Француз қаржысының реформаторы: Жозеф Мари Террай өмірі мен қызметі

Кіріспе

Иосиф Мари Террей (9 желтоқсан 1715 – 18 ақпан 1778) – Франция королі Людовик XV билігінде қаржының бас контроллері, салық реформасын жүзеге асырушы.

Өмірбаян

Террей, шашын қырқып, бірақ дін қызметкері емес, 1736 жылы Париждегі Парламентте шіркеу кеңесшісі болып тағайындалды, онда ол қаржы мәселелеріне маманданған. 1764 жылы ол Молезмнің бай аббаттығының абат болып тағайындалды. Регенттің анасы, Орлеан герцогинясының жеке дәрігері болған оның ағасының қолдауы, оны ақырында байытты, бұл оған бұрынғы сақтығын тастап, сүйіктілерін ашық түрде дастарқанына отырғызуға мүмкіндік берді. Оның шынайы қабілеті Людовик XV-тің канцлері Рене Николя де Мопеудің назарын аударды, ол оны 1769 жылдың желтоқсанында бас контролер етіп тағайындады. Оның алғашқы маңызды қадамы – дю Барри ханымның жақтастарына көмектесу арқылы келесі жылы сыртқы істер министрі Этьен Франсуа, Шоизель герцогін құлату болды, бұл үкіметтің Ұлыбританиямен соғысқа түсуіне қаржылай шамасы жетпейтінін көрсетті. "Ақылды, тілді шешен, еңбекқор және бай" Террей келесі бірнеше жылды мемлекеттік қарыздың бір бөлігін мойндамай, мемлекеттік облигациялар бойынша сыйақы төлеуді тоқтата тұрып, мәжбүрлі қарыздарды жинау арқылы елдің қаржысын тұрақтандыруға жұмсады. Бұл реформалар ақсүйектер мен қара халық арасында кеңінен наразылық тудырды, бұл Мопеуді 1771 жылы Парламенттерді саяси биліктен айыруға мәжбүр етті, осылайша одан әрі реформалар жүргізуге жол ашылды. Террей қаржы жүйесін жаңартуды жалғастырды, ол Париждегі vingtième (табысқа салынатын бес пайыздық салық) және capitation (жан басына салық) жинауды реформалады, сондай-ақ жанама салықтарды жинау құқығына ие болған қаржыгерлермен (фермерлермен) тиімді келісімдерге қайта келісті. Бұл шаралар мемлекеттік кірістердің айтарлықтай өсуіне әкелді; алайда, ол қарсылыққа тап болды, әсіресе астықпен еркін сауданы шектеуге байланысты, қарсыластары бұл Людовик XV-пен жасалған "Аштық пактісінің" бөлігі екенін айыптады, бұл патшаға астық бағасын жасанды түрде көтеру арқылы пайда табуға мүмкіндік беру үшін жасалған. 1774 жылдың мамырында XV Людовик қайтыс болғанда, оның орнын бассатыны Людовик XVI қысымға көніп, Террей мен Мопеуді де қызметтен босатты.

Terray, tonsured but not a priest, was appointed in 1736 an ecclesiastical counsellor in the Parlement of Paris, where he specialized in financial matters. In 1764 he was made abbot in commendam of the rich abbey of Molesme. The support of his uncle, physician in ordinary to the duchess of Orléans, mother of the Regent, eventually rendered him rich, enabling him to set aside his former circumspect style of life and openly seat his mistresses at his table. His genuine capacity attracted the attention of Louis XV's chancellor, René Nicolas de Maupeou, who made him controller general in December 1769. His first big venture was helping Mme du Barry's partisans to bring down the minister of foreign affairs, Étienne François, duc de Choiseul the very next year by demonstrating that the government could not afford to go to war with Great Britain. "Intelligent, plain speaking, hard working and rich", Terray spent the next few years stabilizing the finances of the country by repudiating part of the national debt, suspending payments on the interest on government bonds, and levying forced loans. These reforms aroused mass protest among nobles and commoners alike, which forced Maupeou to strip the Parlements of their political power in 1771, so that further reforms could be enacted. Terray continued his overhaul of the financial system by reforming the collection of both the vingtième (a five percent tax on income) and the capitation (head tax) of Paris and renegotiating more advantageous agreements with the farmers general, the financiers who held the right to collect indirect taxes. These measures were responsible for a large increase in government revenue; however, he continued to face opposition, particularly over his restriction of free trade of grain, which opponents charged was part of a "Pact of Famine" with Louis XV designed to allow the king to profit from artificially high grain prices. When Louis XV died in May 1774, his successor Louis XVI bowed to pressure and dismissed both Terray and Maupeou.

Өнердің қамқоршысы

Террейдің жоғары лауазымы оған өнерді жомарт түрде қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. 1769–74 жылдар аралығында Нотр-Дам-де-Шамп көшесіндегі үйін қайта жаңарту – Антуан Матье Ле Карпентьедің (1709–1773) соңғы тапсырысы болды, алайда ол оның аяқталуын көре алмады. "Бөлмелерінің тиімді орналасуымен ерекшеленетін" Hôtel Terray кейіннен Collège Stanislas мектебіне орналасты, ал 1849 жылы rue Stanislas көшесі бағы арқылы кеңейтілген кезде бұзылып, жеке ғимарат қалды. 1775 жылы Николас Бернар Леписиеден (Кеден үйінің ішкі көрінісі және Базардың ішкі көрінісі) және 1779 жылы Клод Жозеф Вернеттен тапсырыс берген суреттер жұптары, суретшілердің таңдауынан гөрі Террейдің сауда экономикасына қатысты алаңдаушылығын көрсететін күшті дидактикалық бағыттылықты білдірді. Тарих суретшісі Николас Гай Бренеден екі тақырыпқа тапсырыс берді, олардың екеуі де оның ресми лауазымымен байланысты болды; бірі – «Цинциннат Диктатор аталды», ол оның қызмет еткен ағартушылық деспотизміне тікелей сілтеме болды; екіншісі оның астықпен айналысатын саудагер ретіндегі беделіне ашық емес сілтеме жасады: «Римдік шаруа», онда Кай Фурий Крессин өнім молдығы үшін сиқыршылықпен айыпталды, бұл картина 1775 жылғы Салонда көрсетілді. Оның тапсырыстарындағы барлық тақырыптар соншалықты қатал болған жоқ: 1777 жылы Жан Жак Каффиериден «Купидон Панды жеңіп алады» (Уоллас коллекциясы, Лондон) және «Достық Махаббатқа тосыққанда» (Толедо өнер мұражайы) атты галанттық тақырыпта екі үстел қоласын тапсырыс берді. Римдегі Француз академиясының басшысы Жан-Франсуа де Трой суретшісінің мүлігінен Пьер Ле Грос кішісінің кішкентай мәрмәр Бартоломей мүсіні сатып алынды. Террей үйінің бай жиһаздарының арасында Бернард II ван Рисамбур жасаған хатшы бюросы болды. Оның жерлеу ескерткішін Клодион жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін, 1779 жылы оның туысы коллекцияны аукционда сатты.