Кіріспе

Аризона штатының Window Rock қаласындағы зообақ және дендрарий. Оның нысандары Навахо мәдениеті үшін маңызды жануарлар мен өсімдіктерді сақтау және күтудің ерекше мақсатына қызмет етеді, бірақ оның құрылуы Навахо қоғамының консервативті бөліктері арасында пікір қақтығысын тудырды.

Тарих

Зообақтың алғашқы экспонаты 1963 жылғы Навахо ұлтының жәрмеңкесінен кейін мемлекеттік ұйым қалдырып кеткен аю болды. Осыдан кейін, экспозиция шамамен 50-ге дейін өсті. Зообақ өзін "Табиғат пен Рухқа арналған қасиетті орын" деп атайды, назар Навахо мәдениеті мен дәстүрі үшін маңызды жануарлар мен өсімдіктерге аударылған. Осы рухта, ол негізінен Навахо жеріне тән жараланған және жетім қалған жануарларды қабылдайды. Бұл зообақта 1980-жылдардың басынан бері федералды түрде қорғалатын мексикалық қасқыр көрсетілуде. Соңғы кезде зообақ 2015 жылы мәдени себептермен үш жыланы қайта орналастырды және АҚШ-тағы 20-дан астам мекеменің бірі болып, федералды түрде қорғалатын қара аяқты күзенді қабылдады. Навахо дәстүріне сәйкес, зообақтың ешбір құсы экспонат ретінде көрсету үшін ұсталған жоқ, керісінше, көліктерден немесе электр сымдарынан жарақат алғаннан кейін құтқарылып, ұшуға қабілетсіз болды; қалған экспонаттардың көпшілігі де жетім қалғандықтан немесе бұрынғы иелерінен заңсыз жануар ретінде тәркіленгендіктен, жабайы табиғатта тіршілік етуге жарамсыз. 2008 жылдан бастап, зообақтың 30 жылдық «Discovery Center» жаңартылып, қазіргі зообақ стандарттарына сәйкес қайта жобаланды. Парктің басым бөлігінің жұмыртқаларын көрсетуден басқа, ол жануарларға қатысты дәстүрлі Навахо әңгімелерін қамтитын экспонатты да қосады. Зообақтың ауқымды трансформациясы соңғы жылдары да жалғасуда; экспонат жануарлары үшін маңызды жақсартулар: күнделікті қызметке мінез-құлқылық байыту тәжірибесін енгізу, жануарларға тұрақты көлеңке салу, койот пен бұғы қоршауларын кеңейту, экспонаттарды жаңарту кезінде сым торларын пайдалану, карантин және ветеринарлық станция салу, сондай-ақ үлкен бүркіттерге арналған вольер салу (толық мәліметтер төменде). Келушілер үшін маңызды жақсартулар: экспонаттарға қосымша табельдер, асфальтталған тұрақ, бетон тротуарлар, зообақ аумағында көбірек отыру орындары, іс-шараларға арналған жабық сахна және кештерге арналған 40 қырлы павильон орнату. Осы процесте әртүрлі жануарларға «Hunter» (Аңшы) – парктегі тау қасқырына, «Boomer» (Бумер) – бұғыға және «Thor» (Тор) – алтын бүркітке сияқты есімдер берілді.

Алтын бүркіт қорығы

2008 жылдан бері зоопарк федералды заңға сәйкес, тайпа мүшелеріне жануарлардың қауырсындарын рәсімдер үшін тарату мақсатында бүркіт қорығын салуға қаржы және рұқсат алу үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Федералды Аққалпақ және Алтын бүркіттерді қорғау туралы заңның талаптарына сәйкес, өлген бүркіттердің барлық қалдықтарын федералды үкімет жинап, Колорадодағы орталық қоймаға жеткізеді; Американың жергілікті халықтарының мүшелері кейін қауырсын сияқты бөліктерді алу үшін жеке өтініш беруге тиіс, бұл процеске бірнеше жылға созылатын күту мерзімі кіреді. Тайпалық басқарудағы бүркіт қорығы осы процеске ерекшелік құрайтындықтан, ол Навахо мәдени тәуелсіздігін нығайтуда маңызды рөл атқарады. 2012 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің қолдауымен Навахо ұлтына өз мүшелеріне табиғи түрде түскен бүркіт қауырсындарын таратуға рұқсат берілді. Бұл қауырсындар зоопаркта көрсетілімде тұрған төрт Алтын бүркіттен алынған. Содан кейін 2015 жылы Навахо ұлтының зоопаркы үлкен Бүркіт қорығын салуға қажетті қаржыны алуға қол жеткізді; тікелей қаржыландырудың көп бөлігі Навахо ұлтының Кеңесінен, Навахо ұлтының Туризм департаментінен және АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінен (Тайпалық жабайы табиғат грант бағдарламасы) түсті. Навахо тайпасының тағы тоғыз мүшесі мен коммерциялық емес ұйымдар бұл жобаны іске асыру үшін өздерінің қызметтерін немесе тікелей қаржысын ұсынды. Навахо ұлтының Алтын бүркіт қорымы 2016 жылдың 1 шілдесінде ресми түрде ашылды, онда 5 қайта жіберілмейтін Алтын бүркіт орналасқан. 2018 жылы қорықта 10 Алтын бүркіт сақталды. 80 фут (ұзындығы) және 50 фут (ені) көлемді нысан көптеген қону алаңдарына ие және 25 Алтын бүркітке дейін орналастыруға рұқсат етілген. Бұл нысан әлі де қызмет етеді: қайта жіберілмейтін бүркіттерге тұрақты үй, Алтын бүркіттердің көрмесі, бүркіттерді сақтау бойынша білім беру орталығы және Навахо және басқа да жергілікті американдықтар үшін түскен қауырсынның заңды көзі.

Даулар

1999 жылдың қаңтар айында Навахо ұлтының келе жатқан президенті Милтон Блухаус Рок Риджден келген екі әйелдің қасиетті саналатын аюлар, жыландар және бүркіттерге деген құрметін білдіргенінен кейін зообақты жабуға бұйрық берді. Содан кейін, Блухаус орнына келген Келси А. Бегае өзінің қызметінің алғашқы күндерінде зообақтың жабылуына қатысты басқа кез келген саяси мәселеге қарағанда көп шағымдар мен хаттар алды. Блюхаус шешімін уақытша кері қайтарғаннан кейін Бегае жағдайды талқылау үшін Навахо ұлтының Хатаалии кеңесімен кездесу шақырды; алайда, кеңес жануарлар қыстап жатқанда мәселені қарастырудан бас тартты және келесі жылдың сәуір айына дейін кеңес беруді немесе шешім қабылдауды кейінге шегерді. Қарастырылып жатқан нұсқалардың ішінде жануарларды табиғатқа жіберу, жаңа жануарларды қабылдамау және соңғы жануар өлгеннен кейін зообақты жабу, немесе жануарларға құрметпен қаралатын атаумен қайта атау болды. 12 наурызда Бегае зообақты кеңейтпей, қалған жануарларға өмірін зообақтың аумағында өткізуге рұқсат беру туралы шешімін жариялады. Дене колледжінің Дене зерттеулер орталығының бұрынғы төрағасы, антрополог Гарри Уолтерс оқиғаның Навахо және Батыс мәдениетінің арасындағы аян мен табиғаттан тыс тәжірибелерге қатысты қабылдау әдісіндегі маңызды айырмашылықты көрсететінін айтады: "Біз көрулерге назар аударамыз, көрушінің ақыл-сақасы дұрыс па, жоқ па, анықтауға тырыспаймыз – Батыс адамы солай істейді. Оны хабарлама ретінде қараймыз: 'Біз дұрыс жолмен келе жатырмыз ба?' – деді Уолтерс."