Кіріспе

Австралиядағы зообақта 250 жергілікті және экзотикалық түрді қамтитын 2500 жануар бар. Зообақтағы ең жаңа жайлаулар Оңтүстік-Шығыс Азия экспозициясының екінші кезеңінде орналасқан, ол "Immersion" деп аталады, бұл келушілерге Суматра жолбарыстарын және Суматра орангутандарын қолға тигізіп алудай сезіммен джунглиде серуендеу мүмкіндігін береді. Зообақтың ішіндегі бес ғимарат Оңтүстік Австралия мұра тізіліміндегі мемлекеттік мұра орындары ретінде тіркелген, оның ішінде Фром жолындағы бас кіреберіс және бұрынғы Пілдер үйі бар. Зообақ сонымен қатар ботаникалық бақ болып табылады және оның аумағында маңызды экзотикалық және жергілікті флора өседі, соның ішінде 1877 жылы отырғызылған Моретон шығанағының иттігүл ағашы да бар. 2009 жылдың желтоқсанында ашылған алып пандалар экспозициясында Ван Ван және Фуни атты екі алып панда тұрады, олар кем дегенде 2024 жылға дейін зообақта қалады.

Тарих

Аделаида зообағы 1883 жылдың 23 мамырында ашылды, оның құрылтайшысы – Оңтүстік Австралияның климатқа бейімделу және зоологиялық қоғамы. 1937 жылы король Георг VI патшаның жарлығымен қоғам Оңтүстік Австралияның Корольдік зоологиялық қоғамы болып қайта аталды. Зообақтың алғашқы директоры Р.Э. Минчин 1882 жылдан 1893 жылға дейін қызмет етті, одан кейін 1893 жылдан 1934 жылға дейін ұлы А.С. Минчин, ал 1935 жылдан 1940 жылға дейін немересі Р.Р.Л. Минчин басқарды. Тағы бір немересі Альфред Кит Минчин 1936 жылдан 1960 жылға дейін Солтүстік Парклендсте жеке коала шаруашылығын жүргізді. Артық коалалар Кенгуру аралына босатылды. ХХ ғасырдың ортасында зообақ тірі құстарды экспорттаумен айналысты, Австралияның тірі тума құстар экспортының 99 пайызы, негізінен әртүрлі тоқылдар мен қанақұстар, Аделаида немесе Таронга (Сидней) арқылы өтті. Австралияның тума құстарын қорғау және олардың саудасын бақылау қажеттілігі күшейген кезде Оңтүстік Австралия басқа штаттардан заңнаманы қабылдау ісінде қалып қойды. 1963 жылы үкімет осы құстардың есептерін дұрыс жүргізбегені туралы тергеу бастады. Жаңа директор Уильям Гаскинг зообақ кеңесінің президенті Фред Бассенің ықпалымен тез арада қызметтен алынды, себебі Гаскинг зообақтағы жануарлардың денсаулығы мен қауіпсіздігін жақсартуға тырысты. Басс зейнетке шыққаннан кейін құстар саудасы екі жыл бұрынғы деңгейден он есеге төмендеді. Содан бері зообақтың басқару жүйесі жаңартты, ол қоғамдық сенім мен ғылыми беделін қайта қалыпқа келтірді. Қазіргі зообақта түрлерді жұптап бөлек орналастырудан бас тартылды. Енді түрлер табиғатта кездесетіндей топтастырылады, олар аймақтық ерекшеліктерге сәйкес мұқият жоспарланған экспозицияларда көрсетіледі. Жануарлардың қажеттіліктерін ескере отырып, жаңадан жасалған орталар табиғи мекендеу ортасын ұсынады, сонымен қатар келушілерге білім беру мақсатында да қызмет етеді. 1900 жылы салынған "Пілдер үйі" сияқты мұражайлық құрылыстар сақталғанымен, олар енді жануарларды ұстау үшін пайдаланылмайды. "Пілдер үйінде" ақпараттық тақталар орнатылған. Аделаида зообағындағы соңғы піл Саморн 1991 жылы Монартоға көшірілді, ол үш жылдан кейін қайтыс болды. Фламинголар экспозициясы 1885 жылы ашылды және бүгінгі күнге дейін сол жерде сақталған сирек экспонаттардың бірі болып табылады. Бастапқыда он фламинго болды, олардың көпшілігі 1915 жылғы құрғақшылықта қырылды. 2014 жылы экспозициядағы екі үлкен фламингоның бірі, 83 жасқа толған әлемдегі ең ескі фламинго деп есептелген, қайтыс болды. Аделаида зообағындағы қалған Чили фламингосы, 1948 жылы келген Австралиядағы соңғы фламинго, 2018 жылдың 6 сәуірінде гуманды түрде өлтірілді. Түнгі үй 1974 жылы ашылды. 1985 жылы ашылған және 1993 жылы кеңейтілген. 2009 жылы алып пандалар экспозициясы мен Бамбук орманы ашылды. Ол бұрынғы "Оңтүстік Америка бөлімі" мен есекжанды жануарлардың жайылымдарының орнына салынды. Әкімшілік ғимаратының артындағы бұрынғы үлкен маймылдар кешені бұзылып, 2008-2009 жылдары білім беру орталығы мен экожүй салынды. 2010 жылы негізгі кіреберіс Фром жолынан алынып, оның орнына есекжанды жануарлардың жайылымдары салынды, ол бұзылды. 1883 жылы салынған және 1992 жылы қалпына келтірілген түпкі кіреберістің әйгілі көп түсті тас және құйма темір қақпалары сақталған. Зообақтың рестораны бастапқыда маймылдар үйі болған кірпіштен салынған ғимаратта орналасқан. 1891 жылы салынған, 1936 жылы киоскіге айналдырылған және 1989 жылы жаңартылған.

Қазіргі фокус

Зоопарк Гондвана "суперконтинентінің" түрлеріне ерекше назар аударады, ол кейіннен Оңтүстік Америка, Үндістан, Африка, Австралия және Оңтүстік-Шығыс Азияға бөлінді. Аймақтар арасындағы ботаникалық ұқсастықтар зоопарктің негізгі экспонаттарында көрсетілген, олардың ішінде Оңтүстік-Шығыс Азияның жаңбырлы орманы және Австралияның жаңбырлы ормандардағы құс қорасы бар. Оңтүстік-Шығыс Азия аймағында Малайя тапирі мен қараңғы жапырақты маймылдар бірлесіп көрсетіледі. Солтүстік ақ жақ гиббондары мен сиамангдардың экспонаттары көршілес жаңбырлы ормандардағы көл аралында орналасқан сияқты, басқа экспонаттар да бір-біріне жақын орналасқан. "Толық сіңіру" деп аталатын Оңтүстік-Шығыс Азия экспонаттары екі кезеңде салынды. Бірінші кезең 1995 жылы аяқталды, ол сиамангдар мен күн аюларына (қазір зоопаркта жоқ) экспонаттар ұсынды. 2006 жылдың соңында екінші кезеңнің көп бөлігі аяқталды, нәтижесінде Суматра орангутаны, сиамангдар және Суматра жолбарысы үшін жаңа экспонаттар пайда болды. Сондай-ақ, екі гиббон аралынан өтіп, жолбарылардың ордаларына жетелейтін үлкен құс қорасы бар. Аделаида зоопаркі әртүрлі құс түрлерінің керемет коллекциясымен танымал, бірақ Австралияның қатаң импорт және карантин заңдары көптеген экзотикалық түрлердің генетикалық тұрақты популяциясын сақтауын қиын жасайды, бұл аймақтағы барлық зоопарктар үшін ортақ мәселе. Австралияда 1943 жылдан бері шетелден құстарды импорттау шектеуге алынған, сондықтан экзотикалық құстар коллекциясына жаңа қосымшалар тек аймақта өсірілген немесе заңсыз импортталған жануарлардан, мысалы, экспонаттағы гиацинт арасынан ғана жасалуы мүмкін. Австралияда көптеген сүтқоректілер түрлерін алу да шектеуге алынған. Зоопарк білім беру бағдарламаларына да баса назар аударады. "Зоопаркті тану" сияқты экскурсиялар, үлкен "балалар зоопаркі" және 2009 жылдың сәуір айынан бастап орта мектеп оқушылары мен олардың мұғалімдері үшін білім беру аймағы бар. Мектептер бұл ғимаратты жалға ала алады және топтар зоопарк қызметкерінің қадағалауымен онда түнеуге болады. Сонымен қатар, 2009 жылдың сәуір айында "Энвиродом" деп аталатын жаңа білім беру аймағы ашылды. Түнгі экскурсиялар, саяхаттар және жануарларды зерттеу жүргізіледі. Білім беру бағдарламалары туралы толық ақпаратты зоопарктің веб-сайтынан табуға болады. Зоопарктің солтүстік-шығыс бұрышындағы білім беру ғимараты бұрынғы маймылдардың үңгірлерінің орнын алды.

Оқиғалар

1902 жылдың қаңтар айында күзетші қоңыр аюдан (қазір зообақта ұсталмайтын түр) ауыр жарақат алды, себебі жануарларға кірмес бұрын аюды тиісті түрде бекітпеген. Аюды басқа күзетшілер атып өлтірді, ал ер адам ауруханаға жеткізіліп, бірте-бірте жазылды (бірақ оң қолын жоғалтып, басқа да ауыр және қанағаттандырмайтын жарақаттар алды, алайда тағы он жарым жыл өмір сүрді). 1909 жылдың қыркүйегінде Strand Magazine журналында жыланның шамамен 500 кг салмақтағы кілемді жұтып қойғаны және ол жыланның асқазанында дерлік бір айдан кейін қайтадан шығарылғаны туралы хабарланды. Қысқа мақалада 5 фут (2 метр) ұзындықтағы кілемнің суреті жарияланды. Сол кездегі (1894 жылғы) мәліметтерге сәйкес, боа констриктордың жайлылығы үшін қоршауда сақталған кілемнің көлемі және судан шығарғаннан кейін кептірілген салмағы көрсетілген. 1920 жылдың ақпан айында күзетші полярлық аюдың (қазір зообақта ұсталмайтын түр) қоршауының алдынан шлангімен жуып тұрғанда, аюлардың бірі тор арқылы қолын созып, шлангты тартып алып, күзетшіні өзіне қарай тартып, жарақаттап, шыбықтан жоғары қолын кесіп тастады. Зообақ директоры А.К. Минчин және басқа қызметкерлер араласып, ер адамды босатып, ауруханаға жеткізді, бірақ ол екі күннен кейін алған жарақаттарынан көз жұмды. 1985 жылы екі адам жануарлар бақшасына бұзып кіріп, 64 жануарды өлтірді. 2005 жылы бір бала достарымен бірге түнде тікенекті қоршаудан секіруге тырысқанда тікенге қадалып, қаза тапты. Ол аман қалған жоқ. 2009 жылғы Аналар күнінде ұрғаяш анасы Карта өсімдіктерден қашу жолын жасап, таяқшамен қыздырылған сымдарды бұғаттады. Біршама уақыттан кейін ол зардапсыз көрмеге қайта оралды. 2022 жылдың 12 тамызында жаңа келген қызыл панда Рави 14 тамызда Ботаникалық бақтағы ағаштан табылғанға дейін қоршаудан қашып кетті. Қызметкерлер оны тамақпен ұстауға тырысқандары сәтсіз аяқталғаннан кейін, панданы уыстады. 2022 жылдың 11 қазанында Zoos SA қыркүйек айында жеті аналық квокка мен екі сары аяқты тау қасқырларының өліміне қатысты тергеу жүргізіп жатқаны хабарланды. Олардың өліміне өсімдіктердің уытты әсері себеп болды деп саналады.

Белгілі жануарлар

Соңғы тұтқынға алынған Явандық қарақұйрық Аделаида зообағында осы түр туралы білімнің жетіспеуіне байланысты үнділік қарақұйрық ретінде көрсетілді. Ол 1907 жылы қайтыс болды. Зообақтағы соңғы американдық суыр 2010 жылдың шілдесінде қайтыс болды және Австралиядағы кез келген зообақта (немесе басқа жерде) ұсталған соңғы суыр болды. Австралиядағы соңғы екі саусақты Хоффман жалқаулығы және әлемдегі ең қартсы – 2017 жылдың маусым айында 43 жасында қайтыс болды. Ван Ван мен Фуни – Австралиядағы Аделаида зообағына, құрып кету қаупі төнген жануарларды қорғау бағдарламасының бөлігі ретінде берілген екі алып панда. Аделаида зообағындағы Австралияның туа біткен, қорғауға алынған түрлерінің бірі – квокка Ирай 2022 жылдың наурыз айында бала дүниеге әкелді.