Кіріспе

Керемет дизайн (DfX немесе DFX) – қазіргі әдебиеттерде мағынасы мен аббревиатурасы бір-бірін алмастырып қолданылатын термин. Мұндағы X әрпі, «X үшін дизайн» түсінігінде, көптеген мүмкін мәндердің бірін білдіретін айнымалы шама. Көптеген салаларда (мысалы, өте үлкен интеграция (VLSI) және наноэлектроника) X бірнеше қасиеттерді немесе ерекшеліктерді көрсете алады: өндірілуге қолайлылық, қуат, өзгергіштік, құн, өнімділік немесе сенімділік. Бұл өндірілуге қолайлы дизайн (DfM, DFM), тексеруге қолайлы дизайн (DFI), өзгергіштікке қолайлы дизайн (DfV), құнға қолайлы дизайн (DfC) сияқты терминдерді тудырады. Сол сияқты, басқа ғылым салалары X үшін басқа да қасиеттерді, атрибуттарды немесе мақсаттарды байланыстыра алады. «X үшін дизайн» деген атаумен, нақты дизайндық ережелердің кең жиынтығы жинақталған. Әрбір ереже өнімнің қасиеттеріне әсер ететін немесе олардың салдарынан туындайтын нақты мәселені шешеді. Дизайндық ережелер әдетте, өнімнің белгілі бір қасиеттерін бақылауға, жақсартуға немесе тіпті жаңаруға көмектесетін тәсілдер мен тиісті әдістерді ұсынады, соның арқасында техникалық білім қалыптасады және қолданылады. Білімге негізделген көзқарас бойынша, дизайндық ереже – қалай істеуге болады деген ақпаратты қамтитын, білімнің нақты түрі (процедуралық білімді қараңыз). Дегенмен, екі мәселе жиі кездеседі. Біріншіден, бұл нақты білім (яғни дизайндық ережелер) білімнің жасырын түрінен (яғни тәжірибелі инженерлер немесе басқа мамандар) алынған. Сондықтан, жаңа келген студент немесе пәннен тыс адам осы қалыптасқан нақты білімді түсінеді деп кепілдік беруге болмайды. Себебі, ол әлі де білімнің кіріктірілген бөліктерін қамтиды немесе анық емес болжамдарды, яғни жағдайға тәуелділікті қамтиды (мысалы, Doz және Santos, 1997:16–18). Екіншіден, өнімнің қасиеттері бір адамның білім базасын асып түсуі мүмкін. Инженерлік салалардың кең ауқымы бар, ал өнімнің өмірлік циклын толық қарастыру үшін инженерлік емес білім де қажет. Осы мақсатта, дизайндық ережелердің мысалдары төменде келтірілген.

Құрылыс ережелері

Шығындарға сәйкес жобалау және стандарттарға сәйкес жобалау өндіріс немесе жеткізу тізбегі операцияларында шығындарды азайтуға бағытталған. Қымбат тауарлар немесе брендтер (мысалы, Сваровски кристалдары, Haute couture модасы сияқты) ерекше жағдайларды қоспағанда, көптеген тауарлар, тіпті эксклюзивті өнімдер де жаппай өндірілген жағдайда шығындарды азайтуға негізделген. Бұқаралық тікелей өндіріс стратегиясы үшін де осы принцип сақталады. Инженерлік жобалау арқылы өнімнің а) бөліктерінің, компоненттерінің немесе жиналымдарының және б) өндірістік жабдықтар мен логистикалық материалдық ағын жүйелері арасындағы физикалық байланыстар өзгертілуі мүмкін, соның нәтижесінде оларды пайдалану кезінде шығындарды азайтуға қол жеткізіледі.

Құрылыс нұсқаулары

Өндірістік жобалау механикалық инженерлік тұрғысынан алғанда, тұтас жобалау негізінде жеке бөлшектерді немесе компоненттерді жасауды қамтамасыз етеді. Әр өндіріс технологиясының өзіндік ерекшеліктері бар, сондықтан жағдайға қарай олармен кеңесу қажет. Құрастыруға арналған жобалау механикалық инженерлік терминдердегі дифференциалдық жобалауға негізделген кіші құралымдарды, құрамаларды, модульдерді, жүйелерді және т.б. жеке бөлшектер мен компоненттердің біріктіруін қарастырады. Маңызды мәселе – өнімдегі интеграцияланған интерфейстердің қалай жобаланғаны (механикалық инженерлік, электротехника). Керісінше, бағдарламалық қамтамасыз ету немесе, тиісінше, микрокод интерфейстері (бағдарламалық қамтамасыз ету, электротехника) құрастыру операциялары үшін маңызды емес, себебі оларды бір өндірістік кезеңде оңай орнатуға болады. Бұл өнімнің әртүрлі нұсқаларын жасауға мүмкіндік беретін тиімді тәсіл. Логистикалық жобалау жеткізу тізбегінің серіктестері (яғни, заңды тәуелсіз фирмалар) арасындағы мәселелерді қамтиды, бірақ құрастыруға арналған жобалау ережелерімен тығыз байланысты. Академиялық зерттеулерде логистикалық жобалау стратегиялық одақтарға, жеткізу тізбегін басқаруға және жаңа өнімдерді әзірлеудің инженерлік бөлігіне қатысты. Мысалы, Санчес және Махони (1996) өнімнің модулділігі (яғни өнімнің физикалық жүйелері интерфейстер арқылы қалай бөлінетіні; сондай-ақ өнім немесе жүйе архитектурасы деп аталады) және ұйымдық модулділік (яғни ұйымдық бірліктердің қалай құрылғаны) бір-біріне байланысты екенін дәлелдеді. Фикссон және авторлар (2005) жүйелік жобалау кезінде және өнімді дамыту процесінің тұжырымдамалық кезеңінде ерте кезеңдегі жеткізушілердің қатысуы жағдайында өнім архитектурасы мен ұйымдық құрылым арасындағы қарым-қатынастың өзара байланысты екенін анықтады.

Салыстыру: ұзақ мерзімді тұтыну тауарлары мен күрделі құралдар

Пайдаланушыға бағытталған жобалау ережелері тұтынушылық ұзақ мерзімді тауарлармен байланысты болуы мүмкін, ал сатудан кейін қызмет көрсетуге бағытталған жобалау ережелері капиталдық тауарлар үшін маңыздырақ болуы мүмкін. Дегенмен, капиталдық тауарларды жобалау кезінде адам-машина интерфейсінің түсініктілігін, қарапайымдылығын және қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін эргономикалық дизайн қажет. Мақсат – өндірістегі жазатайым оқиғаларды болдырмау, сондай-ақ жұмыс процесінің тиімділігін арттыру. Сонымен қатар, соңғы жылдары капиталдық тауарлар үшін эстетикалық дизайнның маңызы артып келеді. Бизнес-бизнес (B2B) нарықтарында капиталдық тауарлар көбінесе өнеркәсіптік көрмелерде тапсырылады немесе бизнес-келісімдер басталады. Техникалық тұрғыдан алғанда, капиталдық тауарлардың функционалдық сипаттамалары барлық көрмеге қатысушы бәсекелестерде орындалған деп есептеледі. Сондықтан, сатып алушы капиталдық тауардың эстетикалық түріне сатып алу шешімі қабылдағанда бейсана түрде ықпал етуі мүмкін. Тұтынушылық ұзақ мерзімді тауарлар үшін сатудан кейінгі қызмет көрсету бизнес-бөлімнің қызмет түрлері бойынша стратегиясына тікелей байланысты, сондықтан жалпылама тұжырымдар жасау қиын.