Кіріспе

Автомобиль отынын тұтандыру жүйесінің құралы

Тұтану катушкасы, ұшқыш тұтандыру қозғалтқышының тұтандыру жүйесінде аккумулятордың кернеуін ұшқышқа (свечаға) жұмыс істеу үшін қажетті, одан әлдеқайда жоғары кернеуге түрлендіру үшін қолданылады. Ұшқыштар бұл жоғары кернеулі электр импульсін отын-ауа қоспасын тұтандыру үшін пайдаланады. Тұтану катушкасы темір өзекке оралған екі жиынтық катушкадан тұрады. Ескі қозғалтқыштарда көбінесе бір тұтану катушкасы қолданылады, оның шығысы таратушы арқылы әр цилиндрге бағытталады, бұл конструкция әлі де түрлі шағын қозғалтқыштарда қолданылады (мысалы, шөп шабу машиналары). Қазіргі заманғы автомобильдердің қозғалтқыштары көбінесе таратушысыз жүйелерді (мысалы, тікелей катушка) пайдаланады, онда әр цилиндрдің өз тұтану катушкасы болады. Дизельді қозғалтқыштарда қысыммен тұтану қолданылады, сондықтан тұтану катушкалары болмайды.

Дизайн

Жалынды катушка мыс сымнан жасалған екі ораммен (қоршаулармен) қоршалған темір өзектен тұрады. Бірінші орам салыстырмалы түрде аз мөлшердегі жуан сымнан жасалған, ал екінші орам мыңдаған жіңішке сымдардан тұрады және сымдар мен майланған қағаз оқшаулағыш қабаттарындағы эмаль арқылы жоғары кернеуден оқшауланады. Электр көзінен (мысалы, автомобиль аккумуляторынан) бірінші орамға қосылған электр тізбегі жабық болғанда (контактілік үзуіш немесе транзистор арқылы), бірінші орамнан ток өтеді, ол өзек айналында магниттік өріс тудырады. Бұл ток ағыны катушкада энергия жинақтау үшін белгілі бір уақытқа созылады. Катушка зарядталғаннан кейін тізбек ашылады, ал магниттік өрістің тербелісі екінші орамда жоғары кернеуді тудырады. Бұл жоғары кернеулі электр энергиясы таратушы және шам шыбықтары сияқты бірнеше компоненттер арқылы өтіп, содан кейін ауа-отын қоспасын тұтандыру үшін пайдаланылатын шамға жетеді. Тізбекті ашу уақыты қозғалтқыштың айналуымен синхронды болуы керек, сондықтан ауа-отын қоспасын тұтандыру үшін жоғары кернеулі электр импульсі ең қолайлы уақытта жасалады. Заманауи электрондық тұтану жүйелері электр тізбегін зарядтаудың осы принципін қолданады, бірақ тұтану катушкасының индукциялық зарядталуын пайдаланбай, шамамен 400 вольтқа зарядталған конденсаторды қолданады. Заманауи тұтану катушкаларының стандартты шығыс кернеуі 15 кВ (шалғы машинасының қозғалтқышы үшін) 40 кВ-қа (ірі қозғалтқыш үшін) дейін өзгереді. Заманауи бір ұшқынды жүйеде әр шамға бір катушка орнатылады. Бастапқы импульстің басында ерте ұшқындаудың алдын алу үшін катушкаға диод немесе екінші ұшқындық аралық орнатылады, ол кері импульстің пайда болуын тоқтатады. Төрт тактілі қозғалтқыштардың ескірген ұшқынсыз жүйелерінде тұтану катушкасының екінші орамында екі шығыс терминалы бар, екеуі де шамға қосылады. Кері импульс ауа-отын қоспасы жоқ цилиндрдегі шамды (өйткені бұл цилиндр 180 градусқа қанағаттандырылмайды) іске қосады.

Материалдар

Бұрын тұтану катушкалары лак пен қағазбен оқшауланған жоғары кернеулі орамалармен жасалатын, олар тартылған болаттан жасалған банкаға салынып, оқшаулау және ылғалдан қорғау үшін май немесе асфальтқа толтырылатын. Кейіннен тұтану катушкалары толтырылған эпоксидті шайырларға құйылатын болды, бұл шайырлар орамалардың ішіндегі кез келген қуыстарға енеді. Тұтану катушкасы әдетте жоғары және төмен кернеулік қосылымдар үшін оқшауланған терминалдары бар металл немесе пластик корпусқа орналастырылады.

Алдыңғысы

Алғашқы автомобильдер электр қуатының жоқтығынан (мысалы, батарея) магниттік тұтану жүйесін пайдаланды. Батареялар автомобильдерде жиі қолданыла бастағанда (қозғалтқышты іске қосу және жарықтандыру үшін) жаңа автомобильдерде магниттік тұтануды жалынды катушкалар алмастырды. Магниттік тұтанумен салыстырғанда, жалынды катушкалар жүйесі төмен қозғалтқыш айналымдарында (RPM) жоғары кернеулі ұшқын шығара алады, бұл іске қосуды жеңілдетеді.

Ертедегі жүйелер

Көбінесе ескі тұтандыру катушкалары жүйесінде барлық тұтастырғыштар (бөлгіш арқылы) бір катушканы пайдаланған. Бірақ, кейбір ерекшеліктер де болды, мысалы, Saab 92 және Wartburg 353 машиналары әрбір цилиндр үшін жеке катушка қолданды, ал 1948 жылғы Citroën 2CV машинасы екі ұшты тұтандыру катушкасымен және бөлгішсіз ысырапты тұтандыру жүйесін пайдаланды.

Дистрибьюторсыз жүйелер

1990 жылдан бері тұтану жүйелері көбінесе таратушысыз конструкцияға көшті, онда тұтану электронды түрде басқарылады. Мұндай таратушысыз жүйелерде әдетте әрбір цилиндрге бір катушкадан немесе цилиндрлардың әр жұбына бір катушкадан тұратын ысырапқа шашыратылатын ұшқын жүйесі қолданылады. Бұл катушкалар бір корпусқа (катушка жинағына) біріктіріліп, ұшқын шығыршықтарынан алыс орналастырылуы мүмкін; алайда, әрбір ұшқын шығыршығының үстіне тікелей бекітілетін жеке катушкалардан тұратын катушкалы жүйелер жиі қолданылады. Катушкалы жүйелердің артықшылығы – егер ақау туындаса, басқа цилиндрлердің катушкаларын қажетсіз ауыстырудың орнына тек бір тұтану катушкасын ауыстыруға болады.