Кіріспе
Иоганн Брамстың симфониясы №1 до минор, Op. 68 – Иоганн Брамс жазған симфония. Брамс осы туындыны аяқтауға кем дегенде он төрт жыл жұмсады, ал оның эскиздері 1854 жылдан бастау алады. Брамс өзі симфонияның эскиздерден аяқтауға дейін 21 жылға созылғанын, 1855 жылдан 1876 жылға дейін жұмыс істегенін мәлімдеді. Композитордың досы Феликс Отто Дессофф жетекшілік еткен симфонияның тұңғыш орындалуы 1876 жылдың 4 қарашасында Карлсруэде, сол кездегі Баден Ұлы Герцогтығында өтті. Көрсетілімнің орташа ұзақтығы 45-50 минутты құрайды.
The Symphony No. 1 in C minor, Op. 68, is a symphony written by Johannes Brahms. Brahms spent at least fourteen years completing this work, whose sketches date from 1854. Brahms himself declared that the symphony, from sketches to finishing touches, took 21 years, from 1855 to 1876. The premiere of this symphony, conducted by the composer's friend Felix Otto Dessoff, occurred on 4 November 1876, in Karlsruhe, then in the Grand Duchy of Baden. A typical performance lasts between 45 and 50 minutes.
Тарих
Брамс 1854 жылы ре минор симфониясын жазуды бастады, бірақ бұл туындысы көп бөлігі оның бірінші фортепиано концерті ретінде қайта жазылғанға дейін түбегейлі өзгеріске ұшырады, ол да ре минорда болды. Оның тұңғыш С минор симфониясының ұзақ даму кезеңіне екі фактор себеп болуы мүмкін. Біріншіден, Брамстың өзіне қатысты сындарлылығы мен жоғары талапкерлігі оның көптеген ерте туындыларын жоюға әкелді. Екіншісі, Брамстың достары мен жұртшылықтан "Бетховеннің мұрасын" жалғастырып, Бетховеннің монументалды беделін ескере отырып, оған лайықты симфония жазуды күтуі – Брамс оны оңай орындай алмайтынын сезінді. Брамс өзінің Бірінші симфониясының соңғы құрылымын 1868 жылы анықтаған болуы мүмкін. Сол жылдың қыркүйек айында ол өмір бойы досы Клара Шуманға симфонияның финалында пайда болатын альфорн күйін сызып, "Бүгін шопан сырнайы соқты!" деген белгілі хабарламамен бірге хат жіберді. Туындының дамуына қарамастан, симфония тағы сегіз жылдан кейін, 1876 жылы ғана алғаш рет орындалды. Фриц Симрок, Брамстың досы және баспагері, жұмыс үш қалада орындалғаннан кейін ғана ноталарын алды, ал Брамс кем дегенде тағы үш қалада сынақ қойылымдарын өткізуді қалаған. Бірінші бөлімнің қолжазбасы сақталмаған, бірақ қалған бөлігі Dover Publications баспасында кішкентай көлемде факсимиле ретінде қайта басылды. Екінші, үшінші және төртінші бөлімдердің қолжазбалары Нью-Йорктегі Морган кітапханасы мен мұражайында сақтаулы.
Аспаптар
Симфония екі флейта, екі гобой, екі кларнет, екі фагот, контрафагот, төрт мүйіз, екі труба, үш тромбон (тек төртінші бөлімінде) , тимпан және скрипкалық тобы үшін жазылған. Брамс өзінің шығармаларында көбінесе "табиғи" (клапансыз) мүйізді күйін (мысалы, F тонындағы мүйіз) көрсеткенімен, орындаулар әдетте заманауи клапанды француз мүйіздерінде орындалады.
I. Аздап күту Аллегро
Бірінші бөлім соната формасында, кеңейтілген кіріспемен, бөлімнің негізгі тақырыбының созылған және әрқилы өңделген вариациясымен ұсынылған.
Кіріспе
Брамстың симфонияларының арасында ерекше болып табылатын Бірінші симфония ресми кіріспемен басталады (симфонияның 1862 жылғы нотасы бастапқыда екінші, Аллегро бөлімінен басталған). Салтанатты "poco sostenuto" бөлімінен кейін, қақтығысқа толы синкоптық ырғақтар, пульсті темпандардың қосылуымен, ағаш аспаптары мен пиццикато струналары келесі экспозицияда толық ашылатын тақырыптық фразаларды орындайды. Ұзақ және қызыл дауылға толы бастапқы дамуға қайта оралу, енді G тонында және дөңгелек темпандармен сүйемелденеді. Содан кейін обой, флейта және виолончель орындаған қосымша мелодиялық кіріспелер беріледі, одан кейін виолончельде тартылған G нотасымен аяқталатын ұзақ өтпелі бөлім келеді.
Жарылу
Экспозиция кенеттен басталады, кіріспедегі соңғы тартылған нота оркестрлік шақырумен қайталанады, одан кейін қысқа ұран келеді, ол негізгі тақырыпқа бастап, бастапқыда скрипкалармен күшпен орындалады. Жалпы көңіл-күй – "жабайы энергилік". Ұзақ ауысу Е мажор тоналысына жетелейді, ол өз кезегінде жүректі жеңілдететін екінші тақырыпты ұсынады. Бұл тақырып, бөлімді ашуға қолданылған ұранмен байланысты, үрлемелі аспаптар бөлімінде орындалады, обой мен кларнет бастап, фагот және соңында француз мүйіздері қолдайды. Виолалардың күшті араласуы осы тыныш өрісті төмендейтін минорлық тізбекпен аяқтайды, ол жаңа қорытынды тақырыпқа апарады және экспозицияны аяқтау үшін соңғы күрделі өріске жетелейді. Содан кейін партитура толық қайталауды талап етеді, бұл C минорына кенеттен оралуды қажет етеді.
An extended transition leads to the arrival of the key of E major which in turn introduces the flowing and heart easing second theme. This theme, which is related to the motto used to open the movement, is carried out in the wind section, led by oboe and clarinet with support from the bassoon and eventually the French horns. Strong intervention from the violas ends this peaceful passage with a descending minor key sequence which opens to a new closing theme leading up to a final bombastic passage wrapping up the exposition. The score then calls for a full repeat, which requires an abrupt return to C minor.
Даму
Даму бөліміндегі әрекет B мажорға толық қадаммен түсумен басталады, ал "эроика" мотиві мен бастапқы тақырып фразаларының өзара әрекеттесуі салдарынан тұрақсыздық туындайды. Тониктан көрінетіндей алыстай түсетін модуляциялардың сериясы, ақырында рекапитуляцияға жол ашады. Бастауыш аспаптардағы тұманды гулден бастап, музыка скрипкалардағы қызықты арпеджиолардың және мысқыл аспаптардың қолдауымен күш жинайды, олар "эроика" мотивін үлкен шапшаңдықпен қайталайды. Соңында, "күтпеген ауытқу" болды. Бір бөлімдегі симметрия бүкіл туындының симметриясын көрсетеді. А2 кларнеттің бастапқы тақырыпты орындауымен бірінші маңызды бөлімді аяқтайды, дәл бастапқыда болғандай, триоға өтумен аяқталады.
Үштік
"Трио" тональностьты да, өлшемді де өзгертеді. Тональность B мажорға көшеді, бұл A-дан бір гармониялық минорлық үштік қашықтықта. Бұл тональдық өзгеру F минорындағы C және D бөлімдерімен үйлеседі, олар да бастапқы тональдықтан кіші үшіншілік қашықтықта, бірақ кері бағытта. Флейта, гобой және фагот А тақырыбындағыдай, қадамдық қозғалыспен қуанышты әуенді ұсынады. Струналы аспаптар төмен қарай үш ноталық арпеджио қосады. Бұл екі мотив трионың негізгі бөлігін құрайды. Осы тақырыптар қайта айтылып, дамытылады, содан кейін қола мен үрмелі аспаптар әуенді соңғы рет қайталауға қосылады. Екінші соңғы бөлім оркестрді бастапқы өлшемге және А3 тональдығына қайтарады.
Аллегреттоның оралуы
А3 пен А-ның бұрынғы нұсқалары арасындағы маңызды айырмашылық – трионың қозғалысқа соңғы әсері. Трио әуенінің басындағы монотонды шақыру флейта, гобой және фагондағы кларнет әуенімен бірге естіледі. Үштіктердің ырғақтық әсері А тақырыбының таза сегіздік ноталар әлеміне еніп, полиритмдерді жасайды. А тақырыбының екінші фразасында күтілетін кері бұрылудың орнына, скрипкалар басымдық алып, мүлдем басқа әуен ұсынады, бірақ кері бұрылудың дерлік сол контурын сақтайды. B2 репризада бұрынғы Аллегреттоға қарағанда әлдеқайда көп орын алады. Ол А тақырыбының соңғы, тыныш айтылуына ұзақ ауысу арқылы жетелейді. Нүктелі сегіздік ноталар тізбегі B тақырыбының идеяларымен бірге бөлімді аяқтайды.
Кода
Кодаға кіру poco a poco più tranquillo деп белгіленген, ал шығарма трио бөлімінен алынған үштіктердің тыныш соққысымен аяқталады. Соңғы бірнеше такт үштіктің төмен қарайғы арпеджиосымен күрт аяқталып, жаңа такттың бірінші соққысында тоқтайды.
IV. Адажио Più andante Allegro non troppo, ma con brio Più allegro
Бірінші бөлімдегідей, Брамс соңғы бөлімді C минорлық формальды кіріспемен бастайды. Финал "үлкен көлемділігімен" танымал, бірінші бөлімде туған, бірақ (көрнекті) тарап кете алмаған барлық кернеулерді шешеді. Бұл Брамсты ашуландырған, бірақ ол "кез келген есек көре алады" деп мойындаған мәлімдеме болды. Тақырып скрипкалар мен альттарда альт регистрінде, бұрқалардың жұмсақ серігімен және пиццикато баспен қоса ұсынылады. Бірнеше тактіден кейін, екінші фразада скрипкалар бас фаготтарының қолдауымен толқындайды. Содан кейін, ағаш аспаптары әнді көтереді, скрипкалар пиццикатомен серіктес болады, ал тимпандар жұмсақ дірілдейді. Ақырында, толық оркестр күшті орындаумен ашылады, ол тез арада өтпелі күреске бөлінеді. Арпеджиомен ойналатын скрипкалар, фагот пен контрафаготтың серігімен жүретін бөлім, Альфорн күйінің қысқаша вариациясын қамтиды, ол тікелей екінші тақырыпқа жетелейді. Екінші тақырып төрт нотадан құралған төмен түсетін фигура түрінде келеді, ол ашылу тізбегімен және Альфорн күйімен байланысты. Тақырып төменгі аспаптарда жұмсақ орындалады, содан кейін скрипкалар оны дамытады. Тақырыптың екінші орындалуына бірінші кезекте фаготтар, содан кейін флейталар мен гобойлар қосылады. Скрипкалардағы энергетикалық өтпелі бөлімнен кейін, гобой G мажорда тақырыптың инверсияланған вариациясын жалғастырады, бірақ ақырында E минорға модуляцияланады, бұл экспозицияның аяқталуына әкеледі.
Даму, қорытындылау және кода
Қысқаша даму бөлімі қозғалыстың негізгі тақырыбын толық қайталаумен басталады; ол соңғы рет толықтай естіледі. Бұл қайта оралу негізгі тақырыптың "көркеңдесіп безендірілген", толық скрипкалар мелодияны орындайды, ал жел аспаптары "күрт үзіліс беретін акордармен" және жұмсақ барабанмен қолдайды. Обоэ Ми-бемольға ауысып, негізгі тұрақсыздықпен және мелодиядағы фрагментті қайталаулармен және сөз тіркестерін дамытумен ерекшеленетін ауыр бөлімді дамытады. Бұл мотивтер флейталар жетекшілік ететін жел аспаптары арасында, және (ұқыпты) мүйіздер мен фаготтар пиццикатода қосымша серпіліс береді. Оркестр тақырыпты қайталайды, бірақ бұл тез арада скрипкалардың арпеджиоларына және одан әрі дамыту үшін жаңа тақырыптық элементтің пайда болуына ұласады. Негізгі тақырыптан туындаған ерекше "бұрылыс" мотиві жел аспаптарында пайда болады, флейта мен обоэ арасында бай гармониялық сүйемелдеумен алмасады. Содан кейін, негізінен скрипкаларда, құлайтын арпеджио фигуралары және C минорында/F минорында негізгі тақырыптың элементтері бар күшті бөлім келеді. Брамстың Бірінші симфониясының финалының негізгі тақырыбы мен Бетховеннің Тоғызыншы симфониясының финалының негізгі тақырыбы арасындағы ұқсастық жиі айтылады. Сонымен қатар, Брамс Бетховеннің Үшінші симфониясының басындағы "Эроика" мотивінің ырғағын пайдаланады. Мұндай салыстыру Брамсты ашуландырды; ол мұны плагиатқа айыптап отыр деп санады, ал Бетховеннің осы симфониядағы тілінің қолданылуын саналы құрметтеу деп қарады. Брамс өзі Бетховенмен ұқсастық туралы айтылғанда "кез келген есек көре алады" деді. Дегенмен, бұл шығарма кейде (бірақ сирек) "Бетховеннің оныншысы" деп аталады.
Музыкалық элементтер
Симфония кең кіріспемен басталады, онда үш маңызды элемент бір уақытта естіледі: төменгі барабан соққысы, скрипкалардың көтеріңкі өрнегі және аспаптардың төмендейтін өрнегі. Бұл кіріспе туындының қалған бөлігі жазылғаннан кейін құрастырылды. Қозғалыстың Allegro бөлімі – ірі оркестрлік соната, онда музыкалық идеялар айтылады, дамытылады және олардың арасындағы қатынастар өзгертіліп қайта айтылады. Екінші және үшінші бөлімдер бірінші және соңғы бөлімдерге қарағанда жеңіл тонды және кернеусіз. Andante sostenuto баяу қозғалысы үш бөлім арқылы нәзік лириканы көрсетеді, оның үшіншісі бірінші бөлімнің тақырыптарын жаңаша өңдейді. Ұзақ скрипкалық орындау Бетховеннің кейінгі туындыларын еске түсіреді: соңғы квартеттері мен Missa Solemnis. Үшінші, шекерцоға ұқсас қозғалыс, оңай рухта, бірақ күрделі ырғақтармен және өріліп жатқан текстураларға толы. Төртінші қозғалыс баяу кіріспемен басталады, онда жаңа мелодия "сұр драмалық риторикамен" бәсекелеседі. Più andante бөлімінде мүйіздер мен тимпандар Брамстың Альпі тауынан естіген, "Жотаның биігінен, сайдың тереңінен, саған мың сәлем жолдаймын!" деген сөздерімен ән енгізеді. Бұл қозғалыста Бетховеннің Тоғызыншы симфониясын еске түсіретін мелодиялар бар. Соңғы бөлім – Allegro non troppo, ma con brio – романы сияқты, үлкен мелодияны қамтиды, бұл үлкен финалдың басты тақырыбы, Бетховенге ұқсас.