Кіріспе

Оңтүстік Африкалық әлеуметтанушы және белсенді Диана Э. Х. Расселл (6 қараша 1938 – 28 шілде 2020) – феминист жазушы және белсенді. Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында туып өскен ол 1957 жылы Англияға, ал 1961 жылы АҚШ-қа көшіп кеткен. Ол сонымен қатар 1976 жылғы наурыз айында Брюссельде әйелдерге қарсы қылмыстар жөніндегі бірінші халықаралық трибуналды ұйымдастырушылардың бірі болды.

Ерте өмір

Расселл Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында туып өскен, егіз болып, Оңтүстік Африкалық әкесі Джеймс Гамильтон Расселл мен британдық анасы Кэтлин Мэри (құрметті есімі Гибсон) Расселлдің алты баласының төртіншісі еді. Ол қыздарға арналған ағылшын интернат-мектебі – Гершель қыздар мектебінде білім алды. Кейптаун университетінде психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін, 19 жасында Расселл Ұлыбританияға кетіп, 1963 жылы АҚШ-қа көшті, онда Гарвард университетінің пәнаралық докторлық бағдарламасына қабылданды. Оның ғылыми зерттеулері әлеуметтану және революцияны зерттеуге арналған.

Зорлау мен жыныстық зорлық-зомбылық туралы зерттеулер мен жазбалар

Расселлдің зерттеулері мен жазбаларының негізгі бағыттарының бірі әйелдерді зорлау және ер адамдардың әйелдерді жыныстық тұрғыдан қанаудың басқа да түрлері болды. "Зорлау саясаты" (1975) кітабында Расселл зорлаудың ауытқушы әлеуметтік мінез-құлық емес, еркектік туралы қоғамдық түсініктердің көрінісі екенін ұсынды. Осы саладағы оның басқа кітаптары: "Некедегі зорлау" (1982), "Жыныстық қанау: зорлау, балаларға жасалған жыныстық зорлық-зомбылық және жұмыс орнындағы мазақтау" (1984). 1986 жылы Расселл "Құпиялы жарақат: қыздар мен әйелдер өміріндегі инцест" (1986) еңбегін жариялады. Бұл инцест жайлы алғашқы ғылыми зерттеулердің бірі болды. Осы еңбегі үшін ол 1986 жылы C. Райт Миллс сыйлығына ие болды. 1993 жылы ол порнография тақырыбындағы антологияны редакциялады, "Зорлықты тартымды ету: Порнографияға феминистік көзқарастар". Оның 1994 жылғы "Порнографияға қарсы: Зияндылығының дәлелі" кітабында 100 порнографиялық сурет бар, бұл зерттеу порнографияның ер адамдарды зорлауға итермелеуін және зорлау оқиғаларының көбеюіне әкелетінін көрсетеді.

Әйелдерге қарсы қылмыстар туралы бірінші халықаралық трибуналды ұйымдастыру

Расселл екі жыл бойы басқа феминистерге әсер етіп, нәтижесінде 1976 жылы Бельгияның Брюссель қаласында әйелдерге қарсы қылмыстар жөніндегі алғашқы Халықаралық трибуналды ұйымдастыруға қол жеткізді. Төрт күнге созылған конференцияға 40 елден 2000 әйел қатысты, онда әртүрлі елдерден келген жеке әйелдер өз жынысының нәтижесінде бастан өткерген зорлық-зомбылық пен қанаудың жеке тәжірибелерін куәландырды. Екінші күні жағдай нашарлап, "радикалды белсенділер бірінен соң бірі сахнаға шабуылдап, хаостың ортасына түсті". Симон де Бовуар трибуналға арналған кіріспе сөзінде: "Халықаралық трибуналды әйелдердің радикалды деколонизациясының бастауы деп сағаймын" деді. Кейін бельгиялық феминист және журналист Николь Ван де Вен Дианамен бірлесіп, оқиғаны "Әйелдерге қарсы қылмыстар: Халықаралық трибунал материалдары" (1976) атты кітапта жазды.

"Фемицидті" қайта анықтау және саясаттастыру

1976 жылы Расселл «фемицидті» «еркектердің әйелдерді әйел болғандықтан өлтіруі» деп қайта анықтады. Әйелдерге қарсы қылмыстар жөніндегі халықаралық трибуналда ол әлемнің әртүрлі мәдениеттеріндегі әйелдер мен қыздарға қарсы еркектердің өлімге әкелетін зорлық-зомбылығының көптеген мысалдарын куәландырды. Расселлдің мақсаты – терминді саясаттастыру және әйелдерге қарсы өлімге әкелетін қылмыстарды тудыратын әйелге деген жеккөрушілікке назар аудару болды, ол кісі өлтіру сияқты гендерлік бейтарап терминдердің мұндай мәселенің мәнін жеткізе алмайтынын айтты. Расселл АҚШ-тағы әйелдер ұйымдарының «фемицид» терминін қолдануға ден қоймауына таңырқап, АҚШ және әлем бойынша әйелдер ұйымдарына «фемицид» терминін қолдануды ұсынып, оны жақтады. Ол, әйелдерге қарсы жасалған осындай қатыгез қылмыстармен күресу үшін, нәсілдік жеккөрушілік қылмыстары сияқты «фемицид те өлімге әкелетін жеккөрушілік қылмысы» екенін, ал еркектердің әйелдерді өлтіруінің көпшілігі «ерлердің үстемдігі мен сексизмнің ең шектен тыс көрінісі» екенін мойындау қажеттігін түсіндірді. 1993 жылы Расселл «Инцестке қарсы біріккен әйелдер» атты ұйым құрды, ол инцесттан зардап шеккендерге қылмыскерлеріне қарсы заңдық көмек көрсетеді. Сонымен қатар, ол Оңтүстік Африкада инцесттан аман қалғандардың өздерінің тәжірибелері туралы жеке сөйлейтін алғашқы телебағдарламаны жасады. Латын Америкасының Мексика, Гватемала, Коста-Рика, Чили және Сальвадор сияқты көптеген елдеріндегі феминистік қозғалыстар Расселлдің саясаттандырылған «Фемицид» терминін қабылдап, оны өз елдерінде әйелдерге қарсы өлімге әкелетін зорлық-зомбылыққа қарсы әлеуметтік, саяси және заңдық деңгейде сәтті пайдаланды. 1992 жылы ол «Фемицид: Әйелдерді өлтіру саясаты» атты антологияны бірлесіп шығарды.

Басқа

1977 жылы Расселл Әйелдер баспа еркіндігі институтының (WIFP) серігі атанды. WIFP – американдық коммерциялық емес баспа ұйымы. Бұл ұйым әйелдер арасындағы байланысты күшейту және халықты әйелдер жасаған медиа құралдарымен таныстыруға жұмыс істейді.