Кіріспе

70-80-жылдардың басындағы комикс кітаптарының дәуірі Комикс кітаптарының қола дәуірі – американдық супергерой комикстері тарихындағы кезеңнің ресми емес атауы, көбінесе 1970 жылдан 1985 жылға дейін созылған. 1970 жылдың соңында Джек Керби Marvel Comics-тен кетіп, күміс дәуіріндегі ең маңызды шығармашылық серіктестігін (Стэн Лимен бірге) аяқтады. Содан кейін Керби DC-ге өтті, онда ол 1970 жылдың желтоқсанында «Суперменнің досы Джимми Олсен» комиксінің 133-шы санынан бастап «Төртінші әлем» сериясын жасады. Сондай-ақ 1970 жылы Супермен комикстерінің көп жылдық редакторы Морт Вайзингер зейнетке шығып, оның орнына Джулиус Шварц келді. Шварц Вайзингер дәуірінің кейбір қиялшылдық аспектілерін азайтуға кірісті, Криптониттің көп бөлігін сюжеттен алып тастады және Суперменнің сол кездегі дерлік шексіз күштерін азайтты. Бұл жұмысты тәжірибелі Супермен суретшісі Курт Сван және автор Денни О’Нил бірлесіп жасады. Қола дәуірінің басталуы сол кездегі көптеген тәжірибелі жазушылар мен суретшілердің мансабының аяқталуымен немесе олардың басқарушылық лауазымдарға көтерілуімен және тұрақты жазудан немесе сурет салудан зейнеткерлікке шығуымен бірге жүрді. Олардың орнына редакторлар мен жаңа буынның шығармашылдары келді, олардың көпшілігі комикс жанкүйерлерінің жиналыстары мен басылымдарындағы тәжірибелері арқылы таныс болды. Сонымен қатар, баспагерлер супергерой комикстерін шығаруды азайтты, нашар сатылатын комикстерді тоқтатты және қорқыныш, қилылыс және жын-сынық сияқты басқа жанрлармен тәжірибе жасады. Бұл дәуір комикс кітаптарының таратылуы мен аудиториясында да маңызды өзгерістерді қамтыды. Уақыт өте келе, комикс кітаптары газет стендтерінде сатылатын арзан, көптеп таралған өнімдерден арнайы комикс дүкендерінде сатылатын және негізгі жанкүйерлерге бағытталған қымбат өнімге айналды. Таратудағы бұл өзгерістер көптеген шағын баспагерлердің нарыққа енуіне мүмкіндік берді, бұл бұрын бірнеше ірі баспагерлер басымдық құрған ортаны әртүрлі және эклектикалық кітаптарға айналдырды.

1970-ші жылдар

1970 жылы Marvel Роберт Э. Говардтың «Конан варвар» атты пульп кейіпкерінің алғашқы комиксін жариялады. Конанның комикстегі кейіпкер ретінде сәтті болуы Говардтың басқа кейіпкерлерінің де бейімделуіне әкелді: Король Куль, Қызыл Соня және Соломон Кейн. DC Comics «Соғыс әміршісі», Беовульф және Фриц Лейбердің «Фафред пен сұр тышқан» комикстерімен жауап берді. Олар сондай-ақ, ұзақ жылдар бойы баспагер болған Gold Key компаниясынан Эдгар Райс Берроуздың «Тарзан» лицензиясын алып, «Джон Картер», «Пеллюцидар» және «Амтор» сияқты Берроуздың басқа туындыларын бейімдей бастады. Marvel Эдвин Лестер Арнольдтың «Гулливар Джонс» кейіпкерін, сондай-ақ кейіннен Лин Картердің «Thongor» туындысын комикстерге аударды, бірақ бұл жұмыстар аса сәтті болмады. 1973 жылы «Өрмелегіш адам» комиксінің 121-122 нөміріндегі Жасыл гоблиннің қолынан «Өрмелегіш адамның» ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Гвен Стейсидің қазасы комикс зерттеушісі Арнольд Т. Блумбергтің пікірінше, «Қола дәуірінің» маңызды оқиғасы болып саналады, өйткені ол осы кезеңнің қараңғы тақырыптарға бет бұруын және ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, «қолы жетпес» кейіпкерлердің аман қалуы сияқты конвенцияларды бұзуға дайындығын көрсетеді. Алайда, «Гвен Стейсидің қазасы» алдында бірнеше жыл бойы супергерой комикстерінің атмосферасы біртіндеп қараңғырады, соның ішінде «Өрмелегіш адам» комиксінің 90-шы нөмірінде оның әкесінің қазасы және Деннис О’Нил мен Нил Адамстың «Бэтмен» комиксіндегі жұмысының басталуы осыған дәлел. 1971 жылы Marvel Comics бас редакторы Стэн Лиге АҚШ-тың Денсаулық сақтау, білім және әлеуметтік қорғау департаменті есірткіге қарсы күрес туралы комикс жазуды ұсынды. Ли келісіп, үш бөлімді «Жасыл гоблиннің қайта тууы!» атты «Өрмелегіш адам» комиксін жазды, онда есірткі қолдану қауіпті және тартымсыз деп көрсетілді. Сол кезде комикс кітаптарында есірткі қолдануды бейнелеуге Комикс кодексінің қатаң тыйымы болған, мән-жайына қарамастан. CCA бұл комиксті мақұлдаудан бас тартты, бірақ Ли оны жариялады. Комикстің оң қабылдануы осы жылы CCA-ның Комикс кодексіне түзетулер енгізуіне әкелді, есірткіге тәуелділікті теріс жағынан көрсеткен жағдайда бейнелеуге рұқсат берілді. Одан кейін DC Comics «Жасыл шамшырақ/Жасыл жебенің» 85-86 нөмірлерінде есірткіге қарсы өз сюжетін жариялады. Денни О’Нил жазып, Нил Адамс салған бұл сюжет «Қар құстары ұшпайды» деп аталды және ол Жасыл жебенің көмекшісі Speedy-дің героинге тәуелді болғанын көрсетті. 1971 жылы Комикс кодексіне енгізілген түзетулер комикстердегі вампирлер, гульдер мен қасқырларды пайдалану ережелерін де жеңілдетті, соның салдарынан «Батпақты нәрсе», «Жілек атты» және «Дракуланың қабірі» сияқты көптеген табиғаттан тыс және қорқынышты тақырыптарға арналған комикстердің саны артты. Алайда, қорқынышты комикстердің стилі 1960 жылдардың басындағы қарапайым туындылардан (мысалы, «Қалыпты емес әңгімелер») 1960 жылдардың соңындағы зорлық-зомбылыққа толы комикстерге («Жасыл гоблин сағаты», «Құпия үй», «Құпия үй» және «Күтпеген оқиғалар» сияқты) айтарлықтай өзгерді. 1970 жылдардың басында баспагерлер 1960 жылдардың ортасында кеңінен танымал болған супергерой комикстерінен бас тартып, DC Супермен мен Бэтменнен басқа супергерой комикстерінің көпшілігін тоқтатты, ал Marvel «Доктор Стрэндж», «Субмаринер» және «Икс-адамдар» сияқты нашар сатылатын комикстерді тоқтатты. Олардың орнына вестерн, қорқынышты және фантастикалық оқиғалар, сондай-ақ жоғарыда аталған пульп туындылары сияқты әртүрлі жанрларды сынап көрді. Бұл тенденциялар 1970 жылдардың басында өршіп, 1970 жылдардың ортасында баспагерлер негізінен супергерой комикстерін қайтадан сатуға көшті.

Әлеуметтік маңызы

Комикс кітаптарының тарихы басынан бері әлеуметтік мәселелерге назар аударумен байланысты болды: мысалы, Суперменнің алғашқы очерктері балаларға қатысты зорлық-зомбылық және кәмелетке толмағандардың еңбек жағдайлары сияқты мәселелерді қамтыды. Дегенмен, 1970 жылдары өзектілік тек очерктердің ерекшелігі ғана емес, сонымен қатар кітаптардың сатуды жандандыру үшін мұқабаларында жарқын түрде жариялаған нәрсесіне айналды. "Өрмекші адам" комикстеріндегі есірткіге қатысты очерктер "әлеуметтік өзектілік" трендінің алдында болды, комикс кітаптары нақты өмірдегі мәселелерді айқын түрде қарастырды. Жоғарыда аталған "Жасыл Фонарь/Жасыл Жебе" сериясы есірткіге ғана емес, сонымен қатар расизм және қоршаған ортаның нашарлауы сияқты басқа да тақырыптарды қамтыды. Мутанттардың нақты әлемдегі азшылықтардың метафорасы болғаны туралы негізгі идеяға құрылған "X-Men" комикстері кең танымал болды. Басқа да белгілі "өзекті" комикстерге "Бөтелкедегі демон" кіреді, онда Темір адам алкоголизммен күреседі, сондай-ақ Стив Гербердің "Каушы Хауард" және "Белгісіз Омега" сияқты комикстерде жазған әлеуметтік саналы очерктері бар. Әйелдердің мүмкіндіктерін арттыру мәселесі танымал ер қарамдардың әйел нұсқаларының (Өрмекші әйел, Қызыл Соня, Мисс Марвел, Ол Халк) пайда болуымен трендке айналды.

Құрылтайшы несие және еңбек келісімдері

Жазушылар мен суретшілер өз туындылары үшін бұрынғыдан көп құрметке ие бола бастады, бірақ олар авторлық құқықты жұмыс істейтін компанияларға беруді жалғастырды. Қарындаш суретшілеріне өздерінің түпнұсқа суреттерін сақтап, ашық саудада сатуға рұқсат берілді. Суперменнің авторлары Джерри Сигел мен Джо Шустердің қаңғылықта өмір сүріп жатқаны белгілі болған соң, Нил Адамс, Джерри Робинсон және Берни Райтсон сияқты суретшілер DC компаниясына бұрынғы буынның, 1930-1940 жылдардың пионерлерінің жағдайын түзету үшін қысым көрсетуге көмектесті. Pacific Comics және Eclipse Comics сияқты жаңа баспагерлер авторлық құқықты сақтайтын шарттар жасасты.

Азшылықтардың супербатырлары

Осы кезеңдегі ең маңызды оқиғалардың бірі – қара және басқа да ақ емес ұлт өкілдерінен құралған супербатырлардың санының айтарлықтай өсуі болды. 1970 жылдарға дейін ақ емес супербатырлар өте сирек кездесетін (Marvel Comics-тің Қара пантерасы мен Соколы 1966 және 1969 жылдары енгізілгені ерекше жағдайлар еді), бірақ 1970 жылдардың басынан бастап бұл өзгерді. Marvel's Люк Кейдж (1972 жылы жеке комиксінде алғаш рет пайда болған қара супербатыр), «Қорғаушылар» тобынан Шторм, «Х-адамдардан» Блэйд, Моника Рамбо, «Титандардан» Мисти Найт, Шан Чи және DC-нің Green Lantern Джон Стюарт, Бронза жолбарыс, Қара Найт, Виксен және Киборг сияқты кейіпкерлер енгізілді. Олардың көпшілігі қара нәсілді болды (Шан Чиден басқа). Сонымен қатар, еврей супербатырлары да көріне бастады, мысалы, Marvel's «Х-адамдардан» Китти Прайд және Moon Knight. Люк Кейдж, Мантис, Мисти Найт, Шан Чи және Железді Тұяқ сияқты кейіпкерлерді Marvel Comics 1970 жылдардағы кунг-фу фильмдерінің сәнін пайдалануға тырысқан деп санайды. Дегенмен, осы және басқа да азшылық өкілдерінен құралған кейіпкерлер фильмдердегі үрдістер басылғаннан кейін өздерінің жеке есімдерін қалыптастырып, уақыт өте келең арттырып, маңыздырақ атанды. 1980 жылдардың ортасына қарай Шторм мен Киборг «Х-адамдар» мен «Титандар» тобының жетекшілеріне айналды, ал Джон Стюарт қысқа мерзімге Грин-Лантерн атағының басты кейіпкері ретінде Хэл Джорданды алмастырды.

Өнер стильдері

Нил Адамстың "Жасыл фонарь" / "Жасыл жебе" комикстеріндегі жұмысынан бастап, индустрияда жаңа, күшейтілген реализм қалыпты жағдайға айналды. Оқырмандар енді күміс дәуірдегі суретшілердің әсемделіп салынған жұмыстарына немесе алтын дәуірдегі қарапайым мультфильмдерге қызығушылық танытпады. DC-нің "House Style" деп аталатын стилі Адамстың жұмысын қайталауға ұмтылды, ал Marvel Кирби стилінің реалистік нұсқасын қабылдады. Бұл өзгеріс кейде 1950 жылдары EC Comics-тің танымалдылығына ықпал еткен суретшілердің жаңа буынының еңбегі деп есептеледі. Осы "House Style"-дардан өзін ерекшелей алған суретшілер белгілі бір деңгейде танылды. Олардың қатарында Берни Райтсон, Джим Апаро, Джим Старлин, Джон Бёрн, Фрэнк Миллер, Джордж Перес және Говард Чейкин сияқты шеберлер бар. DC комикстерінде бұрынғы EC Comics суретшісі Джо Орландо басқарған, қорқыныш жанрына арналған қосымша басылымдар ерекше стильдер жиынтығын қалыптастырып, Азия мен Латын Америкасынан жаңа таланттарды белсенді түрде іздеді.

X-Men және жасөспірім кейіпкерлердің қайта жаңғыруы

X-Men тобының негізін 1963 жылы Стэн Ли мен Джек Керби қалады. Алайда, бұл атау басқа Ли/Кирби туындыларының танымалдығына жете алмады, ал 1970 жылы, Нил Адамстың реалистік күміс дәуір стиліндегі қысқа ғана жұмыстан кейін, Marvel жаңа материалдарды жариялауды тоқтатты және атау қайта басылымдарға берілді. Бірақ 1975 жылы Лен Вайн мен Дейв Кокрум «жаңа, толығымен өзгеше» X-Men нұсқасын Giant Size X Men #1 санында ұсынды, Крис Клермонт авторлық құқығында көрсетілмеген көмекші сценарист ретінде қатысты. Клермонт келесі он алты жыл бойы X-Men-ге қатысты барлық атаулардың, соның ішінде қосалқы туындылардың сценаристісі болып қалды, содан кейін Луиза Симонсон, Фабиан Никеза және Скотт Лобделл сияқты басқа тұрақты сценаристтер қосылды, ал Клермонт ақырында қызметтен кетті. Бұл серияның ең айқын әсерлерінің бірі – X-Men кейіпкерлеріне негізделген әңгімелеу стиліне жауап ретінде DC Comics-те Марв Вольфман мен Джордж Перес жазған «Жас Титан» (The New Teen Titans) болды, ол өз алдына өте табысты және ықпалды туындыға айналды. Вольфман он алты жыл бойы өзін осы атаумен байланыстырды, ал Перес үлкен жанкүйерлер қауымын құрып, ізделіспен аталған суретшілік стилін қалыптастырды. 2003 жылы комикстердің қола дәуірінің Титандылары туралы сәтті мультсериал жарық көрді және төрт жыл бойы көрсетілді.

Командалық кітаптар мен антологиялар

Күміс дәуірінде комикс кітаптарында көбінесе бірнеше түрлі мазмұн болды, бұл формат алғашқы комикстер антология түрінде шыққан Алтын дәуірге оралып келді. 1968 жылы Marvel өз антологияларында пайда болған екі кейіпкерлі басты кейіпкерлерді өз комикстерінде толық көлемді оқиғалармен жариялады. Бірақ осы кейіпкерлердің көпшілігі жеке тақырыптарын ұстап тұра алмады және жабылды. Marvel Amazing Adventures және Astonishing Tales сияқты жаңа екі кейіпкерлі антологиялар жасауға тырысты, бірақ олар екі кейіпкерлі комикстер ретінде ұзаққа созылмады. Көбірек танымал болған түсінік – командалық комикстер, екі кейіпкерді біріктіретін, олардың кем дегенде біреуі жеке тақырыпты ұстап тұру үшін жеткілікті танымал болмаған (Жасыл Фонарь / Жасыл Жебе). Тіпті DC Superboy және Super Heroes легионында екі мазмұнды біріктірді, сондай-ақ командалық комикстер шығарды (The Brave and the Bold, DC Comics Presents және World's Finest Comics). Осы кезеңнің соңына қарай мұндай комикстердің барлығы дерлік жоғалып кетті.

Компаниялардың араласқан түрлері

Marvel және DC бірнеше кроссоверлік атаулар жасады, олардың біріншісі – «Суперменге қарсы Қайратты Өрмелеші». Одан кейін екінші «Супермен мен Өрмелеші», «Бэтменге қарсы Ғажайып Халк» және «Х-Адамдарға қарсы Жаңа Жасөспірім Титандар» шықты. Тағы бір атау, «Қорғаушылар мен Америка Әділет Лигасы» Герри Конвей жазды, суреттерін Джордж Перес салса, сюжеттік желісін Рой Томас жасады, бірақ ол жарияланбады, бұл екі компания арасындағы кейінгі антагонизмді көрсетеді. Marvel бас редакторы Джим Шутер DC компаниясының төртінші кроссоверге сол кездегі ең көп сатылатын комиксі «Жаңа Жасөспірім Титандарды» қосуына наразы болды, өйткені ол кроссовердің «Х-Адамдар мен Супер Батырлар Легионы» арасында өтуін қалаған. Осыдан кейін Шутер «JLA/Avengers» жобасын тоқтатып, жою туралы шешім қабылдады.

Қайта басып шығару

1970 жылдан бастап Marvel нарыққа көптеген қайта басылымдарды енгізді, бұл олардың комикс баспалары арасындағы жалпы нарық көшбасшысы болуына маңызды рөл атқарды. Кенеттен көптеген тақырыптар қайта басылымдарды қамтыды: X-Men, Sgt. Fury, Kid Colt, Outlaw, Rawhide Kid, Two Gun Kid, Outlaw Kid, Jungle Action, Special Marvel Edition (алғашқы нөмірлері), War is Hell (алғашқы нөмірлері), Creatures on the Loose, Monsters on the Prowl және FEAR, тек бірнеше атауды ғана айтсақ.

DC имплозиясы

70-жылдардың ортасында DC көптеген жаңа тақырыптарды жариялады, мысалы Джек Кербидің «Жаңа Құдайлары» және Стив Дитконың «Көшпелі Шаяны». 1976 жылы Женетт Кан компанияның басшылығына келді. 1978 жылы компания «DC жарылысы» деп аталған шарамен жалғасты, онда стандартты комикстердің көлемі артты және бағасы 50 центке өсті. Көптеген комикстерге әртүрлі кейіпкерлермен қосымша материалдар қосылды. Дегенмен, DC бірден көптеген жаңа тақырыптардың танымалдылығын дұрыс бағаламады, 1978 жылғы суық қыста сатылым күрт төмендеді, бұл компанияның және индустрияның, соның ішінде Charlton Comics-тің құлауына әкелді; бұл оқиға «DC құлауы» деп аталды. Marvel ақырында нарықтың 50% -ын басып алды, ал Стэн Ли комикс бөлімін Джим Шутерге тапсырды, өзі болса олардың дамып келе жатқан анимациялық туындыларын жасаумен айналысты.

Супербатыр емес комикстер

1970-ші жылдардың басында қола дәуірі басталғанда, танымалдылық орнықты супергерой жанрынан супергеройлар жоқ комикс кітаптарына қарай жылжыды. Супергерой емес комикстер көбінесе вестерн, фэнтези және пульп-шиғдарма сияқты жанрлардан шабыт алды. Бұрын айтылғандай, 1971 жылғы жаңартылған Комикс кодексі қорқыныш жанрының дамуына жағдай жасады және бірнеше мистикалық тақырыптағы сериалдар пайда болды, мысалы, танымал «Дракуланың мазары», «Ghost Rider» және «Swamp Thing». Ғылыми фантастика жанрында апокалипсистен кейінгі аман қалу оқиғалары ерте тренд болды, бұл туралы «Deathlok», «Killraven» және «Kamandi» сияқты кейіпкерлер куәлік етеді. Ұзақ жылдар бойы жарық көрген ғылыми фантастика/фэнтези антологиялық комикс журналы «Metal Hurlant» және оның американдық әрі «Heavy Metal» 1970-ші жылдардың соңында жариялана бастады. Marvel-дің «Жұлдызды соғыс» сериясы тоғыз жыл бойы өте танымал болды. Басқа атаулар 20-ғасырдың пульп журналдары мен романдарында кездесетін кейіпкерлерден бастау алды. Ерекше мысалдар – ұзақ жылдар бойы жарық көрген «Конан варвар» және «Конанның жабайы қылышы» (соңғысы журнал ретінде шығарылды, Комикс кодексін айналып өтті), сондай-ақ «Кунг-фу шебері». Бұл атаулардың алғашқы табысы көп ұзамай пульп кейіпкерлерін бейімдеуге әкелді («Doc Savage», «Kull», «The Shadow», «Justice, Inc.» және «Tarzan»). Осы кезеңде Charlton, Western Publishing/Gold Key, Marvel және DC сонымен қатар танымал фильмдер («Айлар планетасы», «Годзилла», «Логанның қашқыны», «Индиана Джонс», «Жақтар 2», «2001: Ғарыштық саяхат», «Жұлдызды соғыс»), телешоулар («Алты миллион долларлық адам», «Ғарышта жоғалған», «Атлантистің адамы», «Battlestar Galactica», «Star Trek», «A командасы», «Welcome Back Kotter»), ойыншықтар («G.I. Joe», «Micronauts», «Transformers», «Rom», «Atari Force», «Thundercats»), тіпті қоғамдық тұлғалар («Kiss», «Жохан Павел II») үшін ресми комикс адаптацияларын тұрақты түрде жариялады. «Супергерой емес» болғанымен, сол кезеңдегі бірнеше ерекше комикс серияларында бір немесе бірнеше жаман жігіттер басты кейіпкер ретінде бейнеленді («Super Villain Team Up», «Secret Society of Super Villains», «The Joker»).

Балама нарықтар мен форматтар

Арчи комикстері осы кезеңде әйелдер нарығында үстемдік құрды, олардың кейіпкерлері Бетти мен Вероника ең көп таралған әйел кейіпкерлерінің бірі болды. Marvel мен DC бірнеше клондар жасауға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Арчи комикстерінің бірнеше басылымдары әлеуметтік маңызды мәселелерді көтеріп, бірнеше афроамерикандық кейіпкерлерді таныстырды. Арчи 1980-ші жылдардың соңында қағаздық жинақ форматқа көшті. Балалар комикстері әлі де танымал болды, оның ішінде Disney-дің Gold Key таңбасымен қайта басылғандары және Харвидің танымалдылығы артып келе жатқан кейіпкерлері. Соңғыларына Ричи Рич, Каспер және Венди кірді, олар да кейіннен жинақ форматқа ауысты. Marvel және DC бәсекелес басылымдарымен осындай жетістікке жете алмады. 1960-шы жылдардың соңындағы Underground Comix стиліндегі «ерекше мазмұнды» нарық Франко-Бельгиялық импортты Heavy Metal Magazine журналымен ашылды. Marvel Conan the Barbarian және Epic Illustrated сияқты бәсекелес журналдар шығарды, олар ақырында тікелей сату комикстерінің бөлімшесіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстың қағазға деген сұранысы және 1970-ші жылдардағы бейбі бумерлердің ностальгиясы 1930-шы және 1940-шы жылдардағы комикстерді өте құнды етті. DC өзінің «Алтын ғасыр» комикстерін қайта басып шығару үшін үлкен форматтағы қағаз кітаптармен тәжірибе жасады, сондай-ақ Супермен vs. Shazam және Супермен vs. Мухаммед Әли сияқты жеке оқиғаларды, алғашқы Marvel кроссоверлерін жасады. Бұл кітаптардың танымалдылығы арнайы дүкендер ашуға мүмкіндік берді. Осы дүкендердің болуы шағын баспаларға аудиторияға жетуге, ал кейбір комикс суретшілері өздерінің туындыларын өздері жариялай бастауға мүмкіндік берді. Бұл типтегі танымал басылымдардың қатарында Дейв Симнің Cerebus және Венди мен Ричард Пинидің Elfquest сериясы бар. Басқа шағын баспалар да осы өсіп келе жатқан нарықты пайдалануға тырысты: 1981 жылы Pacific Comics Джек Керби, Майк Грелл және Серджо Арагонес сияқты комикс ардагерлерінің кітаптарын ұсынды, онда суретшілер авторлық құқықты сақтап, гонорардан үлес алды. 1978 жылы Уилл Эйснер өзінің «графикалық романын» – «Құдаймен келісімшартты» жариялады, ол дәстүрлі комикс жанрларынан тыс, ұзақ форматтағы әңгіме жасауға жасалған әрекет болды. 1980-ші жылдардың басында Арт Шпигельман мен Франсуаза Мули Raw журналын шығара бастады, онда Шпигельманның марапатқа ие болған графикалық романы Maus-тың алғашқы бөлімдері жарияланды. Газет стендтерінде сатылатын комикстер сатылмаған даналары баспаға қайтарылатын жүйе бойынша таратылды. Комикс дүкендеріне сатылатын комикстер қайтарымсыз сатылды. Бұл тікелей нарықта сатылатын шағын басылымдарға баспа шығындарын төмендетіп, пайданы арттыруға мүмкіндік берді, бұл әйтпесе табыссыз боларлық басылымдарды өміршең етуге мүмкіндік берді. Marvel және DC де осы тікелей нарықты пайдаланып, комикс дүкендері арқылы ғана таратылатын кітаптар мен басылымдарды жариялай бастады.

Жоғалып бара жатқан жанрлар

Бұл кезең сонымен қатар романтика, вестерн және соғыс оқиғалары жанрындағы көптеген комикстердің тоқтатылуымен ерекшеленеді, олар 1940 жылдардан бері комикс өндірісінің басты тірегі болған. Көптеген антологиялар, негізгі кейіпкерлерді ұсынса да, ұсынбаса да, жоғалып кетті. Олар Алтын ғасырдан бері жаңа кейіпкерлерді таныстыруға, өз комиксінен айырылған кейіпкерлерге орын беруге немесе бірнеше кейіпкерлерді көрсетуге пайдаланылған. Бұл комикс оқиғаларының ұзындығын шектеулі диапазонға келтіріп, бір нөмірде бірнеше жеке оқиғалардың жариялануына әкеп соқты. 1960 жылдардың контрмәдениетінің жер асты комикстері жалғасты, бірақ айтарлықтай қысқарып, ақырында тікелей сату нарығына енді.

Аяқтау

Қола дәуірінің жиі қолданылатын аяқталу нүктесі – 1985–1986 жылдар аралығы. Күміс дәуір сияқты, Қола дәуірінің соңы да шамамен бір уақытта болған бірнеше үрдістер мен оқиғалармен байланысты. DC Comics «Infinite Earths-тегі кризис» (Crisis on Infinite Earths) комиксін жариялады, ол DC Universe тарихын және компанияның бірнеше маңызды кейіпкерлерін жаңартты, сондай-ақ компанияның сатуын қайта жандандырып, оны Marvel-ге қарсы нарықтағы күшті бәсекелес етті. Осы кезеңде Marvel «Secret Wars» кроссоверін шығарды, «Defenders» және «Power Man and Iron Fist» комикстерін тоқтатты, сондай-ақ «New Universe» және «X Factor» (X-Men франшизасының жалғасы) комикстерін ұсынды. Қола дәуірінен кейін қазіргі заманғы комикс дәуірі келді. PopMatters сайтынан Шон О'Рурк атап өткендей, бұрынғы дәуірлерден өту "танымал кейіпкерлер мен олардың өмір сүретін әлемінің деконструктивтік және дистопиялық қайта қарастырылуын" қамтыды. Бұл өзгерістер 1990-шы жылдардың басында «Image Comics» сияқты жаңа тәуелсіз комикс баспаларының пайда болуына әкелді, олар «Spawn» және «Savage Dragon» сияқты комикстермен суперқаһармандық сюжеттерге қараңғы, сарказмды және ересек көзқарас ұсынды.