1287 жылғы Паган шайқасы: Қытайдың Юань әулеті мен Бірманың Паган мемлекеті арасындағы соғыс. Паган мемлекетінің құлауы мен шағын елдерге бөлінуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1287 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы шайқас
1287 battle in Southeast Asia
1287 жылы Паган шайқасы Қытайдың Юань әулеті мен Бирманың Паган патшалығы арасында болды. Бұл жорық Паган патшалығының құлауына әкеп соқты, ол бірнеше кіші патшалықтарға ыдырады.
The Battle of Pagan was fought in 1287 between the Yuan dynasty of China and the Pagan Kingdom of Burma. The invasion ended the Pagan Kingdom, which disintegrated into several small kingdoms.
Шолу
Юань әулеті бұл шайқасты бастады, олар 1283 жылы Бхамо шайқасында Пяган империясын сәтті басып алғаннан кейін туындаған саяси жағдайды мүмкіндік деп сезінді. Бхамодан кейін Юань әскері Иравади өзені аңғарына еніп, онда гарнизон орнатып алды. Осы оқиғалардың саяси тұрақсыздығы Юньнаньда орналасқан Кублай ханның немересі Эсен Темірді әрекет етуге итермеледі. Темір үлкен әскерді бастап Иравади өзені аңғарымен төменге қарай жылжып, Паган қаласын басып алуға тырысты. Бірма патшасы Наратхихапат Паганнан Төменгі Бірмаға қашып, қорғанысты Мынсаинг, Атинкхая, Язатингян және Тихтудың үш бауырласының қол астында қалдырды. Патша Бірма тарихында Тайокпьемін (лат. "қытайлардан қашқан патша") деп еске алынады. Дәстүрлі (колониалдық дәуірдегі) зерттеулерге сәйкес, моңғол әскері императордың эвакуациялау туралы бұйрығын орындамады; 7000 сарбазын жоғалтып, Паганға дейін шайқасып, қаланы басып алды; және құрмет көрсету үшін жасақтарды жіберді, олардың бірі Промнің оңтүстігіне жетті. Алайда, барлық отарлық дәуір ғалымдары осы бағалаумен келіспеді, өйткені заманауи моңғол/қытай деректерінде Паганды жаулап алу немесе жаулап алудың толық аяқталуы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Жақындағы зерттеулер моңғол әскерлерінің Паганға ешқашан жетпегенін көрсетіп тұр. Олар Атинкхая, Язатингян және Тихту басшылығымен бірма қорғанысымен тоқтатылды және, мүмкін, Паганнан солтүстікке 160 км-ден жақын болмады. Моңғолдар Паганға жеткен болса да, олардың келтірген зияны аз болды. Қалай болғанда да, моңғол әскері ауыр шығынға ұшырап, солтүстікке қарай Тагаунға шегінді. Келісім бұзылғандықтан, олар сол жерде қалды.
The battle was initiated by the Yuan dynasty, which sensed an opportunity in the political turmoil caused by their successful 1283 invasion of the Pagan Empire in the Battle of Bhamo. After Bhamo, the Yuan army penetrated the Irrawaddy River valley and established garrisons there. The political turmoil of these events tempted Kublai Khan's grandson Esen Temür, who was stationed in Yunnan, into action. Temür led a large army down the Irrawaddy river valley and attempted to capture Pagan city. The Burmese king Narathihapate fled Pagan to Lower Burma leaving the Burmese defenses under the three brother commanders of Myinsaing, Athinkhaya, Yazathingyan, and Thihathu. The king is remembered in Burmese history as Tayokpyemin (lit. "the king who ran away from the Chinese"). According to mainstream traditional (colonial era) scholarship, the Mongol army ignored the imperial orders to evacuate; fought its way down to Pagan with the loss of 7000 men; occupied the city; and sent out detachments to receive homage, one of which reached south of Prome. But not all colonial period scholars agreed with the assessment as none of the contemporary Mongol/Chinese records specifically mentioned the conquest of Pagan or the temporary completeness of the conquest. Recent research shows that the Mongol forces most probably never reached Pagan. They were held at bay by the Burmese defenses led by commanders Athinkhaya, Yazathingyan and Thihathu, and probably never got closer than 160 km north of Pagan.) Even if the Mongols did reach Pagan, the damage they inflicted was probably minimal. At any rate, the Mongol army suffered heavy casualties, and retreated north to Tagaung. They remained there as the treaty was now void.
Салдары
Төменгі Бирмада патшаның ұлдарының бірі, Промдық Тхиату оны дереу өлтірді. 250 жылдық Пәған империясы енді ыдырады. Юань әулеті Ырравадды өзені алқабындағы билік бос орынды толтырмағандықтан, мемлекет бірнеше шағын билік орталықтарына бөлінді. Юань әскері керісінше, Тагаунгта (қазіргі Мандалай аймағының солтүстігі) қалды. Орталық Бирмада Наратхипатенің тағы бір ұлы, Кяусва, жесір патшайым Сау арқылы патша етіп тағайындалды. Бірақ Кяусва Паганның тікелей айналасындағы аумақты ғана басқарды. Тіпті Орталық Бирмада да нақты билік үш Пәған әскери қолбасшысына тиесілі болды, олар кішкентай, бірақ жақсы тәртіптелген әскерлері арқылы Пәғанның ең маңызды астық қоймасы – Кяуксе ауданын бақылады. Кяусва оларды Кяуксе иелері деп мойындаудан басқа жолы болмады. Ағайындар суверендер сияқты әрекет ете бастады. Паган құлағаннан кейін шамамен он жыл өткен соң, 1297 жылдың қаңтарында Кяусва Юаньның вассалы болуға шешім қабылдады. 1298 жылдың наурыз айында Юань әулеті оны Бірманың билеушісі деп ресми түрде мойындады. Өздерінің төмендеген мәртебесіне наразы болған ағайындар 1298 жылдың желтоқсанында Кяусваны тақтан түсіріп, Мынсаинг патшалығын құрды, бұл ресми түрде Пәған патшалығының соңы болды. 1301 жылы моңғол әскерінің Кяусваның ұлдарының біреуін Пәған тағына орнату әрекеті сәтсіз аяқталды. Екі жылдан кейін, 1303 жылы Юань сарайы Үстіңгі Бирмадан толықтай шығуға шешім қабылдады және Юань әскері Тагаунгтан кетіп қалды.
In Lower Burma, the king was promptly assassinated by one of his sons, Thihathu of Prome. The 250 year old Pagan Empire now disintegrated. The kingdom was fractured into several small power centers as the Yuan dynasty did not fill the power vacuum in the searing Irrawaddy valley. The Yuan army instead stayed farther north in Tagaung (present day northern Mandalay Region). In central Burma, another son of Narathihapate, Kyawswa, was installed as king by dowager queen Saw. But Kyawswa controlled only the immediate surrounding area of Pagan. Even in central Burma, the real power rested with three Pagan military commanders who through their small but well disciplined army controlled the Kyaukse district, the most important granary of Pagan. Kyawswa had no choice but to recognize them as lords of Kyaukse. The brothers increasingly acted like sovereigns. Nearly ten years after the fall of Pagan, Kyawswa decided to become a Yuan vassal in January 1297. He received official recognition from the Yuan dynasty as the ruler of Burma in March 1298. Unsatisfied with their reduced status, the brothers dethroned Kyawswa in December 1298, and founded the Myinsaing Kingdom, officially ending the Pagan Kingdom. The Mongol army's effort to install their new nominee, one of Kyawswa's sons, to the Pagan throne in 1301 was unsuccessful. Two years later, in 1303, the Yuan court decided to withdraw completely from Upper Burma, and the Yuan army left Tagaung.