Кіріспе
chembox
|Verifiedfields = өзгертілген
|Watchedfields = өзгертілген
|verifiedrevid = 415835068
|Name = p Xylene
|ImageFile = Para Xylol para xylene.svg
|ImageName = Скелеттік формула
|ImageCaption = Скелеттік формула
|ImageSize = 180px
|ImageFile1 = p xylene spaceFilling.png
|ImageSize1 = 150px
|ImageName1 = Кеңістікті толтыру моделі
|ImageCaption1 = Кеңістікті толтыру моделі
|PIN = 1,4 Xylene
|SystematicName = 1,4 dimethylbenzene
|OtherNames = p Xylene, p dimethylbenzene; p xylol; 1,4 xylene; p methyltoluene; paraxylene; chromar; scintillar; 4 methyltoluene; NSC 72419; немесе 1,4 dimethylbenzene.
|Section1 =
|Section2 = Chembox қасиеттері
|Appearance = Түссіз сұйықтық
|C=8 | H=10
|BoilingPtC = 138.35
|Odor = Ароматты
|VaporPressure = 9 мм рт.ст. (20°C) Жанғыш сұйықтық және бу.
|NFPA H = 2
|NFPA F = 3
|NFPA R = 0
|GHSPictograms =
|GHSSignalWord = Қауіп
|HPhrases =
|PPhrases =
|PEL = TWA 100 ppm (435 мг/м3)
|ExploLimits = 1.1% – 7.0%
|REL = TWA 100 ppm (435 мг/м3) ST 150 ppm (655 мг/м3)
|TLV STEL = 150 ppm
|LCLo = 3401 ppm (ешкі)
|Verifiedfields = changed
|Watchedfields = changed
|verifiedrevid = 415835068
|Name = p Xylene
|ImageFile = Para Xylol para xylene. svg
|ImageName = Skeletal formula
|ImageCaption = Skeletal formula
|ImageSize = 180px
|ImageFile1 = p xylene spaceFilling. png
|ImageSize1 = 150px
|ImageName1 = Space filling model
|ImageCaption1 = Space filling model
|PIN = 1,4 Xylene
|SystematicName = 1,4 dimethylbenzene
|OtherNames = p Xylene, p dimethylbenzene; p xylol; 1,4 xylene; p methyltoluene; paraxylene; chromar; scintillar; 4 methyltoluene; NSC 72419; or 1,4 dimethylbenzene. |Section1 =
|Section2 = Chembox Properties
|Appearance = Colorless liquid
|C=8 | H=10
|BoilingPtC = 138.35
|Odor = Aromatic
|VaporPressure = 9 mmHg (20°C) Flammable liquid and vapor. |NFPA H = 2
|NFPA F = 3
|NFPA R = 0
|GHSPictograms =
|GHSSignalWord = Danger
|HPhrases =
|PPhrases =
|PEL = TWA 100 ppm (435 mg/m3)
|ExploLimits = 1.1% 7.0%
|REL = TWA 100 ppm (435 mg/m3) ST 150 ppm (655 mg/m3)
|TLV STEL = 150 ppm
|LCLo = 3401 ppm (mouse)
Өндіріс
p-Ксилен өндірісі өнеркәсіптік тұрғыдан маңызды, 2014 жылы оның жылдық сұранысы 37 миллион тоннаға бағаланып, әлі де артып келеді. p-Ксилен мұнай нафтасының катализдік реформалауы арқылы, катализдік реформаттан алынған BTX ароматтарының (бензол, толуол және ксилен изомерлері) құрамында өндіріледі. Содан кейін p-ксилен дистилляция, адсорбция немесе кристалдану және реакция процестерінің кезегімен m-ксилен, o-ксилен және этилбензолдан бөліп алынады. Оның балқу температурасы осы изомерлер қатарындағы ең жоғарысы, бірақ эвтектикалық қоспалардың түзілуіне байланысты қарапайым кристалдау оны тазартуды қиындатады. Мұндай бөлу процедуралары p-ксилен өндірісіндегі маңызды шығын факторлары болып табылады, сондықтан балама әдістерді іздеу жалғасуда. Мысалы, процестердің әртүрлі аспектілерін жақсарту мақсатында кері осмоз техникасы ұсынылған.
Өнеркәсіптік қолдану
р Ксилен – маңызды химиялық шикізат. Басқа өнеркәсіптік қолданулардың қатарында, ол әртүрлі полимерлерді кең көлемде синтездеуге қолданылатын шикізат болып табылады. Атап айтқанда, ол полиэтилен терефталат (көбінесе ПЭТ деп аталады) сияқты полиэстерлерді өндіру үшін терефталат қышқылын жасау құрамына кіреді. Сонымен қатар, ол тікелей полимерлену арқылы парилен өндіруге де қолданылуы мүмкін.
Токсикалық әсері және әсері
Ксилендер жедел уытты емес, мысалы, LD50 (егеуқұйрық, ауыз арқылы) 4300 мг/кг құрайды. Әсерлер жануарлар мен ксилен изомеріне қарай әртүрлі болады. Ксилендерге қатысты алаңдаушылықтар негізінен олардың баяулату әсеріне байланысты. Адамдарда p-ксиленнің шамадан тыс әсері бас ауруына, шаршауға, бас айналуға, әлсіздікке, шатасуға, тітіркенуге, асқазан-ішек трактының бұзылуына, соның ішінде лоқсып, тәбет жоғалтуға, беттің қызаруына және дене температурасының көтерілуіне алып келуі мүмкін. p-Ксилен буының ұсынылған рұқсат етілген шегінен (100 миллионнан бір бөлік) жоғары мөлшерде әсер етуі көздің, мұрынның және жұтқыншақтың тітіркенуіне, сондай-ақ кеудеде қысық сезімге және бұзық қозғалысқа (адымға) себеп болуы мүмкін. p-Ксилен табиғатта мұнай мен көмір шарында кездеседі. Ол автомобильдің түтіні мен темекі түтіні сияқты көптеген жану көздерінен шығарылады.
Ингаляция
П-ксиленді жұту салдарынан бас айналу, бас ауру, ұйқышаңдық және құсық пайда болуы мүмкін. Егер дем алу арқылы әсер еткен болса, алғашқы көмекке таза ауа, тынығу және қажет болған жағдайда медициналық көмек кіреді. Желдету жүйесін пайдалану немесе тыныс қорғағыш құралдарды қолдану арқылы п-ксиленді дем алу арқылы жұқтырудың алдын алуға болады.
Тері
П-ксиленнің тері арқылы әсер етуі терінің құрғауына және қызаруға себеп болуы мүмкін. Егер теріге тиген жағдайда, алғашқы көмек ретінде зақымдалған жерді жабу, содан кейін сабынмен және сумен жуу, сондай-ақ ластанған киімдерді алып тастап, қайта қолдану алдында мұқият тазалап кептіру қажет. Қорғау қолғаптарын пайдалану арқылы әсер етудің алдын алуға болады.
Көздер
П-ксилен көзге тию қызарту мен ауырсынуға себеп болуы мүмкін. Егер көзге тисе, алғашқы жәрдем ретінде көздерді бірнеше минут бойы сумен шайып, қажет болған жағдайда контактты линзаларды алып тастап, дереу медициналық көмекке жүгіну керек. Көздің зардап шегуіне жол бермеу үшін қорғау көзілдірігі немесе қорғау әйнегін қолдану қажет.
Ішінде
p-ксиленді жұтқанда күйдіретін сезім, іш ауруы, бас айналу, ұйқышаңдық, бас ауруы және лоқсып құсу сезімі пайда болуы мүмкін. Егер p-ксилен жұтылса, ауызды жақсылап шаю керек, ал құсуды тудырмау керек. Мұнан әрі медициналық көмек алу қажет. p-ксиленмен жұмыс істеу кезінде тамақтан, су ішуден және темекі шегуден аулақ болу арқылы жұтылудың алдын алуға болады.
Қысқа мерзімді тәуекел
р Ксилол орталық нерв жүйесімен мәселе тудыруы мүмкін, ал жұтқан жағдайда өкпеге енген кезде химиялық пневмонияға себеп болуы мүмкін.
Ұзақ мерзімді тәуекел
Сұйық р-ксиленнің теріге ұзақ уақыт әсер етуі терідегі майды кетіруі мүмкін. Бұл зат сондай-ақ орталық нерв жүйесіне әсер етуі де мүмкін. Әсер ету шудан туындаған есту қабілетінің нашаруын күшейтеді. Жануарларға жасалған сынақтар бұл заттың адамның дамуы мен көбелек органдарына зиян келтіруі мүмкін екенін көрсетеді.