Кіріспе

2000 жылғы фильм

"The Circle" (دایره) – Жафар Панахи өндірген және режиссерлік еткен 2000 жылғы ирандық драмалық фильм. Бұл фильм Ирандағы әйелдерге қатысты қатынасты сынап көрсетеді. Фильм бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде 2000 жылы Венеция кинофестиваліндегі "Алтын арыстан" сыйлығы, бірақ Иранда көрсетілуіне тыйым салынған.

Сюжет

Фильм аурухананың перзентханасында басталады. Солмаз Ғұламидың анасы қыз бала дүниеге келгенін естігенде қатты ренжісе, ультрадыбыс нәтижесінде баланың ұл болатыны күтілген еді. Баланың әкесінің туыстары ұлын қызынан ажыратуға мәжбүрлейді деп уайымдап, ол басқа қызына ағаларын шақыруды айтады. Телефон будкасында ол Арезу мен Наргес сияқты, жақында түрмеден қашып шыққан үш жас әйелге кездеседі. Үшеуі де Наргестің туған ауылына бару үшін ақша жинауға тырысады. Үшінші тұтқын алтын тізбегін кепілге беруге тырысқанда дереу ұсталып алынады, қалғандары екеуі ғана болады. Арезуды базарда күтіп тұрған Наргес «Астық егістігі және кипаристер» атты картинаны көріп, оны өз туған жерінің суреті деп жаңылысады. Ол оны Арезуға көрсетеді, автобустағы саяхаттың соңында оларды күтіп тұрған жұмақты сипаттайды. Арезу танысынан Наргеске автобус билеті алуға жеткілікті ақша алады. Арезу Наргестің туған қаласына бармауға шешім қабылдап, оны нақты өмірден гөрі, жұмақ ретінде елестетуді жөн көредінін түсіндіреді. Екеуі ажырасып кетеді. Автобус аялдамасында Наргес, еркек серігі немесе студенттік билеті болмаса да, сатушыны өзіне билет беруге көндіреді. Үйге сыйлық сатып алғаннан кейін Наргес автобусқа қайта оралады, бірақ оны полиция тексеріп жатқанын көреді. Ол Арезуды іздеп қайта оралады, бірақ таба алмайды. Оның орнына сол күні түрмеден қашып шыққан басқа тұтқын, Париді іздеуге тырысады. Паридің әкесі Наргестің үйге кіруіне рұқсат бермей, қызының қайтыс болғанын айтады. Наргес көңілі құсып қайтқанда, Паридің екі ағасы келіп, әпкелерімен «сөйлесу» үшін ашуланып үйге кіреді. Пари қашып құтылуға тырысады, соңынан ауруханаға барады, онда өзінің өткенін жасырып, дәрігерге үйленген медбике Эльхамды табады. Пари Эльхамға төрт айлық жүкті екенін мойындайды және баласын түсік жасатуға көмектесуін сұрайды. Эльхам өзінің өткеніне қатысты күдік тудырудан қорқады, сондықтан оған көмектесуден бас тартады, нәтижесінде Пари түнді көшеде өткізеді. Қолда куәлігі болмағандықтан ол қонақ үйге кіре алмайды. Көше бұрышында ол кішкентай қызын тастап кетуге тырысқан ананы көреді, оның қызы жақсы отбасыда бақытты өмір сүрсін деп үміттенеді. Ол көшеде жалғасып жүреді. Ананы жезөкше деп ойлаған жасырын полицей ұстайды, бірақ ол кейін қашып құтылуға жетеді. Содан кейін тағы бір әйел, жезөкшелікпен айналысқандығы үшін ұсталып түрмеге қамалады. Ол бұрын фильмде кездескен әйелдермен бірге камераға жайғастырылады, ал металл есіктің сыртынан телефон қоңырауы естіледі. Қызметкер телефонға жауап береді және терезеге келіп, бірінші сахнадағы қыз баласы бар Солмаз Ғұламиді шақырады, осылайша оқиға аяқталады.

Құрылымы

Фильмде басты кейіпкер жоқ: оның орнына, ол Ирандағы әйелдердің күнделікті өміріндегі қиындықтарды бейнелейтін, бірін-бірі байланыстыратын қысқа оқиғалар тізбегінен құралған. Әр оқиға өзара келіседі, бірақ ешқайсысы аяқталмайды, көрерменге оқиғаның басталуын және соңын елестетуге мүмкіндік береді. Барлық актерлер әуесқойлар, тек Пари рөлін сомдаған Фереште Садре Орафаи және қызын тастап кеткен ана рөлін сомдаған Фатеме Нагави емес. Фильмде Панахи ирандық әйелдердің өміріндегі қиындықтарды көрсететін ұсақ-түйек ережелерге назар аударады, мысалы, белгілі бір жағдайларда чадор кию қажеттілігі немесе жалғыз саяхаттауға рұқсат етілмеуі. Ол қазіргі Тегерандағы қуаныш пен қайғыны салыстыру арқылы көрсетеді: мысалы, бақытты соңды білдіретін той, жас қызды тастап кеткен кезде фондық сурет ретінде көрсетіледі. Сол сияқты, Наргесс Арезуға өскен туған жерінің табиғатының әсемдігін айтқанда, суретшінің қолындағы қателіктерге назар салады, бұл үміт пен үмітсіздіктің терең сезімін еске түсіреді, ол фильмдегі әйел кейіпкерлерінің өміріндегі ортақ тақырып болып табылады.

Қабылдау

"Қайнақ" сыншылардың жоғары бағасын алды. Rotten Tomatoes сайтында фильм 63 рецензия негізінде 94% "жаңа" рейтингке ие, ал орташа бағасы 7.8/10. Сайттың консенсусы былай деді: "Қараңғы болғанымен, қуатты "Қайнақ" Ирандағы әйелдердің басынан өткен қатыгез жағдайларды аяусыз сынап көрсетеді". Metacritic 28 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық шкаладан 85 бал алды, бұл "көпшіліктің мақұлдауы" екенін көрсетеді.