Кіріспе
Бад-Харцбург (;) – Германияның төменгі Саксониясының Гослар ауданындағы, Германияның орталық бөлігінде орналасқан шипажайлы қала. Ол Харц тауларының солтүстік жиегінде жатыр және мойындалған тұзды сулы шипажай және климаттық денсаулық курорты болып табылады.
Bad Harzburg (; Eastphalian: Bad Harzborch) is a spa town in central Germany, in the Goslar district of Lower Saxony. It lies on the northern edge of the Harz mountains and is a recognised saltwater spa and climatic health resort.
География
Бад-Харцбург Харц тауларының солтүстік етегінде, Харц ұлттық паркінің шетінде орналасқан. Қаланың шығысында Төменгі Саксония және Саксония-Анхальт штаттарының шекарасы, бұрынғы Ішкі Германия шекарасы жатыр. Окер өзенінің саласы – шағын Радау өзенінің бастауы Харц тауларында және ол қала арқылы ағып өтеді. Жақын жерде батыста Гослар, солтүстікте Виненбург, оңтүстікте Браунлаге, ал шығыста Ильсенбург және Остервик қалалары орналасқан. Бад-Харцбург габбро, бор, қиыршық тас және оолиттік темір кені (бұрынғы Ханса карьері) сияқты табиғи ресурстарға бай, олардың барлығы қазіргі қала аумағында өндірілген. Климаттық тұрғыдан Бад-Харцбург – жергілікті климаты айқын болатын таза альпілік аймаққа көшу аймағы.
Орта ғасырлар
Аңыз бойынша, шамамен 780 жылы император Карл Ұлы, Саксон соғыстары барысында аймақты жаулап алғаннан кейін, қалаға қарап тұрған Бургберг төбесінде шіркеу салдырған. Бұл орын сакс құдайы Кродоға арналған киелі тоғайдың орнында болған болуы мүмкін, содан кейін Карл Ұлы оның мүсінін құлатқан. Германия королі Конрад I 916 жылы Генрих Құсбегінің басшылығымен Саксония герцогтігінде өзінің билігін нығайту мақсатында мұнда канон колледжін құрды деп есептеледі. 1039 жылы Генрих III оны Гослардағы Кайзерпфальцқа көшірді. Саксондармен қарым-қатынасы әлі де шиеленіскен болғандықтан, оның ұлы және мұрагері Генрих IV 1065 және 1068 жылдар аралығында аймақты бақылау үшін Бургбергте Харцбург атты ірі қамал салдырды. 1073 жылы Ұлы Саксон көтерілісі кезінде Нордхайм герцогы Оттонның әскерлері оны қоршап алды. Генрих қамалдан қашып құтылуға үлкерді, ал Герстюнген бейбіт шартынан кейін шабуылдаушылар оны қиратып жіберді. Император Фредерик Барбаросса 1180 жылы өзінің қарсыласы, саксондық герцог Генрих Арыстанды жеңгеннен кейін қамалды қайта жаңартып берді. Генрихтің ұлы Отто IV 1209 жылы Киелі Рим империясының императоры болып тағайындалды және 1218 жылдың 19 мамырында қамал ішінде қайтыс болды. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде қамалдың астында, кейін тасталып кеткен, Schulenrode атты алғашқы қоныс табылды (Ескі саксон тілінде "жасырын (skulk сөзімен байланысты) алаң"). Тағы бір маңызды орын, Hartesborch, 1314 жылы Ильсенбург бенедиктин аббаттығының құжатында алғаш рет аталды. Қазіргі қала, сол кезде Нойштадт ("жаңа қала") деп аталған, алғаш рет 1338 жылы құжатта тіркелді.
Қазіргі заман
1488 жылдан бастап Гарцбург және оның айналасындағы иеліктері Брансвик-Вольфенбюттель княздығының құрамына кірді, бірақ Хилдесхайм және Халберштадт князь-епископтықтарының аралығында орналасқандықтан, князьдің Вольфенбюттельдегі резиденциясынан кеңістікте бөлініп жатты. Шамамен 1569 жылы Брансвик герцогы Юлиус тұз алу үшін минералды су құдығын салуға көмектесті. Бұл құдық Джулиушолл деп аталды және 1852 жылдан бері оның тұзы емдік ванналар және басқа да медициналық мақсаттар үшін қолданылып келеді. 1892 жылы қала тұрғындары қаланың атауын Нойштадттан Харцбургке өзгертті. Оған "Bad" (немісше "ванна", яғни шипажай) атағы берілді, 1894 жылы қала құқығын алды және содан бері маңызды шипажай қаласы мен туристік орталыққа айналды.
20 ғасыр
Бад-Харцбург округінде нацистік партияның сайлау нәтижесі осы уақытқа дейін орташа деңгейден төмен болды. Альфред Гугенберг Генрих Брюнингтің неміс үкіметіне қарсы біріккен "ұлттық оппозиция" Харцбург майданын ұйымдастырды. Оған ұлттық консервативті Неміс ұлттық халық партиясы (DNVP), нацистік партияның (NSDAP) басшылығы, "Дер Штальхельм" бірінші дүниежүзілік соғысының қатысушыларының ұйымы және Alldeutscher Verband қысым тобы қатысты. Бұл майдан 1931 жылдың 11 қазанында құрылды. Халықтық және нацистік партиялар 1930 жылдан бастап Брансвик еркін мемлекетінің үкіметінде бірлесіп жұмыс істеді, ал жетекші нацистік саясаткер Дитрих Клаггес 1931 жылдың қыркүйегінен бастап Ішкі істер министрі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірнеше қонақүйлерде әскери госпитальдар ашылды. Қала 1945 жылдың 11 сәуірінде 83-ші АҚШ жаяу әскер дивизиясына қарсылықсыз берілді. Соғыстан кейін Бад-Харцбург, Брансвик жерлерімен бірге, одақтас әскерлер бақылаған Германияның британдық аймағына қарасты және 1949 жылдан бастап Батыс Германияның құрамына кірді. Бірігуге дейін қаланың теміржол станциясы ішкі Германия шекарасының батысындағы маңызды теміржол бағытының шығыс соңғы нүктесі болды. Қазіргі Бад-Харцбург қаласы 1972 жылдың 1 шілдесінде Бад-Харцбург, Беттингеррод, Бюндехейм-Шлевеке, Харлингеррод және Вестеррод қалалары бірігу арқылы құрылды. 1974 жылы қала Вольфенбюттель ауданынан Гослар ауданына қосылды.
Демография
2018 жылдың 30 маусымына қарай Бад-Харцбургте 21 917 тұрғын болды. 1903 жылғы лютеран шіркеуінде (Lutherkirche) Брансвик сарай суретшісі Адольф Квенсеннің суреттері және Сауэр түтікшелі орган орналасқан. Бад-Харцбургтің шығысында Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Еуропадан немістерді қуылтуды еске алу үшін «Шығыс Германия кресі» (Kreuz des deutschen Ostens), Ostlandkreuz орналасқан. 2000 жылы Уленклиппен төбесінде, 555 метр (1821 фут) биіктікте орнатылған 18 метр (59 фут) биіктіктегі крест, 1950 жылы дауылдан қираған бұрынғы крестің орнын басады. Саксенбруннен – жақын жердегі орман ішіндегі ортағасырлық бұлақ, Харцбург қамалының ішу суының көзі.
Мәдениет
Harzburger Musiktage – 1970 жылдан бері классикалық музыка фестивалі.
Көлік
Бад-Харцбург арқылы 4-федералды тас жол өтеді, қаланы солтүстіктегі Брауншвейг және Галле қалаларымен, ал оңтүстіктегі Нордхаузен және Эрфурт қалаларымен А 369 тас жолы арқылы байланыстырады. Шығыс-батыс бағытында А 36 тас жолы Бернбургтегі А 14 тас жолына және Ганновердегі 6-федералды тас жолына жетеді. Bad Harzburg станциясы Deutsche Bahn компаниясының RegionalExpress және RegionalBahn пойыздары арқылы Ганновер, Брауншвейг, Холцминден және Галле қалаларына қатынайды.