Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бахария оазисі (الواحات البحرية, "Солтүстік оазистер") – Египеттің Батыс шөліндегі табиғи байлыққа толы оазис. Ол Каирден шамамен 370 км қашықтықта жатыр. Сопақша келген аңғар солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа дейін 94 км-ге созылып, ең көп ені 42 км, ал жалпы ауданы шамамен 2000 км² құрайды. Аңғарды таулар қоршап тұр, және онда көптеген бұлақтар бар. Гиза облысында орналасқан, негізгі экономикалық салалары – ауыл шаруашылығы, темір кенінің өндірілуі және туризм. Басты ауыл шаруашылығы өнімдері – гуава, манго, құрма және зәйтүн.
Bahariya Oasis (الواحات البحرية, "the Northern Oases") is a depression and a naturally rich oasis in the Western Desert of Egypt. It is approximately 370 km away from Cairo. The roughly oval valley extends from northeast to southwest, has a length of 94 km, a maximum width of 42 km and covers an area of about 2000 km2. The valley is surrounded by mountains and has numerous springs. Located in Giza Governorate, the main economic sectors are agriculture, iron ore mining, and tourism. The main agricultural products are guavas, mangos, dates, and olives.
Аттар
Ежелгі Мысырда оазистің екі атауы болған. 'ḏsḏs' атауы алғаш рет Орта Мемлекет кезіндегі скарабейде кездеседі. Жаңа Мемлекетте бұл атау сирек қолданылды, бірақ мысалы, Луксор ғибадатханасында және гиксостарға қарсы соғыс кезінде оазисті басып алған Камосе патшаның есебінде айтылады. 25-ші династиядан бастап бұл есім негізгі атау болды. Тағы бір атау wḥꜣt mḥtt ("Солтүстік оазис") Жаңа Мемлекетте көбінесе қолданылды; мысалы, Аменхотептің жергілікті қабірінде және Эдфу ғибадатханасындағы оазистер тізімінде кездеседі. 45 жылдан бастап бұл аймақ латын тілінде Oasis parva (Кіші оазис) деп аталды. Грек тарихшысы Страбон оны "Екінші оазис" деп атаса, 5-ші ғасырдағы тебелік тарихшы Олимпиодор оны "Үшінші оазис" деп атады. Копт кезеңінде ол "Оксиринх оазисі" (Diwah Ēmbemdje) немесе Таст(с) деп белгілі болды, бұл атау көне египеттік ḏsḏs сөзінен туындаған. Египет ислам дініне өткеннен кейін, ол Банаса оазисі, "Оксиринх оазисі" деп аталды. Қазіргі атауы – الواحات البحرية, al Wāḥāt al Baḥriyya, яғни "Солтүстік оазис". Эль-Хейз маңындағы аймақтың оңтүстік бөлігі ешқашан жеке атауға ие болған емес.
In Ancient Egypt, the oasis had two names. The name 'ḏsḏs' is first mentioned on a scarab dating back to the Middle Kingdom. In the New Kingdom, this name is rarely found, although it does appear for example in the Temple of Luxor and in the account of King Kamose, who occupied the oasis during the war against the Hyksos. From the 25th Dynasty it was almost the only name used. Another name wḥꜣt mḥtt ("the Northern Oasis") was almost exclusively used in the New Kingdom; it appears for instance on the local grave of Amenhotep, and is found again in the list of oasis in the Temple at Edfu. From 45 CE, the depression was known in Latin as Oasis parva (Small Oasis). The Greek historian Strabo called it the "Second Oasis", and the 5th century CE historian Olympiodorus of Thebes called it "the Third Oasis". In Coptic times, it was known as the "Oasis of Oxyrhynchus" ( Diwah Ēmbemdje) or Tast(s) , which is derived from Ancient Egyptian ḏsḏs. After the Islamization of Egypt, it was called the Oasis of Bahnasa, "Oasis of Oxyrhynchus". The modern name is الواحات البحرية, al Wāḥāt al Baḥriyya meaning "the Northern Oasis”. The southern part of the depression around El Heiz apparently never had a separate name.
Қалалар
Бахария көптеген ауылдардан тұрады, олардың ішіндегі ең үлкені және әкімшілік орталығы – Эль-Баувити. Қаср – Эль-Баувитидің көршілес ауылы. Шығысқа қарай, шамамен он шақырым жерде Мандишах және Эль-Забу ауылдары орналасқан. Эль-Баувити мен Мандишах арасында Эль-Агуз деп аталатын кішкентай ауыл бар. Харра, ең шығысқа орналасқан ауыл, Мандишах пен Эль-Забудан бірнеше шақырым шығыста жатыр. Эль-Хейз, сондай-ақ Эль-Хайез деп те аталады, ең оңтүстік ауыл, бірақ оның Бахарияның құрамына кіретіні әрдайым айқын болмайды, себебі ол қалған ауылдардан шамамен елу шақырым оңтүстікке қарай орналасқан. Эль-Хайезде мумиялар табылған, және олардың генетикалық зерттеулері жүргізілген оазис бар.
Bahariya consists of many villages, of which El Bawiti is the largest and the administrative center. Qasr is el Bawiti's neighboring/twin village. To the east, about ten kilometers away are the villages of Mandishah and el Zabu. A smaller village called el 'Aguz lies between El Bawiti and Mandishah. Harrah, the easternmost village, is a few kilometers east of Mandishah and el Zabu. El Heiz, also called El Hayez, is the southernmost village, but it may not always be considered as part of Bahariya because it is so far from the rest of the villages, about fifty kilometers south of El Bawiti. There is an oasis at El Hayez where mummies have been found on which genetic studies have been conducted.
Тарих
Депрессия неолиттен бері қоныстанған, бірақ археологиялық дәлелдер үзіліссіз емес. Эль-Хейцте аңшы-жинаушылардың тарихи қонысы табылды. Қарат ел-Абиядта Мирослав Барта басқарған чехтік экспедиция Ескі Патшалық дәуіріне жататын қонысты ашты. Эль-Харрадағы тас жазулары және басқа да мәліметтер Орта Патшалықтан бастап одан кейінгі кезеңдерге жатады. Аменхотеп Хуйдің мазары 18-ші династияның соңында Қарат Хилвада салынған. 26-шы династияда депрессия мәдени және экономикалық жағынан гүлденген. Бұл туралы «Айн әл-Муфтилладағы шағын ғибадатханалардан, Қарат Қаср Сәлім мен Қарат әш-Шейх Субидегі мазарлардан және Қаср ‘Аллам жерінен білуге болады. Грек-рим дәуірі өркендеудің шағы болды. Қаср-эль-Микисбада («Айн әт-Тибния») орналасқан, Ұлы Александрдың Аммон құдайына арнаған ғибадатханасының қираған қалдықтары бар. Кейбір египтологтар Александрдың Сива оазисіндегі Аммон оракулынан оралғанда Бахария арқылы өткенін болжайды. 1995 жылы табылған грек-рим некрополінің қазба жұмыстары 1999 жылы басталды. Осы аймақта шамамен отыз төрт мазар қазылып алынды. Рим дәуірінде Қарат әл-Тұбта ірі әскери бекініс салынды. 2010 жылдың көктемінде Эль-Харрадағы Бахария оазисінің зиратында рим дәуіріне жататын мумия табылды. Әйел мумиясының бойы 1 метрге жуық, және римдік киім мен әшекейлеріне ұқсас әсемдемелермен жабылған гипстен жасалған қаппен оралған. Әйел мумиясымен бірге археологтар саз және шыны ыдыстар, монеталар, антропоидтық маскалар және он төрт грек-рим мазарын тапты. Қаһире және Гиза ескерткіштерінің директоры, қазба жұмыстарын басқарған археолог Махмуд Афифи, мазардың ерекше дизайны бар екенін, оның баспалдақтары мен дәліздері б.з.д. 300 жылға дейін сонау салып келген болуы мүмкін екенін айтты. Бұл жаңалық жасөспірімдер орталығының құрылысы үшін жүргізілген қазба жұмыстарының нәтижесінде табылды. 2019 жылы археологтар 19 құрылыс және біздің заманымыздың V ғасырында тасқа қашалған шіркеуді тапты. Шіркеу грек тіліндегі діни жазулармен әсемделген. 2021 жылы археологтар үш шіркеудің және монахтардың ұяларының қираған қалдықтарын тапты, олар біздің заманымыздың V ғасырына жатады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оазиске қол жеткізу үшін Бахария әскери темір жолы салынды. 1970 жылдардың басында Бахария мен Қаһирені байланыстыратын асфальт жол аяқталды. Жаңа жолмен бірге электр қуаты, көліктер, теледидар, телефон желілері, Қаһиреге оңай бату және соңғы кезде интернет келді. Бахария мен Қаһире арасындағы адамдар мен идеялардың таралуы жол салынғаннан бері күрт өсті. Сонымен қатар, теледидар мен музыкадан естілгендей, уахати халқының тілі Қаһире диалектісінің ықпалымен өзгерді.
The depression has been populated since the neolithic, although archaeological evidence is not continuous. In El Heiz, a prehistoric settlement site of hunter gatherers was found with remains of grindstones, arrowheads, scrapers, chisels, and ostrich eggshells. In Qārat el Abyaḍ, a Czech team led by Miroslav Bárta discovered a settlement of the Old Kingdom. Rock inscriptions in el Harrah and other records date to the Middle Kingdom and upwards. The tomb of Amenhotep called Huy was erected in Qarat Hilwah at the end of the 18th dynasty. In the 26th dynasty, the depression was culturally and economically flourishing. This can be learned from the chapels in 'Ain el Muftilla, the tombs in Qārat Qasr Salim and Qarat esh Sheikh Subi, and the site of Qasr 'Allam. The Greco Roman period was a time of prosperity. There is the ruin of a temple dedicated to Ammon by Alexander the Great located in Qasr el Miqisba ('Ain et Tibniya). It is believed by some Egyptologists that Alexander passed through Bahariya while returning from the oracle of Ammon at Siwa Oasis. Excavations of the Greco Roman necropolis found in 1995 and known as the Valley of the Golden Mummies began in 1999. Approximately thirty four tombs have been excavated from this area. In Roman times, a big military fort was erected at Qarat el Toub. In the spring of 2010, a Roman era mummy was unearthed in a Bahariya Oasis cemetery in el Harrah. The female mummy was 3 feet tall and covered with plaster decorated to resemble Roman dress and jewellery. In addition to the female mummy, archaeologists found clay and glass vessels, coins, anthropoid masks and fourteen Greco Roman tombs. Director of Cairo and Giza Antiquities Mahmoud Affifi, the archaeologist who led the dig, said the tomb has a unique design with stairways and corridors, and could date to 300 BC. This find came as a result of excavation work for the construction of a youth center. In 2019, archaeologists discovered 19 structures and a church carved into the bedrock from the fifth century CE. The church was decorated with religious inscriptions in Greek. In 2021, archaeologists discovered a complex with the ruins of three churches and monks cells date back to the fifth century CE. During World War I, the Baharia Military Railway was built to provide access to the oasis. In the early 1970s, an asphalt road connecting Bahariya to Cairo was finished. With the new road came electricity, cars, television, phone lines, a more accessible route to Cairo, and, more recently, internet. The spread of people and ideas between Bahariya and Cairo has increased dramatically since the road was constructed. Also, the language of the Waḥātī people has changed under the influence of the Cairo dialect, as heard on television and in music.
Халық және мәдениет
Оазис халқы немесе Вахати халқы (араб тілінде "оазистің" деген мағынаны білдіреді) – оазисті мекендеген ежелгі халықтардың ұрпақтары, батыс Мысыр мен шығыс Ливияға, сондай-ақ солтүстік жағалауға байланысты ежелгі тайпалар, және Нил аңғарынан оазиске қоныстанған басқа да адамдар. Бахариядағы Вахатилердің көпшілігі мұсылман. Бахарияда бірнеше мешіт бар. Оазистегі әлеуметтік ортаның сипатына ислам діні зор ықпал етеді. Вахати халқы үшін дәстүрлі музыка өте маңызды. Флейта, барабан және симсимейя (арпа тәрізді аспап) әлеуметтік жиындарда, әсіресе тойларда орындалады. Ауылдық үлгіде орындалатын дәстүрлі әндер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келеді, сонымен қатар жаңа әндер де жаратылады. Қайыр, Таяу Шығыс және әлемнің басқа аймақтарынан келген музыка оазис тұрғындарына оңай қолжетімді.
The people of the oasis, or the Waḥātī people (meaning "of the oasis" in Arabic), are the descendants of the ancient people who inhabited the oasis, ancient tribes with connection to western Egypt and eastern Libya, and the north coast, and other people from the Nile Valley who came to settle in the oasis. The majority of Waḥātī people in Bahariya are Muslims. There are some mosques in Bahariya. The nature of social settings in the oasis is highly influenced by Islam. Traditional music is very important to the Waḥātī people. Flutes, drums, and the simsimeyya (a harp like instrument) are played at social gatherings, particularly at weddings. Traditional songs sung in rural style are passed down from generation to generation, and new songs are invented as well. Music from Cairo, the greater Middle East, and other parts of the world are now easily accessible to the people of the oasis.
Экономика
Ауыл шаруашылығы әлі де маңызды табыс көзі болып табылады, бірақ қазір Бахарияға жақын темір кен өнеркәсібі көптеген вахти халқына жұмыс орындарын ұсынады. Жақында оазиске туризмнің артуы байқалды, себебі онда ежелгі ескерткіштер (құрымдар, мумиялар және басқа да артефакттар табылған), сондай-ақ көркем шөлдері бар. Вахти және шетелдік гидтер Бахариядан айналасындағы Ақ және Қара шөлдерге, кейде Сиваға немесе оңтүстік оазистерге саяхаттар ұйымдастырады. Туризм – жергілікті тұрғындар үшін жаңа және маңызды табыс көзі, ол оазиске халықаралық деңгейде танымал болды. Дегенмен, түпкі үлгі 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойылды. 2000 жылы Джошуа Смит басқарған американдық ғылыми экспедиция сауропод динозавры – Паралититан стромеринің қалдықтарын тапты. Бахария мен Фарафра ойыстары аралығындағы аймақта Юра кезеңінде жанартаулық қызмет болған. Сонымен қатар, ландшафт барит немесе кальцит кристалдарынан тұратын төбелерді, алтын түсті әктас тастарды қамтиды, олар ақ түлкілер, газельдер және қошқарлар сияқты түрлерге пана болған. 2022 жылдың маусым айында палеонтологтар Бахария оазисінде 98 миллион жыл бұрынғы Спинозаврдың жаңа түрін тапқандарын хабарлады, оның ұзындығы шамамен 6 метрге жетеді және алғаш рет 2016 жылы табылған.
Agriculture is still an important source of income, though now the iron ore industry close to Bahariya provides jobs for many Wahati people. Recently there has also been an increase in tourism to the oasis because of antiquities (tombs, mummies and other artifacts have been discovered there), and because of the beautiful surrounding deserts. Wahati and foreign guides lead adventure desert tours based out of Bahariya to the surrounding White and Black deserts, and sometimes to Siwa or the southern oases. Tourism is a new and important source of income for locals, and it has brought an international presence to the oasis. however the type specimen was destroyed during World War II in 1944. In 2000, an American scientific team conducted by Joshua Smith found the remains of sauropod dinosaur, Paralititan stromeri. The region between the Bahariya and Farafra depressions used to have volcanic activity during the Jurassic Period. In addition, the landscape contains some hills made of barite or calcite crystals, and also golden limestone boulders which became a sanctuary for species, such as white foxes, gazelles and rams. In June 2022, paleontologists reported the discovery of a 98 million year old type of Spinosaurus in Bahariya Oasis, which was around 20 feet (6 m) in length and initially found in 2016.