Кіріспе
Монпельер – АҚШ-тың Индиана штатындағы Харрисон қалашығында орналасқан қала. Бұл шағын ауылдық қауымдастық округтің алғаш жоспарланған елді мекені болып табылады, оны Вермонттан келген қоныс аударушылар құрған және Вермонт астанасы Монпельер қаласының құрметіне аталған. Монпельер 1887 жылы қала маңында табиғи газдың табылуына байланысты Индианадағы газ өрбу кезеңіне белсенді қатысты. Одан да маңыздысы, округтегі алғашқы табысты мұнай құдыры 1890 жылы Монпельердің оңтүстік жағында бұрғыланды. 1890 жылы халық саны 808 адамды құраса, 1896 жылға қарай шамамен 6500-ге жетті. Газ өрбуі, көбінесе Монпельер үшін мұнай өрбуі, 20 ғасырдың басында біртіндеп тоқтап қалды. Көптеген өрбу қалалары сияқты, қаланың халқы ешқашан сол өрбу жылдарындағы деңгейге жеткен емес. 2010 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 1805 адамды құрады. Дегенмен, қала халқының саны ондаған жылдар бұрын тұрақталды және қауымдастықта бірнеше өнеркәсіп саласы мен белсенді қоғамдық ұйым бар. Монпельер бұрынғы Годфрой үнді резерватының жанында орналасқан, ал қала орталығында үндінің ескерткіші маңызды орын алады.
Тарих
1836 және 1837 жылдары Вермонттан бірнеше көшіп келгендер Шығыс Орталық Индианаға қоныс аударып, Саломония өзенінің оңтүстік жағындағы жотаға орналасты. 1812 жылғы соғыстың қатысушысы Абель Болдуин осы Вермонттықтардың тобына жетекшілік етті. Олар өздерінің туған штатының астанасының атымен, Монпелье деп атады. 1836 жылы Болдуин және оның күйеу баласы, азаматтық инженер Джон Кук бұл аймақты зерттеді, ал 1837 жылдың 5 қыркүйегінде қала жоспары жасалды. Алғашқы жоспарда 16 блоктан және барлығы 154 учаскеден тұрды. 1870 жылдың қыркүйегінен бастап Форт-Уэйн, Цинциннати және Луисвилл темір жолы Форт-Уэйн мен Индиана штатындағы Мунси қалаларын байланыстырды, және Монпельер осы жол бойында орналасқан (қазір де солай). Қоғам үшін көлік мүмкіндіктері күрт жақсарғаннан кейін, Монпельер 1870 жылдың соңында қала мәртебесін алды. Табиғи газ Блэкфорд округінің барлық жерінде кездессе, ал шикі мұнай Монпельерді де қамтитын округтің Харрисон ауданында көптеп табылған. Блэкфорд округіндегі алғашқы табысты мұнай құдыры, Монпельердің оңтүстігінде орналасқан, 1890 жылы өндіріс бастады. Монпельер "әлемдегі ең ірі табиғи газ және мұнай алабының" ортасы деп есептелді. 1890 жылдардың ортасына қарай Харрисон ауданының шамамен үштен екі бөлігі (25 шаршы миль) мұнай өндіруші аймаққа жатты. Монпельерді қоршаған Трентон газ және мұнай алабындағы мұнай өндірісі 20 ғасырдың басында азая бастады, ал Газ Бумы (немесе Монпельердің мұнай бумы) біртіндеп тоқтап қалды. Монпельер қалыпқа келді, ал халқы (көптеген бум қалалары сияқты) Газ Бумының ең жоғары деңгейінен асып кеткен емес.
Дилинджер
1933 жылы 4 тамызда Монпельер Ұлттық банкі үш ер адам тонады. Тонау шамамен он минутқа созылды, және оқ атылмады. Тонаушылар ізі қалдырмай, Индиана штатының 18-ші тас жолымен шығысқа қарай қашып кетті. Кейіннен Федералдық тергеу бюросы тонаушылардың Джон Диллингер және Диллингер тобы екенін анықтады.
География
Монпельер Шығыс Орталық Индиана және Солтүстік Индиананың бір бөлігі болып табылады. Миллиондаған жылдар бұрын болашақ Солтүстік Индиана, оның ішінде Гаррисон қалашығы мен Монпельер орналасқан аймақ, екі мұздықпен тегістелген. Осы мұздықтар Монпельерді қоршаған жерлерді қоса, Блэкфорд округінің құнарлы егістік жерлерінің пайда болуына да себеп болды. Индиана штатының Блэкфорд округіне қарасты Гаррисон қалашығының аумағында орналасқан Монпельер, Саламони өзеніне жақын орналасқан. Ол Индиана штатының Форт-Уэйн қаласынан оңтүстікке қарай 64 шақырым, ал Индианаполис қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 121 шақырым қашықтықта жатыр. 2010 жылғы халық санауы бойынша Монпельердің жалпы ауданы 1,54 шаршы миль (4 км²) құрайды, оның барлығы құрлық.
Климат
Монпельерде орта батыстағы ылғалды континенттік маусымдық климат басым. Жылдың төрт айқын мезгілі бар: қысы суық, орташа қар жауады, ал жазы жылы әрі ылғалды болуы мүмкін. Шілде айындағы орташа ең жоғары температура 84°F (29°C), ал қаңтар айындағы орташа ең төменгі температура 18°F (−8°C) құрайды. Дегенмен, жазғы температура 90°F (32°C) дейін көтерілуі мүмкін, ал қысқы температура 0°F (−17°C) төмен түсуі мүмкін. Айлық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 5-тен 10 см-ге дейін жетеді, ең көп жауын-шашын маусым, шілде және тамыз айларында жауады. 1988 жылғы 26 маусымда тіркелген ең жоғары температура 103.0°F (39.0°C), ал 1994 жылғы 19 қаңтарда тіркелген ең төменгі температура −26.0°F (−32.0°C) болды.
Демография
Монпельердің көршілес кестеде көрсетілген ең жоғары халқы (дерегі: АҚШ халық санағы) 3405 адамды құраса да, қала 1896 жылы Индиана газ өрбу кезінде 6500-нан астам тұрғынға ие болған деп саналады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санағы бойынша қалада 1805 адам, 708 үй шаруашылығы және 470 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 823 тұрғынжай бірлігін құрады, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 97,9% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 0,3% американдық үндістер, 0,1% азиялық, 0,2% басқа нәсілдер және 1,2% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын америкалықтары халықтың 0,9% құрады. 708 үй шаруашылығының 36,7% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 45,3% -ы бірге тұратын жұбайлар, 13,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 8,1% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 33,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,4% жеке адамдардан тұрды, ал 11,3% -ы 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,55 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,10 адамды құрады. Орташа жас 36,3 жас. Тұрғындардың 28,1% 18 жасқа дейін, 8% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 25,2% -ы 25 мен 44 жас аралығында, 25,3% -ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 13,1% -ы 65 жастан асқан. Әйелдер мен ерлер арақатынасы 49,9% әйел және 50,1% ер адамды құрады.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша Монпельерде 50 акрлық индустриалды парк те бар.
Мәдениет
Монпельердің жарыс тарихы ұзақ. XIX ғасырда Монпельердің жанында кем дегенде екі ат жарысы трассасы болған. Монпельердің өзінің ат жарысы трассасы 1903 жылы салынды. Бұл трасса өте танымал болды және 3000 адамды қамтыды. 1920 жылдары қайта жаңартылған трасса Индиана штатындағы ең жылдам жарты мильдік трасса ретінде белгілі болды. Бұл ғимаратты қайырымдастық белсендісі (және бұрынғы бизнес-магнат) Эндрю Карнегидің 10 000 долларлық сыйлығы арқасында салуға мүмкіндік болды. Классикалық жаңғыру стилінде салынған бұл ғимарат (тарихи атауы Монпельер Карнеги кітапханасы) 2007 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Блэкфорд округындағы Ұлттық тізімде тіркелген үш жеке ғимараттың бірі осы ғимарат. (Округта тарихи аудан да бар.) Монпельердің бірінші баптист шіркеуін Монпельердің алғашқы қоныс тебушілерінің басшысы Абель Болдуиннің інісі Франклин Болдуин құрды. Қоғам 1838 жылы ұйымдастырылды. Монпельердің орталық бөлігінде орналасқан қазіргі шіркеу ғимараты 1907 және 1908 жылдары салынды. Одан бері ғимарат жаңартылды. Баскетбол Индиана штатында өте танымал, ал Монпельер бұл спорт түрінде белсенді қатысады. Шағын болғанына қарамастан, Монпельер орта мектебі баскетбол секциялық турнирінде бес рет жеңіске жетті. Орта мектептер біріктірілгеннен кейін Монпельер оқушылары Блэкфорд орта мектебінде оқуын жалғастырды, ал Блэкфорд он секциялық чемпионатты жеңіп алды. Монпельердегі басқа да спорттық іс-шараларға Кішкентай лига бейсболы, Ти-бол және софтбол кіреді. Жақын жерде гольф ойнауға, кемпинг жасауға және балық аулауға болады. Монпельер джамбореі – жыл сайын өткізілетін мереке, алғаш рет 1945 жылы ұйымдастырылды. Бұл Еңбек күні демалысында музыкалық өнерпаздықтар, «Джамборе» королевасы сайысы және басқа да іс-шаралар өтеді.
Майами үндістері
Бұрынғы Годфрой резервациясы, 1827 жылдан 1836 жылға дейін бас Франсис Годфрой және Майами үндістері үшін индей резервациясы, Монпелье маңындағы Саломония өзенінде орналасқан. (Франсис – Годфройдың нағыз аты Франсуаның ағылшынша айтылуы. Франсуаның үнді тіліндегі айтылуы Палонзва болған.) Годфройдың әкесі француз, ал анасы Майами тайпасынан. Бір метр сексен сантиметр бойы мен 300 килограмм салмағы бар Годфрой – Майами ұлтының соңғы соғыс басшысы. Монпельер қаласының орталығында бас Ларри Годфрой сыйлаған далалық үндінің мүсіні орнатылған. Бұл мүсін "Парктар мен демалыс" телебағдарламасының кіріспе монтажында көрсетілген. Монпельердің солтүстігіндегі бұрынғы Пойнт мейрамханасындағы "Мұзды алып" да осы видеоклипте пайда болған.
Саясат
+ Президент сайлауы нәтижесі Жыл Республикалық Демократиялық Басқа партиялар201666.04% 7029.25% 314.72% 5201245.92% 25352.27% 2881.8% 10200843.01% 11054.84% 1532.15% 6 Соңғы кездерге дейін Монпельер Блэкфорд округінің түгелдей қарағанда көбінесе демократиялық болған. 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында ол Республикалық партияға қатысты күрт өзгерді. Қала әкімі Кэти Дж. Банц – республикашыл.
Up until recently, Montpelier was much more Democratic than Blackford County as a whole. It shifted strongly towards the Republican Party in the 2016 United States presidential election. The mayor, Kathy J. Bantz is a Republican.
Инфрақұрылым
Монпельердің өз бастауыш мектебі болған (2022 жылы жабылды), ал жоғары сынып оқушылары округтың Блэкфорд орта мектебіне барады. Монпельерден 30 миль (48 км) қашықтықта бес университет орналасқан, оның ішінде Балл мемлекеттік университеті және Тейлор университеті. Норфолк Оңтүстік темір жолы Монпельерді Форт-Уэйн және Индианаполис қалаларымен байланыстыратын жүк тасымалдау қызметін ұсынады. 1890 жылдардағы газ өрбу кезінде «Эри көлі және Батыс темір жолы» деп аталған бұл темір жол Монпельердің дамуы үшін маңызды рөл атқарды. Индиананың 18-ші тас жолы Монпельер қаласынан өтеді, ал 69-шы қалааралық тас жолы батысқа қарай 14 миль (23 км) қашықтықта жатыр. Ұшақ рейстері бар ең жақын әуежай Форт-Уэйннен солтүстікке қарай 64 шақырым жерде орналасқан.