Кіріспе
Қалааралық автобус қызметі (Солтүстік Америка ағылшын тілінде) немесе қалааралық автобус тасымалы (Британ ағылшын тілінде және Ұлт Достастығы ағылшын тілінде), сондай-ақ ұзақ қашықтыққа, экспресс, жол бойындағы, коммерциялық, ұзақ сапарлық немесе тас жол автобусы немесе тасымалы деп аталады. Бұл жолаушыларды әртүрлі қалалар, кенттер немесе басқа да халық қоныстанған аймақтар арасында үлкен қашықтықтарға тасымалдау үшін автобустарды пайдаланатын қоғамдық көлік қызметі. Қалалық автобус тасымалынан айырмашылығы, қала ішінде немесе қала маңында жиі тоқтайтын болса, қалааралық автобус қызметі әдетте қаланың ішінде немесе жанындағы бір аялдамада тоқтайды және тоқтамай-ақ ұзақ қашықтыққа саяхаттайды. Қалааралық автобус тасымалын мемлекеттік органдар немесе жеке компаниялар пайда табу мақсатында немесе оның орнына коммерциялық емес ұйымдар жүзеге асыруы мүмкін. Қалааралық автобустық сапарлар пойыз қатынасы жоқ аймақтарға немесе елдерге қызмет көрсете алады, немесе пойыздармен бәсекелесу үшін одан икемді немесе арзан балама ретінде ұйымдастырылуы мүмкін. Қалааралық автобус тасымалы, көбінесе қоғамдық көліктің аз немесе мүлдем жоқ халық азабы сирек ауылдық жерлер үшін өте маңызды. Қалааралық автобус тасымалы қалалар арасындағы төрт танымал көлік түрінің бірі болып табылады, олардың барлығы әр жерде қолжетімді емес. Қалғандары – әуе көлігі, пойыз және жеке автомобиль.
An intercity bus service (North American English) or intercity coach service (British English and Commonwealth English), also called a long distance, express, over the road, commercial, long haul, or highway bus or coach service, is a public transport service using coaches to carry passengers significant distances between different cities, towns, or other populated areas. Unlike a transit bus service, which has frequent stops throughout a city or town, an intercity bus service generally has a single stop at one location in or near a city, and travels long distances without stopping at all. Intercity bus services may be operated by government agencies or private industry, for profit and not for profit. Intercity coach travel can serve areas or countries with no train services, or may be set up to compete with trains by providing a more flexible or cheaper alternative. Intercity bus services are of prime importance in lightly populated rural areas that often have little or no public transportation. Intercity bus services are one of four common transport methods between cities, not all of which are available in all places. The others are by airliner, train, and private automobile.
Коляскалар
Алғашқы қалааралық жоспарлы көлік қызметі 17 ғасырда пайда болған, ол пошталық дилижанс деп аталды. Англияда 16 ғасырдан бері қарапайым дилижанстар жасалып келді, бірақ серіппесіз болғандықтан, сол кездегі нашар сапалы, жолдарында өте төмен жылдамдықпен жүретін. 17 ғасырдың ортасына қарай, дилижанс үшін қажетті инфрақұрылым құрыла бастады. Алғашқы дилижанс маршруты 1610 жылы Эдинбургтен Лейтке дейін басталды. Одан кейін ел бойынша басқа да маршруттар бірте-бірте көбейді. 17 ғасырдың ортасында Лондон мен Ливерпуль арасындағы маршрутта саяхатшылар үшін аялдама ретінде қызмет ететін дилижанс қонақүйлерінің желісі жұмыс істеді. Дилижанс әр дүйсенбі және бейсенбі күндері жолға шығатын, ал жаз айларында сапарды аяқтауға шамамен он күн уақыт кеткен. Олар ғасырдың ортасына қарай Лондонға және оның айналасына саяхаттау үшін кеңінен қолданыла бастады және әдетте сағатына бірнеше миль жылдамдықпен жүрді. Шекспирдің алғашқы пьесалары Саутварктің «Джордж» дилижанс қонақүйі сияқты дилижанс қонақүйлерінде қойылды. Саяхат жылдамдығы 18 ғасырдың ортасына дейін өзгеріссіз қалды. Жолдардың реформасы, жаңа жол салу әдістері және дилижанстардың жақсартылған құрылысы орташа сапардың жайлылығы мен жылдамдығының үлкен өсуіне әкелді. Роберт Гук 1660 жылдары алғашқы серіппелі дилижанстарды жасауға көмектесті, ал темір ободты және тежегішті спицалы дөңгелектер енгізілді, бұл дилижанстың сипаттамаларын жақсартты. Оның тәжірибелік дилижансы 1784 жылдың 2 тамызында сағат 16:00-де Бристольден шығып, 16 сағаттан кейін Лондонға жетті. Дилижанстың алтын ғасыры 1800 жылдан 1830 жылға дейінгі Регенттік кезеңде болды. Бұл кезеңде дилижанстардың дизайнында үлкен жетістіктер болды, әсіресе Джон Бесанттың 1792 және 1795 жылдардағы жұмыстары. Оның дилижансы айналу қабілеті мен тежегіш жүйесіне және дилижанс қозғалып тұрғанда дөңгелектердің түсіп қалмауын қамтамасыз ететін жаңа мүмкіндікке ие болды. Осы кезеңде жол құрылысында да тұрақты жақсартулар жасалды, ең маңыздысы – Макадам жолдарын ел бойынша кеңінен енгізу. Бұл кезеңде дилижанстар сағатына шамамен 12 миль жылдамдықпен жүріп, елдегі адамдар мен поштаның жылжу деңгейін арттырды. Әр маршрутта бір уақытта орташа есеппен төрт дилижанс жұмыс істеді – екеуі екі бағытта, ал қалған екеуі жолда бұзылған жағдайда қосалқы ретінде.
Автобустар
1830 жылдары темір жолдың дамуы Еуропа мен Америкадағы дилижанстардың соңына тиіп, тек бірнеше компания ғана қысқа сапарлар мен экскурсиялар үшін қызмет көрсетуге сақталды. Алғашқы моторлы автобустарды осы атпен жүретін көліктердің операторлары сатып алды. Англияның Блэкпул қаласынан У.С. Стендервик 1911 жылы алғашқы моторлы шарабанын, ал Борнмуттан шыққан Royal Blue 1913 жылы өзінің алғашқы моторлы шарабанын сатып алды. Моторлы автобустар бастапқыда тек экскурсиялар үшін пайдаланылды. 1919 жылы Royal Blue теміржол ереуілін пайдаланып, Борнмуттан Лондонға автобус қызметін іске қосты. Қызмет өте табысты болды және тез өркендеді. 1920 жылы «Панч» журналында көлік министрі Эрик Кэмпбелл Геддес: «Егер біз шарабанды экономикалық тұрғыдан пайдалануға кедерлес келсек, бұл апат болар еді» деген пікірін айтты және парламентте шағын шарабан және омнибус операторларына туындаған мәселелерге алаңдаушылық білдірді. Америкада Карл Эрик Викман 1913 жылы алғашқы қызметті ұсынды. Ол жұмыс істейтін дилерлік орталығында жеті орындық автомобильді сата алмағанына ренжіді, сондықтан ол көлікті өзі сатып алып, оны Минесота штатының Хиббинг және Элис қалалары арасындағы шахтерлерді тасымалдау үшін пайдалана бастады. Ол осы қызметті тұрақты түрде ұсынып, жаңа компания мен индустрияның негізін қалады. Бұл компания кейін Greyhound деп аталады. 1914 жылы Пенсильвания штаты индустрияда монополия құруға жол бермеу үшін автобус тасымалына қатысты ережелерді қабылдаған алғашқы штат болды. АҚШ-тың қалған штаттары да осыдан кейін көп ұзамай солай істеді. 1920 жылдары автобус индустриясы қарқынды дамыды, бұл кезеңде қызу бәсекелестік болды. 1930 жылғы Ұлыбританияның «Жол қозғалысы туралы» заңы жолаушылардың жолмен тасымалдануын реттеудің ұлттық жүйесін енгізді және жергілікті билік органдарына көлік қызметін жүргізуге рұқсат берді. Сонымен қатар, ол жеке автомобильдер үшін жылдамдық шегін алып тастап, автобустар үшін жылдамдық шегін сағатына 30 мильге белгіледі. 1930-1950 жылдары қалааралық тасымалдау үшін автобус станциялары дамыды. Көптеген станциялар қарапайым аялдамалардан бастап сауда және басқа да бизнес орындары бар ірі архитектуралық жобаланған терминалдарға дейін кеңейді. Қалааралық автобус тасымалының жылдамдығы, тиімділігі және танымалдылығы 1950-1960 жылдарға дейін артты, бірақ жеке автомобильдің танымалдылығы артып, қалааралық автобус қызметін пайдалану төмендеді. Мысалы, Канадада 1950 жылдары жыл сайын қалааралық автобус қызметіне 120 миллион жолаушы мінген, ал 1960 жылдары бұл көрсеткіш 50 миллионға дейін төмендеді. 1990 жылдары бұл көрсеткіш 10 миллионға дейін азайды.
Қалааралық автобустардың/автобустардың ерекшеліктері
Қалааралық автобустар ұзақ сапарларда жолаушыларды ұзақ уақыт бойы алып жүретіндіктен, жолаушылардың қолайлылығын ескере отырып жасалған. Қалааралық автобустар, сондай-ақ коучтар немесе моторлы коучтар деп те аталады, көбінесе жолаушылар салонының астында орналасқан жеке багаждық бөлімшесі бар, жоғары еденді автобустар болып табылады. Қалалық автобустардан өзгеше, моторлы коучтарда әдетте алға қаратылған орындықтар болады және тұрып саяхаттауға мүмкіндік қарастырылмайды. Қосымша жабдықтарға бортындағы әжетхана, телевизорлар және жоғарыдағы багаж сөрелері кіруі мүмкін. Ұйықтайтын автобус – ең ұзақ сапарларда жолаушылардың ыңғайлы саяхаттауы және ұйықтауы үшін арнайы жабдықталған, максималды жайлылықты қамтамасыз ететін көлік құралының мысалы.
Жол және жұмыс
Қалааралық автобус қызметі жолаушыларға арналған жабдықталған автобус станциясынан немесе қарапайым жол жиегіндегі автобус аялдамасынан аттана алады. Автобус бағыттарының алмасу пункты (Ұлыбританияда) – қала шетіндегі, жергілікті көлікпен байланысқан аялдама. Тұрақтап-көлік жүру мүмкіндіктері жолаушыларға саяхатын автомобильмен бастауға немесе аяқтауға мүмкіндік береді. Қалааралық автобус маршруттары ең қысқа уақытта тікелей тас жол немесе автомагистраль арқылы жүруге, немесе жолаушылардың ләззатына арналған көркем жолмен саяхаттауға мүмкіндік береді. Қалааралық автобустар қалалық автобустарға қарағанда сирек келіп, аялдамалары да аз болуы мүмкін. Көбінесе саяхаттың басында бірнеше аялдама, соңында бірнеше аялдама болады, ал саяхаттың басым бөлігі тас жолда тоқталмай өтеді. Кейбір аялдамаларда "тек отыруға" (немесе "тек түсіруге") және "тек түсіруге" (немесе "тек отыруға") арналған шектеулер болуы мүмкін. Жұмысқа батушыларға арналған маршруттарда таңертең қаланың орталық бизнес-ауданына бағытталған көптеген немесе барлық рейс болуы мүмкін, ал кешкі рейстер көбінесе қала маңына қарай бағытталған. Қалааралық автобустар басқа көлік қызметін толықтыруға немесе алмастыруға да қолданылуы мүмкін, мысалы, пойыз немесе әуе қатынайы тоқтатылған кезде.
Қауіпсіздік
Статистикалық тұрғыдан алғанда, қалааралық автобус тасымалы өте қауіпсіз көлік түрі саналады. Мысалы, АҚШ-та Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мәліметінше, 100 миллион жолаушы шақырымына шамамен 0,5 адам қаза болады. Қалааралық автобустарға қатысты апаттар, олардың көптеген жолаушыларды тасымалдау мүмкіндігіне байланысты, ауқымды және қасіретті болуы мүмкін. Мысалы, 1989 жылғы 22 желтоқсанда Австралиядағы Кемпси автобусының апатында 100 км/сағ жылдамдықпен келе жатқан екі толыққанды туристік автобус соқтығысты: 35 адам қаза тауып, 41 адам жарақат алды.
Америка Құрама Штаттары
1950 жылдардың ортасында «Грейхаунд Лайнс», «Трейлвейс» және басқа компанияларға тиесілі 2000-нан астам автобус 15 000 қала мен елді мекенді байланыстырды. Жолаушылар саны жол және әуе тасымалының кеңеюі, сондай-ақ автобус станциялары орналасқан көптеген аудандардың қауіптірек болуы салдарынан азайды. 1960 жылы американдық қалааралық автобустар 140 миллион жолаушы тасымалдады; 1990 жылға қарай бұл көрсеткіш 40 миллионға дейін төмендеді және 2006 жылға дейін азаюын жалғастырды. Алайда, 1990 жылдардың соңында Нью-Йоркті Бостон және Филадельфияның Қытай аудандарымен байланыстыратын «Чайнатаун» автобус желілері пайда болды. Олар қытай емес студенттер мен төмен бағада саяхаттағысы келетін басқа адамдардың арасында танымал болды. 1997 мен 2007 жылдар аралығында «Грейхаунд» АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы нарықтың 60% үлесін «Чайнатаун» автобустарына жоғалтты. Келесі он жылдықта «Мегабас» және «Болтбас» сияқты жаңа автобус желілері «Чайнатаун» автобустарының төмен баға саясатын және аялдамаларды үлкен ауқымда, соның ішінде бастапқы Солтүстік-Шығыс дәлізінде және басқа жерлерде көшірді, сонымен қатар тасымалдау көлемін басқару техникаларын енгізді. 2010 жылға қарай аялдамалық автобустардың жылдық жолаушылар саны 33%-ға өсті және барлық автобус сапарларының 20%-дан астамын құрады. Традициялық автобус станциялары бар желілер де өсті, Америкалық автобус ассоциациясы бұл құбылысты «Мегабас эффектісі» деп атады, ол «Оңтүстік-Батыс эффектісіне» ұқсас.
АҚШ қалааралық автобустарындағы қауіпсіздік
1952 жылғы 4 тамызда Greyhound Lines компаниясы ең қасіретті апатына тап болды. Ол кезде екі Greyhound автобусы Техас штатының Уэко қаласының жанындағы 81-ші АҚШ тас жолында бетпе-бет соқтығысты. Соққан соққыдан екі автобустың отын бактері жарылып, өрт шықты. Екі автобуста барлығы 56 адам болды, олардың 28-і, екі жүргізушіні қоса, қаза тапты. 1980 жылғы 9 мамырда жүк кемесі Sunshine Skyway көпіріне шағылысып, бірнеше көлік, соның ішінде Greyhound автобусы Тампа шығанағына құлады. Автобустағы 26 адам мен тағы тоғыз адам мерт болды. Бұл Greyhound автобусындағы ең көп адамның қаза болуымен аяқталған оқиға. 2010 жылғы 5 наурызда Tierra Santa Inc. компаниясына тиесілі автобус Аризона штатындағы 10-шы тас жолында апатқа ұшырап, алты жолаушы қаза тауып, он алтысы жарақат алды. Автобус сақтандырылмаған, сондай-ақ компания штаттар аралық автобус тасымалын жүргізуге рұқсат алуға өтініш бергенімен, қосымша ақпарат сұраған сұрауларға жауап бермегендіктен, заңсыз қызмет еткен.
АҚШ қалааралық автобустарындағы қауіпсіздік
Жалпы алғанда сирек болатын жағдайлармен қатар, уақыт өте келе қалааралық автобустарда жүргізушілер мен жолаушылардың қатысуымен түрлі оқиғалар орын алды. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін қауіпсіздік мәселесі күрт өршіді. Бір айдан аспаған соң, 2001 жылдың 3 қазанында «Грейхаунд» автобусының жолаушысы Дамир Игрич жүргізушінің (кейін жарақаттан құтылып, ауруханаға түсті) тамырын кесіп, автобусті басқаруға тырысты. Бұл оқиғаның 11 қыркүйек шабуылдарымен байланысы жоқ екені анықталды. Дегенмен, бұл алаңдаушылық тудырды. 2002 жылдың 30 қыркүйегінде Фресно қаласының жанында, Калифорния штатында тағы бір «Грейхаунд» жүргізушісіне шабуыл жасалды, нәтижесінде автобус тік жардан құлап, апатқа ұшырады, екі жолаушы қаза тапты. Осы шабуылдан кейін көптеген «Грейхаунд» автобустарына жүргізушілерді қорғайтын қалқандар орнатылды, бұл автобус қозғалып тұрғанда жолаушылардың жүргізушімен тікелей байланысқа түсуіне жол бермейді, тіпті қалқан күштеп ашылған жағдайда да. Мұндай қалқандары жоқ автобустарда жүргізушінің артындағы орынға отыруға тыйым салынған. Америка Құрама Штаттарында автобус стансаларының орнына жолаушыларды көшеден алып, түсіретін «Megabus» және «BoltBus» сияқты жаңа автобус компанияларының танымалдылығы артып, қалааралық автобустардың қауіпсіздігі туралы пікір өзгерді. «Megabus» компаниясы өз жолаушыларының төрттен бірін жалғыз әйелдер құрайтынын мәлімдейді.
Қытай
Қытайдың автожол желісі жақсы дамыған аймақтарында қалааралық автобустар қалалар арасындағы танымал көлік түрі болып табылады. Кейбір қалаларда, мысалы Шэньчжэньде, дерлік әр қаланың / ауданның автобус станциясы бар. Автобус қызметтері жоғары жылдамдықты (автожол арқылы, қытайша: 高速客运) және төмен жылдамдықты (ұлттық трассалар арқылы, қытайша: 低速客运) қызметтерге бөлінеді, соңғысы жол бойында ауылдық тұрғындарды тасымалдау үшін тоқтайды. 2014 жылдан бері ұзақ қашықтыққа автобуспен саяхаттауды таңдайтындардың саны азайып келеді. Бұл, ішінара, жоғары жылдамдықты теміржолдың дамуына байланысты, пойыз билеттері автобус билеттерімен салыстырылатын бағада болады, сонымен қатар пойыз қызметі көбінесе әлдеқайда жылдам болғандықтан автобустар енді бәсекелесе алмайды. Басқа себептері – жеке автомобильдердің санының өсуі және такси қызметтерінің танымал болуы. Пойыз билеттері жылдам сатылатын және пойыз станциясы жолаушылардың баратын жерінен шалқары орналасқан бағыттарда ұзақ қашықтыққа арналған автобустар әлі де сұранысқа ие.
Гонконг
Гонконг пен Гуандун провинциясының әртүрлі қалалары, мысалы Шэньчжэнь, Гуанчжоу, Чжуншань және Чжухай арасында көптеген қалааралық автобус тасымалдау қызметтері бар. Мұндай автобустар заңды түрде "Халықаралық жолаушылар тасымалы" деп аталатын, жеке лицензиясы жоқ қоғамдық автобус ретінде жіктеледі. Бұған қоса, кейбір автобус қызметтері Гонконг қаласы мен Шэньчжэньдегі шекара өткізу пункті арасында ғана жолаушы тасымалдайды, Шэньчжэнь қаласының орталық бөлігіне немесе одан әрі кірмейді. Көлік департаменті мұндай қызметтерді "қысқа қашықтықтағы шекаралық автобус қызметі" деп атайды, себебі сапардың басым бөлігі Гонконг шегінде өтеді, ал қалалар арасында жүретін қызметтер "ұзақ қашықтықтағы шекаралық автобус қызметі" деп аталады.
Индонезия
Индонезия аралдық мемлекет болғандықтан, қалалар арасындағы саяхат көбінесе әуе және теңіз жолымен жүзеге асырылады. Қалааралық теміржол негізінен Ява және Суматрада қолжетімді, ал елдің басқа бөліктерінде ол жоқ немесе жетілмеген. Сондықтан, қалааралық автобус қызметі Индонезия қалаларын арал ішінде немесе аралдар арасында пароммен байланыстыратын құрлықтағы көлік қызметін ұсынатын басты провайдерге айналды. Индонезиядағы қалааралық автобус операторлары компаниялары, негізінен Ява, Калимантан, Сулавеси және Суматрада жұмыс істейтін бірнеше ірі компанияларды қамтиды. Индонезиядағы ең ұзын қалааралық автобус маршруты – Солтүстік Суматрадағы Медан мен Шығыс Явадағы Дженберді байланыстыратын Antar Lintas Sumatera (ALS) компаниясының бағыты. Бұл 2920 километрді қамтитын бір апталық автобус сапары. Индонезияда қалааралық автобус тасымалының өсуі 2018 жылы Джакарта мен Сурабаяны байланыстыратын Транс-Ява тас жолының құрылысы аяқталғаннан кейін басталды. Осы кезеңде кейбір қалааралық автобус қызметтері екі қабатты автобустар паркін пайдалана бастады. Құрлықтағы әдеттегі қоғамдық көліктен басқа, DAMRI мемлекеттік автобус компаниясы мен бірқатар жеке операторлар Борнеодағы Понтианактан (Индонезия) Кучингке (Малайзия) және Бандар-Сери Бегаванға (Бруней Дар-Уссалам) халықаралық маршруттарды қамтамасыз ететін автобус компаниясы бар. Тағы бір халықаралық автобус қызметі Тиморда Купанг (Индонезия) пен Дили (Шығыс Тимор) қалаларын байланыстырады.
Израиль
Желісі нашар дамыған теміржол желісі, елдің кішкентай аумағы және нәтижесіндегі төмен ішкі әуе трафигі салдарынан, Egged ұзақ қашықтыққа жүретін автобус кооперативі елдегі басты қоғамдық көлік қызметі болып табылады. Кең желісінің арқасында Egged әлемдегі ең ірі автобус компанияларының бірі саналады, бұл ішінара алыс қашықтыққа жүретін автобус бағыттарының көптігімен байланысты. Дегенмен, соңғы жылдары Израиль темір жолдары маршруттар желісін кеңейтіп, жаңартып, ал бұрын Egged қызмет көрсеткен бағыттарды басқа компаниялар өздеріне қабылдады.
Пәкістан
Пакистан темір жолдарының құлдырауы және орташа пакистандық үшін ұшақ бағаларының қолжетімсіздігі салдарынан Пакистанда қалааралық автобус тасымалы күрт өсті. Daewoo Express, Niazi Express, Manthar Bus Service сияқты көптеген компаниялар ел ішінде жұмыс істей бастады және сенімділігі, қауіпсіздігі және жақсы қызмет көрсетуіне байланысты үлкен танымаллыққа ие болды. Таулы солтүстікте, тар және қауіпті жолдар үлкен автобустардың жүрісіне мүмкіндік бермейтіндіктен, кішкентай микроавтобустар қолданылады.
Тайвань
Тайваньдағы автобустардың көпшілігі бақыланатын қатынастың тас жолымен жүреді, сондықтан олар негізінен Тас жол автобусы (қытайша атауы: 國道客運) деп аталады. Мысалы, KBus (國光客運), UBus (統聯客運), HoHsin (和欣客運).
Түркия
Түркияда қалааралық автобустардың кең желісі бар. Елдің кез келген жеріне автобус қатынайды. Автобустар танымал, ыңғайлы және жиі кетеді. Мысалы, күніне Стамбулдан Анкараға 150-ден астам автобус рейс жасалады. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустарда тегін сусын және шаруашылық тағамдары ұсынылады, қызмет деңгейі өте жоғары. Памуккале, Камил Коч, Метро және Улусой сияқты белгілі тасымалдаушылар бар. Билеттерді олардың барлық сайттарынан немесе bilet.com және obilet.com арқылы сатып алуға болады.
Германия
Германияда қалааралық автобус қызметі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда маңызды болды, өйткені Deutsche Bundesbahn және Германияның федералды пошта кеңсесі бір-бірімен байланысты ірі қалалар мен мегаполистерде көптеген автобус маршруттарын жүргізді. Темір жол жылдам әрі ыңғайлы болғанмен, автобустар төмен құнмен балама болып табылды. Қоғамның өркендеуі мен автомобильдерді пайдаланудың өсуімен сұраныс едәуір төмендеді және осы желілердің көпшілігі 1970 және 1980 жылдары жойылды. Бір ерекшелік – (Батыс) Берлинге және одан келетін көліктер. Германияның бөліну кезінде Берлинді Гамбургпен және басқа да бірнеше неміс қалаларымен байланыстыратын қашықтықтан жүретін автобус желісі құрылды, себебі қалалар арасындағы пойыз қызметтерінің саны шектеулі болды. Ол әлі күнге дейін сақталып тұр. 2012 жылға дейін жаңа қашықтықтан жүретін автобус бағыттары тек «Жолаушылар тасымалы туралы» заңға (PBefG) сәйкес ашылатын, яғни қолданыстағы теміржол немесе автобус бағыттарымен бәсекелеспеуі керек еді. Германия, көптеген басқа еуропалық елдерден өзгеше, барлық ірі қалалар мен мегаполистерге жақсы дамыған теміржол желісіне ие болғандықтан, Германияда қашықтықтан жүретін автобустардың ішкі нарығы басқа көптеген елдерге қарағанда әлдеқайда аз дамыған еді. Бар желілер көбінесе халықаралық бағыттар болып табылды, олар барлық Еуропа елдерінде бар, ал Германия ішіндегі тасымалдауға тыйым салынған еді. 2012 жылы PBefG өзгертілді, бұл қалааралық автобус қызметтеріне рұқсат берді. Осылайша, 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап 50 шақырымнан асатын автобус бағыттарына рұқсат берілді, бұл Meinfernbus, Deinbus, Flixbus, ADAC Postbus, Berlin Linien Bus GmbH және City2City сияқты компаниялармен тез өсіп келе жатқан нарыққа әкелді. Нарық құрылғаннан кейін көп ұзамай бірігу процесі басталды, бұл бәсекелесетін компаниялардың санын азайтты. ADAC Postbus, ADAC серіктестіктен шыққаннан кейін Postbus болып өзгерді. Meinfernbus және Flixbus бірігіп, ортақ компания құрды (қазіргі уақытта Германиядағы ең ірі қашықтықтан жүретін автобус операторы), ал City2City қызметін тоқтатты. Нәтижесінде, нарықтың бірігуі Flixbus-қа Германиядағы қашықтықтан жүретін автобустар ұсынған маршруттың 90 пайызынан астамын пайдалануға мүмкіндік берді. Алайда, осы монополияға қол жеткізгеннен кейін көп ұзамай, BlaBlaCar-дың еншілес компаниясы BlaBlaBus неміс нарығына еніп, оған қарсылық көрсетті.
Грекия
Грекияның теміржол желісі жетілмегендіктен, соғыстан кейінгі жылдары қалааралық автобус қатынасы маңызды рөл атқарды. Грекиядағы басты автобус операторы – KTEL. Ол 1952 жылы құрылды.
Ирландия
Жалпы алғанда, теміржолмен салыстырғанда автобус қатынасы баяу, ал ұзақ жолдарда тамақтану мен дәретханаға тоқтаулар қажет. Елдегі басты операторлар – Bus Éireann және JJ Kavanagh and Sons сияқты жеке операторлар. Дублин мен Белфаст арасындағы автобус қызметін Bus Éireann және Ulsterbus компаниялары ұсынады, олар жиі қызмет көрсетеді, соның ішінде Дублин әуежайына тікелей байланыс та бар. Кейбір автобустар түнгі уақытта да қатынайды.
Латвия
Латвияда бүкіл елде тас жолдар болмаса да, түрлі қалаларды байланыстыратын қалааралық автобустардың кең желісі бар. Олар көбінесе пойызбен салыстырғанда баяу әрі қымбат, бірақ қызмет көрсету жиілігі жоғары. Бұл қалааралық автобустар жол бойындағы елді мекендерде тоқтап, ауыл тұрғындарына қоғамдық көлікпен қамтамасыз етеді.
Норвегия
Норвегияда ел ішінде ұзақ қашықтыққа автобус бағыттары бар. Олар көбінесе адам тұрмайтын аймақтарда, оның ішінде таулы жерлерде жұмыс істейді және толыққанды теміржол желісінің құрылысына кедері келтіреді. Осло аймағынан басқа, Норвегияда теміржол желісі тым сирек, ол Арктикалық аймақтан солтүстікке қарай Фауске және Бодоға дейін, сондай-ақ Нарвикке дейін және Швеция теміржол желісімен байланысады. Көптеген бағыттар кездейсоқ салынған теміржолдарға негізделген. Бұл желіге қоса, Норвегияда әуе компаниялары, кемелер (оның ішінде Hurtigruten) және автобус бағыттарынан, соның ішінде ұзақ қашықтыққа жүретін автобустардан гөрі көптеген компаниялар жолаушыларды тасымалдауды жүзеге асырады. Елдің солтүстігінде (әсіресе Финнмарк округінде) қолданылатын автобустарда жолаушылар салонымен қатар, арт жағында жүк салуға арналған бөлімше де бар: көптеген шалғай ауылдар сыртқы әлеммен осы автобустар арқылы ғана байланысады, сондықтан жүктердің көп бөлігі автобуспен қалаға жеткізіледі.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда жоспарлы автобус тасымалының кең желісі бар. Дегенмен, жолаушылар саны теміржолмен саяхаттағандардың көп бөлігінен кем. Автобус компаниялары көбінесе жолаушылардан сапар алдында билет сатып алуды талап етеді, яғни оларды көлік ішінде сатып алуға болмайды. Автобус және автобус қызметтері арасындағы шекара толық емес, және кейбір автобус қызметтері, әсіресе Шотландияда, басқа автобус қызметі жоқ учаскелерде жергілікті автобус ретінде жұмыс істейді. National Express Coaches 1972 жылдан бері осы атаумен қызмет көрсетеді. Megabus 2004 жылы, ал Greyhound UK 2009 жылы іске қосылды. Тағы да көп операторлар бар. 2004 жылғы түсімдер 1,8 миллиард фунт стерлинг (2008 жылғы бағамен) құрады және 1980 мен 2010 жылдар аралығында едәуір өсті. Ulsterbus Солтүстік Ирландиядағы енді теміржол желісіне қосылмаған елді мекендерді байланыстырады.
Бұрынғы Югославия
Сербияда, сондай-ақ бұрынғы Югославияның басқа елдерінде қалааралық автобуспен саяхаттау, теміржол және әуе көлігімен салыстырғанда, өте танымал. Кейбір аймақтардағы деректер, бірдей бағыттардағы қалааралық автобус маршруттары, сол бағыттардағы қалааралық пойыздар тасымалдаған жолаушылар санынан он есе көп жолаушы тасымалдағанын көрсеткен. Сербия және Балқан аймағындағы әдеттегі жағдай, шағын қалалар мен кейбір ауылдардың өздерінің жетекші автобус тасымалдаушысы болады, көбінесе автобус компаниясын басқаратын отбасының тегімен белгіленеді. Сербияның астанасы Белград және Хорватияның астанасы Загреб қалаларында тәулік бойы жұмыс істейтін ірі орталық автобус терминалдары бар. Аймақтағы ең ірі қалааралық автобус операторы – Сербиядан Еуропаның көптеген елдеріне рейстер жасайтын "Lasta Beograd".