емес: мен түсірілім алаңдарын ұнатпаймын, себебі бақылауға келмейтін көп нәрсе болады» деді.

Сюжет

Мартин Рим (Ричард Конте) - қатал қылмыскер, полиция қызметкерін өлтірген атыс кезінде алған жарақаттарынан операция жасалуын күтіп жатқан ауруханада жатыр. Ауруханада оған отбасы мүшелері мен оның қыз досы Тина Риканте (онын рөлін 14 жасар Дебра Пэджет ойнады), сондай-ақ полиция детективтері Канделла (Виктор Матуре) және Коллинз (Фред Кларк) келеді. Полиция қызметкерлері Римді зергерлік бұйымдарды ұрлап, кісі өлтіргені үшін тергеп жатыр, ал тағы бір адам тұтқындалып, өлім жазасына кесілген. Кандела Римді, әсіресе, қылмысқа бет бұрғаны үшін жек көреді, бірақ олар бір кедей итальяндық америкалық көршіліктен балалық шақтағы достар болған. Римге сондай-ақ, күдікті адвокат В. А. Найлз (Берри Кройгер) келеді, ол Римді зергерлік ұрлық жасағанын мойындауға мәжбүрлеуге тырысады, Тинаға зиян келтіремін деп қорқытады. Римдіктер адвокатты құшақтап өлтіруге тырысады. Кейін Рим өзінің медбикесі Пруэтті (Бетти Гард) Нилстен және полициядан Тиннаны жасыруға көндіреді. Түрмедегі ауруханаға ауыстырылғаннан кейін Рим сенімді адамның (Вальтер Болдуин) көмегімен қашып құтылады. Найлстың кеңсесіне барып, оған және Тинаға қашып кету үшін ақша талап етеді, Рим ұрланған зергерлік бұйымдарды тауып алады және Найлз кісі өлтіру / ұрлық жасайтын әйелдің Роуз Гивенс (Хоуп Эмерсон) есімді ауыр массажист екенін мойындатады. Найлс қаруды алғысы келгенде, Рим оны өлтіреді, бірақ оның сауығып кетуі нәтижесінде Найлстың рецепционистіні, сыртқы кеңседе әңгіме тыңдап тұрған Вераны өлтіреді. Ол зергерлік бұйымдарды алып, метро станциясындағы шкафқа жасырып қояды. Рим қызуы көтеріліп, шаршап-шалдығып, ата-анасының пәтеріне барады. Римді әкесі тастап кеткенмен, оның жасөспірім ағасы Тони (Томми Кук) оған құлшылық етеді. Олардың анасы Римге кетуге тиіс екенін айтады, бірақ ол оған тамақ дайындап жатқанда, Кандела пайда болады. Ол пәтерді іздестіру алдында Рим қару ұстап тұрған көрінеді. Рим қашып кеткенде, Кандела Тонимен сөйлесіп, оны ағасының қылмыстық жолына бармауы туралы ескертеді. Рим Роза Гивенстің мекенжайын табу үшін бұрынғы қызын, Бренданы (Шелли Винтерс) қолданады, бірақ ол соншалықты әлсіз, Бренда оған қызмет көрсету үшін лицензиясы жоқ шетелдік дәрігерді (Константин Шейне) алады. Бренда Ромды Роуз Гивенстің мекенжайына апарып жібергенде, ол Роузға Найлстың кеңсесінен алған зергерлік бұйымдарды "бес мың доллар, көлік, елден шығу жолы және жақсы ұйықтау" үшін беруге ұсыныс жасайды. Полиция бөлімшесінде Кандела мен Коллинз Римге түрме ауруханасынан және одан кейін қашып кетуіне көмектескен адамдардан, соның ішінде түрмедегі сенімді адамнан, аурухананың бөлімшесінің бастығы және бірнеше лицензиясы жоқ дәрігерлерден жауап алады. Сол дәрігерлердің бірі - ветеринар, ол іздестіріліп жатқан адамды емдегенін мойындады. Осы арада Роза Римге ақша және көлік алуға кіріседі, ол оған екі рет телефон арқылы хабарласып, Розаны зергерлік заттар шкафқа сақталған метро станциясында кездестіретіні туралы хабарлайды. Рим Розамен бірінші кездесіп, уәде еткен ақшаны талап етеді, бірақ ол алдымен зергерлік бұйымдарды талап етеді. Полиция оны алып келуге келгенде, ол Римді атуды ойлайды, бірақ оның орнына Канделланы жаралайды. Кандела Тинаны іздеу үшін емделіп жатқан ауруханадан кетеді, ол оны Римге әкелуі мүмкін. Ол Тинаның шіркеуге барғанын, сонда Рим онымен кездесетінін біледі. Алайда Тина Римге барудан бас тартады, ал Кандела келіп, оны шіркеуден кетуіне көндіреді. Кандела Романы тұтқындап, шіркеуден шығарып салғанда, Рим, Канделаның жараланған және қанға батқандығын көріп, оны қуып жете алмайтынын көріп, қашып кетеді және көшеге жүгіреді. Кандела қашып бара жатқан қылмыскерге атқылап, оны өлтіреді. Оқиға орнына келген Римнің ағасы Тони, Рим сұрағандай, анасынан ақша ұрлауға көңілі келмейді, жылап қояды.

Өндіріс

Бұл фильм үшін Universal компаниясы режиссер Роберт Сиодмакты уақытша берді. Түсірілім бастапқыда "Заң мен Мартин Ром" деген атпен Нью-Йорк қаласында өтті.

Қабылдау

Фильм жарық көрген кезде The New York Times газеті Cry of the City фильмін «шыңдалған және қараңғы реалистік» деп мақтады. Мақалада актерлік шеберлік «толыққанды тиімді» деп бағаланды және «бір кезде шектеулі талантты деп күдіктелген актер Виктор Матур, адал және мейірімді полицей рөлінде өте қанағаттандырарлық жұмыс жасады, ол өзінің жұмысын ғана емес, кімдерді іздеп жүргенін де жақсы біледі» делінген. Variety журналының қызметкерлері фильмді ұнатып, «Cry of the City фильміндегі қуғын-сүргін формуласының күшті әсері жоғары деңгейде көрсетілген. Бұл – қызықты фильм, сюжеттегі барлық күшті әрекет пен шиеленісті шығару үшін сенімді түрде жасалған. Роберт Сиодмақтың көрерменге әсер ететін мелодрамалық қызығушылықты қалыптастыруға бейімділігі осы фильмде де нақты көрініс тапқан» деп жазды. Фильм қазіргі сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, фильм-нуар жанрының маңызды үлгісі саналады. Time Out Film Guide журналы қаланың реалистік көрінісі мен сезімін жоғары бағалап, «Шаһардың қатыгез, қарапайым өмірі геттодағы өмірдің жарқын бейнесі және түнде ашылған жемқорлықтың таңғажайып парадында (көршікші сияқты алаяқ; қорқынышты, садистік массаж жасаушы; жүкті түсік жасаған босқын және т.б.) мұндай егжей-тегжейлі көрсетілгені сирек кездеседі» деп жазды. Реймонд Борде мен Этьен Шометон «Американдық фильм-нуар панорамасы» (1941–1953) еңбегінде режиссер Сиодмақтың жақсы фильмдері болғанын, бірақ осы фильмде бір тұрақты бейне бар екенін айтады: «Сиодмак «Қойшылардың» (The Killers) жарқырауын да, «Крисс Крос» фильмінің соңын да «Cry of the City» фильміндегідей асығыс және тегіс емес жағдайда қайта таба алмайды. Дегенмен, мәңгі аштық көрген массажисттің кейіпі, нағыз «фалликалық әйел» еске түседі, ол білегін бір серпіп жіберу арқылы «қатал жігітті» өзінің ықпалына алады». «Фильм-нуар: Экранның қараңғы жағы» атты кітабында Фостер Хирш Сиодмақтың кейіпкерлері «өз құштарлықтарымен өсіп-дамиды» дейді. Коллин МакАртур Underworld USA еңбегінде атап өткендей, Кандела кейіпкері «өзінің жебесін метафизикалық жеккөрушілікпен аңдайды». Хирш Римнің зергерлік дүкенін тонауына қарамастан, оның кінәсіздігін кейбір фильм-нуарлардағы «қате адам тақырыбының ирониялық өзгеруі» деп сипаттайды. «Ол жасаған жоқ қылмыс үшін айыпталып, Конте кейіпкері нағыз қылмыскерге айналады, ол қашып құтылуға болмайтын торға түседі».

Саундтрек

Фильмнің музыкалық қосымшасы – Альфред Ньюменнің "Көше сахнасы", ол 1931 жылы осы аттас фильмде тұңғыш рет орындалды және сол дәуірде түсірілген басқа да ірі қалалық гангстерлік фильмдерде де естілді.