Кіріспе
Айдахо қаласы Бойзе-Нампа, Айдахо метрополиялық статистикалық аймағының құрамына кіреді.
Тарих
Айдахо қаласы 1862 жылдың желтоқсанында Бойзе алқабындағы алтын асығы кезінде, он екі жыл бұрынғы Калифорния алтын асығынан бергі ең ірі асық кезінде «Баннок» (кейде «Батыс Баннок» деп те аталады) деген атпен құрылды. Елк және Морес өзендерінің тоғысқан жеріне жақын орналасқан қаланың мол су қоры, Пласервилл, Пионервилл және Центервилл сияқты алқаптың басқа жақын кемпінен озаттыруға мүмкіндік берді. Халқының өсуімен, жаңа Айдахо аймақтық заң шығарушы органы Монтана штатының оңтүстік-батыс бұрышындағы қазіргі Биверхед округіндегі Банакпен шатасуды болдырмау үшін қаланың атын «Айдахо қаласы» деп өзгертті. 1860-шы жылдардың ортасында қалада үш ондаған салон мен екі ондаған заң кеңсесі бар, 200-ден астам кәсіпорын болды. 1864 жылғы 7000 халқы оны Солтүстік-Батыстағы ең ірі қалаға, тіпті Портлендтен де үлкенге айналдырды. Ағаш баспана мен жылудың басты көзі болды, осының салдарынан Айдахо қаласы төрт рет өртке ұшырады: 1865, 1867, 1868 және 1871 жылдары. 2015 жылдың 5 маусымында таңертең Мейн-стриттегі бес кәсіпорын тағы да өртенді. 1863 жылы Сент-Джозеф католик шіркеуі құрылды; ол жаңа Айдахо аймағындағы алғашқы католик приходы болды және шіркеу келесі жылы аяқталды. Қала сыртында сол кездегі кен шығару қалдықтары кең таралған. Сенатор Франк Черч 1976 жылдың наурыз айында Айдахо қаласындағы округтік сот үйінің алдынан президенттікке демократтардың кандидаттығына түсетінін жариялады. Оның әкесі 1871 жылы осы жерге қоныстанған, ал әкесі 1889 жылы осында дүниеге келген. Черчтің қайнағасы Чейс Кларк 1940 жылы Айдахо қаласында губернаторлыққа кандидат екенін жариялаған еді.
Қытай
1869-1875 жылдар аралығында Айдахо территориясында төрт мың қытай адам өмір сүрген. Көптеген қытай иммигранттары сияқты, олар "Алтын тауға" кеншілер болып жұмыс істеуге келді, немесе кір жуушылар мен аспазшылар ретінде жұмыс таба алды. 1867 жылдан бері бар болған Pon Yam дүкені, Айдахо қаласының қытай халқына тиесілі қалған жалғыз ғимараттардың бірі. Бүгінде қытайларды көбінесе туристер ретінде көруге болады, бірақ 1870 жылғы халық санағында қала тұрғындарының шамамен жартысы – 1751 адам қытайлар екені көрсетілген. Энни Ли – Айдахо қаласының танымал әйелдерінің бірі, ол Полли Бемис сияқты, сексуалдық құлдықтан қашып құтылған. Ол 1870 жылдары Йонг Во компаниясының бір мүшесінен қашып, Бойзиге басқа қытай адамына үйлену үшін келді. Иесі оны ірі ұрлықпен айыптағанда, ол судьяға Бойс қаласында қалуға ниеттенгенін айтты. Судья оған бостандық берді.
Тарихи аудан
Айдахо қаласының 1975 жылғы қала шекарасымен белгіленген толық аумағы 1975 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне тарихи аудан ретінде енгізілді. Тізімге 15 маңызды ғимарат кірді.
География және климат
Айдахо қаласы (43.828513, 115.832175) координаталарында, теңіз деңгейінен 3907 фут (1191 м) биіктікте орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,67 шаршы миль (2 км²) құрайды, барлығы құрлық. Айдахо қаласында Ішкі Солтүстік-Батыс континенттік Жерорта теңізі климаты (Köppen Dsb) басым, суық, қарлы қыстар мен жылы, құрғақ жаздармен сипатталады, және тәуліктік температураның үлкен ауытқуымен ерекшеленеді. Қала жылына орташа есеппен 224,3 түн нөл градустан төмен температураны тіркеді – Алясканың Фэрбанкс қаласымен шамалас, ал жақын орналасқан Бойзеден 100 күн артық. Жылдың 25,6 күні температура тоңбау шегіне жетпейді, ал 12 түні нөл градустан төмен түседі. Оның ашық орналасуы мен сәл жоғары биіктігінің арқасында, ол Бойзеден ғана емес, айтарлықтай салқын, сонымен қатар ылғалдырақ, жауын-шашын мөлшері екі есе көп, ал қар жаууы төрт есе артық. Қардың орташа мөлшері 1949 жылдың ақпан айындағы ең тереңдігімен шамаланады.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы санақ пен 2022 жылғы американдық қоғамдық сауалнамаға сәйкес, қалада 466 адам, 319 үй шаруашылығы және 226 отбасы тұрады. 267 тұрғын үй бар. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 84,33% ақ нәсілді, 2,57% американдық үндістер, 0,85% азиялықтар, 0,85% афроамерикандықтар, 0,64% басқа нәсілдерден және 10,72% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 5,79% құрайды. 319 үй шаруашылығының ішінде 29,18% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 58,9% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,5% күйеуі жоқ әйелдер және 22,9% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 22,9% жеке тұлғалардан тұрады, ал 9,4% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,10 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,44 адам. Қала тұрғындарының орташа жасы 38,3 жас. Тұрғындардың 26,44% 18 жасқа дейін, 0,14% 18 мен 24 жас аралығында, 35,5% 25 пен 44 жас аралығында, 17,26% 45 пен 64 жас аралығында және 20,65% 65 жасқа толған немесе одан асқан. Әр 100 әйелге 84,9 еркек шалысады. Үй шаруашылығының орташа табысы 42 361 доллар, ал отбасының орташа табысы 53 967 доллар, отбасы емес үй шаруашылықтары үшін бұл көрсеткіш 33 232 долларды құрайды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 57 496 доллар. Халықтың шамамен 6,8% кедейлік шегінен төменде, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 26,44% және 65 жасқа толған немесе одан асқандардың 20,65% кедейлікте өмір сүреді. Қаланың жұмыспен қамту деңгейі 58,6%, халықтың 23,5% орта мектепті бітірген, ал 9,7% бакалавр немесе одан жоғары білімге ие. Халықтың 15,9% мүгедек, ал қала тұрғындарының 19,9% медициналық сақтандырумен қамтылмаған.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 485 адам, 216 шаруашылық және 124 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 294 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 94,2% ақ нәсілді, 1,6% американдық индейлер, 0,8% азиялықтар, 0,6% басқа нәсілдерден және 2,7% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 4,9% құрады. 216 шаруашылықтың 28,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 43,5%-ы некеде тұратын жұбайлар, 9,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,2%-ы күйеуі жоқ еркектер және 42,6%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 37,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 11,1%-ы 65 жасқа толған жалғыз тұратын адамдардан құралды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,25 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,97 адамды құрады. Қала тұрғындарының орташа жасы 42,2 жас. Тұрғындардың 23,9%-ы 18 жасқа дейін, 6,5%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 22,6%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 34,1%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 13%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 51,1% еркек және 48,9% әйел.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 458 адам, 191 үй шаруашылығы және 119 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 257 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздық көрсеткіші. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 92,36% ақ нәсілді, 3,06% американдық индейлер, 0,87% азиялықтар, 0,66% басқа нәсілдерден және 3,06% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 1,53% -ы испан немесе латын американдықтары. 191 үй шаруашылығының 34,6% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 46,1% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,0% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 37,2% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,9% жеке тұлғалардан тұрады, ал 5,8% -ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,38, ал отбасының орташа мүше саны 3,00. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 29,3% -ы 18 жасқа дейінгілер, 6,1% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 28,4% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 28,4% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 7,9% -ы 65 жасқа жоғары. Орташа жас 37 жас. Әр 100 әйелге 97,4 еркек шақтандырылған. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 95,2 еркек шақтандырылған. Үй шаруашылығының орташа табысы 28 068 доллар, ал отбасының орташа табысы 33 295 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 25 750 доллар, ал әйелдердің 20 000 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 13 370 доллар. Отбасылардың 17,3% және халықтың 19,3% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 28,7% және 65 жастан асқандардың 5,9% кедейлікте өмір сүреді.
Саяси өкілдік
Айдахо қаласы Айдахо штатының 1-ші конгресс округіне кіреді және 2019 жылдан бері республикалық партия өкілі Рус Фулчермен ұсылған. Қазіргі қала әкімі – Филипп Дж. Каноди.