Кіріспе
Андерс Бьёрье Салминг (17 сәуір 1951 – 24 қараша 2022) – шведтік хоккейші. Ол 23 маусым бойы «Брайнас ИФ», «Торонто Мейпл Лифс», «Детройт Ред Уингс» және «АИК» клубтарында кәсіби хоккей ойнаған қорғаушы болды. Ол 16 маусымды «Мейпл Лифс» клубында өткізді, ал 2016 жылы оның 21-нөмірі зейнеткерлікке жіберілді. Салминг «Мейпл Лифс» клубының бірнеше рекордын, соның ішінде ең көп нәтижелі пас беруді (ассист) иеленеді. Салминг Ұлттық хоккей лигасы (НХЛ) тарихындағы табысқа жеткен алғашқы еуропалық ойыншылардың бірі болды, осы себепті ол көбінесе пионер ретінде қарастырылады. Ол алты рет НХЛ «Жұлдыздар» құрамасына (All-Star Team) енді, 1976, 1977 және 1978 жылдарғы НХЛ «Жұлдыздар» ойындарында жеңіске жетті, сондай-ақ бірнеше рет Джеймс Норрис мемориалдық жүлдесінің финалисі атанды. 1996 жылы, бірінші рет үміткер ретінде, Салминг Еуропа туған және дайындалған ойыншылардың арасында алғаш рет Хоккей Даңқы залына (Hockey Hall of Fame) енгізілді. 2017 жылы НХЛ Салмингті лиганың бірінші ғасырындағы 100 ең үздік ойыншының бірі деп таныды. Салминг Швецияның ұлттық хоккей құрамасы сапында халықаралық жарыстарда өнер көрсетіп, Хоккей әлем чемпионатында күміс және қола медальдар жеңіп алды. Ол үш рет Канада кубогында және 1992 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында да қатысты. Халықаралық мансабының жоғары бағалануының нәтижесінде 1998 жылы IIHF Даңқы залына енгізілді, ал 2008 жылы IIHF ғасырлық «Жұлдыздар» құрамасына қосылды. Салмингке 2022 жылдың шілдесінде амиотрофиялық бүйірлік склероз (АБС) диагнозы қойылды. Ол 2022 жылдың 24 қарашасында, әйелі оның атынан отбасының соңғы ресми іс-шарасы болатынын хабарлағаннан кейін, марапат алғаннан кейін қайтыс болды.
Anders Börje Salming ( ; 17 April 1951 – 24 November 2022) was a Swedish ice hockey player. He was a defenceman who played professionally for 23 seasons, for the clubs Brynäs IF, Toronto Maple Leafs, Detroit Red Wings, and AIK. He spent 16 seasons with the Maple Leafs, who retired his number 21 in 2016. Salming holds several Maple Leafs records, including the most assists. Salming was one of the first European players to make an impact in the National Hockey League (NHL), for which he is often considered a trailblazer, being named to six consecutive NHL All Star Teams, winning the NHL All Star Games of 1976, 1977 and 1978, alongside being named a finalist for the James Norris Memorial Trophy on several occasions. In 1996, his first year of eligibility, Salming became the first European born and trained player inducted into the Hockey Hall of Fame. In 2017, the NHL named Salming one of the 100 Greatest Players in the first century of the league. Salming played internationally for the Sweden men's national ice hockey team, winning silver and bronze medals at the Ice Hockey World Championships. He also played at three Canada Cups and the 1992 Winter Olympics. In recognition of his international career, Salming was inducted into the IIHF Hall of Fame in 1998, and named to the IIHF Centennial All Star Team in 2008. Salming was diagnosed with amyotrophic lateral sclerosis (ALS) in July 2022. He died on 24 November 2022, days after accepting an award in what his wife announced on his behalf would be the family's final public appearance.
Ерте өмір
Салминг 1951 жылғы 17 сәуірде қазіргі Кируна муниципалитеті, Юкасярви приходындағы Торнетреск маңындағы Салми ауылында дүниеге келген. Оның әкесі Эрланд (1921–1956) саам текті, ал анасы Карин (құрметті есімі Перссон, 1927–2022) швед. Оның әкесінің әкесі Андерс Николаус Сари тегін алып, кейіннен өзі мен әкесі (Борьенің бабасы) салған ауылдың атымен Салминг деп өзгертеді. Әкесі кенші болған және Салминг 5 жасқа толғанда кен оқиғасында қаза тапқан. Салмингтің үлкен ағасы және өмірлік үлгісі Стиг Салминг (1947 жылы туған) да хоккеймен айналысқан, 1968 мен 1981 жылдар аралығында «Брайнес ИФ» командасы үшін өнер көрсетіп, алты рет Швеция чемпионы атанған. Салминг өзін тума саам халқының өкілі деп есептеген және Саметингтің сайлау тізіміне енген. Ол туған жері Кирунадағы өсіп-өнуімен бөлісіп, ұлттық телеарнада жергілікті халықтың құқықтары үшін күресті қолдаған. Саамдық мұрасын көрсету үшін Салминг көбінесе саамдықтардың дәстүрлі қалайыдан жасалған білезігін таққан. Салмингтер отбасы 6 жасында коньки тебуді бастаған Маттоярви мұз сарайына жақын жерде тұрған. Бала кезінде гандболмен де айналысқан.
Швед лигалары
1967-1970 жылдары Швецияның 2-ші дивизионында «Кируна» клубында ойнағаннан кейін, 1970-1973 жылдары жоғары дивизиондағы «Брайнас» клубына қосылды. «Брайнес» 1971 және 1972 жылдары Сальминг команда құрамында лига чемпионы атанды. Команданың жетістігі «Торонто Мейпл Лифс» клубының скауты Джерри Макнамараның назарын аударды, ол бастапқыда Инге Хаммарстрёмді тексеруге жіберілді, бірақ оның ойынын көргеннен кейін Сальмингке көбірек әсер етті. «Мейпл Лифс» 1973 жылдың 12 мамырында Сальмингпен еркін агент ретінде келісімшарт жасасты. Ұлттық хоккей лигасынан (НХЛ) кеткеннен кейін ол кәсіби хоккей мансабын швед элиталық лигасының «AIK» командасында аяқтады. Солтүстік Америкалық мұз үстіндегі хоккей кішкентай алаңда физикалық күшпен ойналатын, хоккейлік төбелес жиі болатын, ал еуропалық мұз үстіндегі хоккей үлкен мұз бетінде жылдамдық пен шеберлікке баса назар аударды. Тіпті НХЛ дереккөздері Швециядан келген ойыншыларды «қоян шведтер» деп атаған. Сальмингтің жарқын ойыны осы беделді біржола жойды. 1986 жылдың 26 қарашасында «Лифс» пен «Ред Уингс» командалары арасындағы ойынның соңында Детройт қаласында Сальминг «Лифс» қақпасының алдында құлап, «Ред Уингс» ойыншысы Джерард Галланттың конькиімен кездейсоқ түрде Сальмингтің бетін кесіп алды. Жарақатқа 200-ден астам тігіс салынған бетке пластикалық операция жасалды. 1988 жылдың 4 қаңтарында Сальминг Еуропа туған және дайындықтан өткен алғашқы 1000 ойын өткізген НХЛ ойыншысы болды. Оның жетістігін құрметтеу үшін 27 қаңтарда (Сальмингтің 1011-ші ойынында) оған ата-анасы мен досы Инге Хаммарстрём ойын алдындағы салтанатты шарада мұзға айдап әкелген автомобиль сыйға тартылды, бұл Филадельфия Флайерс клубының Билл Барберге жасаған ұқсас шарасынан шабыттанды. 1989 жылы «Торонто Мейпл Лифс» командасында 16 жыл ойнағаннан кейін ол «Ред Уингс» клубымен еркін агент ретінде келісімшартқа отырды және НХЛ-де мансабын аяқтау үшін бір маусым ойнады. НХЛ-де ол 1148 тұрақты маусым ойынында (1099-ы «Лифс» командасымен) және 81 плей-офф ойынында ойнады, барлығы 150 гол және 637 нәтижелі пас берді. Сальминг 1977 жылы бірінші құраманың жұлдызы атанды және 1975, 1976, 1978, 1979 және 1980 жылдары екінші құрамаға ілікті. Ол 1972 және 1973 жылғы әлем чемпионаттарында Швеция құрама командасының құрамында ойнап, тиісінше күміс және қола медаль жеңіп алды. Ол сондай-ақ 1976, 1981 және 1984 жылдары Канада кубогында және 1992 жылғы қысқы Олимпиадада өнер көрсетті. 1976 жылғы Канада кубогы «Мейпл Лиф Гарденс» стадионында өтті. Швеция Торонтода АҚШ командасымен кездесті, ал Сальмингке тұрғындар аяқ астынан қол шапалақтады. Сальминг бұл ойын туралы былай деді: «Мен Торонтодағы ойынымызды ешқашан ұмытпаймын. Жанкүйерлер маған таныстыру кезінде аяқ астынан қол шапалақтады. Мен өз елімді өкілдік етіп тұрдым, ал канадалық жанкүйерлер маған аяқ астынан қол шапалақтады. Кейде хоккейдің елі болмайды». Халықаралық мансабының арқасында Сальминг 2008 жылы IIHF Centennial All Star командасына енді, ол құрметтелген бес ойыншының бірі болды.
Зейнеткерлік
Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Салминг өзінің атымен аталатын спорттық іш киім брендін құрды. 2007 жылы, 56 жасында, ол швед граффити суретшісі Йохан Ваттбергтің 31 картинасы үшін жалаңаш поза берді. Суреттердің ондайы Швецияда, ал қалған 21-і (оның жейде нөмірімен сәйкес) Торонтода қойылды.
Жеке өмір
Лиф сапындағы карьерасының басында Салминг Торонтодағы Хай Парк ауданында әйелі Маргиттамен бірге тұрды, ол балалар киімі дизайнері еді; кейін олар ажырасты. 2016 жылы ол Пиа Салмингке үйленді. Салмингтің төрт баласы болды: бірінші әйелі Маргиттадан Тереза мен Андерс, ал бұрынғы серіктесі Катаринадан Расмус пен Бьянка. Оның қызы Бьянка Салминг – көпсайысшы.
Денсаулық мәселелері мен өлім
2022 жылдың ақпан айында Салмингтің бұлшықтарында күрделі қозғалыстар байқалды, кейіннен ол наурыз айында өткен түлектер ойынынан ерте кетуге мәжбүр болды. Шілде айының ортасында Салмингке амиотрофикалық бүйірлік склероз диагнозы қойылды, бұл кеңінен АЛС немесе Лу Гериг ауруы ретінде танымал. Диагнозынан кейін Салминг ауыр депрессияға тап болды. 17 қазанда, диагноз қойылғаннан бергі алғаш рет көпшілік алдына шығып, Салминг жағдайы нашарлағанын мәлімдеді: ол сөйлеу қабілетін жоғалтқандықтан, қарым-қатынас үшін планшеттік компьютерді пайдалануға және тамақтану үшін тамақтандыру түтігіне мұқтаж болды. 2022 жылдың 11 қарашасында, диагнозына қарамастан, Салминг «Мейпл Лифс» клубының Даңқ залына енгізілуіне арналған салтанатты ойынға Торонтоға жыл сайынғы сапарын жасады, онда өмір бойы досы Даррил Ситтлер оған көпшілікке қош қол буыстыруға көмектесті, бұл эмоционалды сәт болды. Келесі күні «Мейпл Лифс» командасы «Ванкувер Канукс» клубымен өткен ойында Салмингті құрметтеп, қорғаушыға арналған салтанатты шара ұйымдастырды, онда Салминг көздерінен жас ағызып, салтанатты допты тастады. «Мейпл Лифс» командасы Салмингтің мансабын құрметтеу үшін алты швед ойыншысынан тұратын ерекше құрамды таңдады. Келесі аптада, 2022 жылдың 17 қарашасында Салминг ғасырдың үздік ойыншыларының құрамына енді және Швецияда өткен салтанатта НХЛ-дің Құрметті сыйлығымен марапатталды. Салтанаттан кейін Салмингтің әйелі бұл оқиға отбасының соңғы ресми іс-шарасы болатынын хабарлады. Бір аптадан соң, 2022 жылдың 24 қарашасында Салминг 71 жасында дүние салды. Оның қазасы Канада мен Швецияда кеңінен жарияланды, көптеген ұйымдар, спортшылар мен танымал тұлғалар оның өміріне құрмет көрсетті. 2022-23 жылғы НХЛ маусымының қалған бөлігінде «Мейпл Лифс» командасы Салмингтің құрметіне арналған еске алу белгілерін киді және АЛС зерттеулеріне бірнеше қайырымдылықтар жасады. 2022 жылдың 30 қарашасында «Скотиабанк Арена» стадионында «Сан-Хосе Шаркс» командасына қарсы өткен ойын кезінде оны құрметтеу үшін бір минуттық үнсіздік сақталды. 2022 жылдың 20 желтоқсанында Skogskyrkogården бейістігінде жеке басқару рәсімі өтті. Оның анасы Карин 95 жасында қайтыс болды. Оның қазасынан бір жыл өткен соң Борже Салминг Батылдық сыйлығы тағайындалды, ол өз қауымдастығында оң әсер еткен және Салмингтің мұрасын ең жақсы бейнелейтін Еуропалық НХЛ ветерандарына беріледі. Салмингті өзінің кумирі санайтын Никлас Лидстрем 2023 жылдың 16 қарашасында бұл сыйлықтың тұңғыш иегері атанды. Бұл шара АЛС-ке қарсы күреске барлық жеті канадтық НХЛ командасын біріктірген ALS Super Fund құруға түрткі болды.