Кіріспе

Компьютерлік перне

Компьютерлік пернетақталарда Esc пернесі (халықаралық стандарттар сериясы ISO/IEC 9995 бойынша Escape пернесі деп аталады) – қашқыш таңбаны (ондық санмен ASCII коды 27 ретінде, Unicode U+001B немесе) жасауға арналған перне. Пернетақтадан компьютерге қашқыш таңба жіберілгенде, әдетте бағдарламалық қамтамасыз ету оны "тоқтату", "жою" немесе "шығу" деп қабылдайды, ал компьютерден сыртқы құрылғыға жіберілгенде (мысалы, 1980 жылдан бері көптеген принтерлер, компьютерлік терминалдар және Linux консольдары) жұмыс режимдерін немесе сипаттамаларын белгілеу үшін қашқыш тізбегінің басталуын көрсетеді. Қазіргі кезде бұл перне әдетте пернетақтаның жоғарғы сол жақ бұрышына орналастырылады, бұл дәстүр алғашқы IBM PC пернетақтасынан басталады, бірақ перненің өзі ондаған жылдар бұрын телетайптармен пайда болған.

Символ

ESC кілті үшін пернетақта символы (егер кілттің атауы үшін әдеттегі «Esc» латын әріптерін пайдалану қажет болмаса) ISO/IEC 9995-7 стандартында 29-шы символ ретінде және ISO 7000 «Жабдықтарда қолданылатын графикалық символдар» стандартында ISO 7000-2029 символы ретінде стандартталған. Бұл символ Юникодта U+238B нүктелі шеңбердің солтүстік-батысқа бағытталған жебесімен (⎋) кодталған.

Шығу тегі

Кейбір ерте Teletype Model 33 пернетақталарындағы эквиваленттік перне Alt Mode деп белгіленген, бұл баламалы жұмыс режимі, ол келесі бір таңбаны ерекше өңдеуге мүмкіндік берді. Кейінірек, қашқыш тізбектерді қолданатын көптеген принтерлер мен компьютер терминалдары арнайы тізбектің бөлігі ретінде бірнеше байтты қабылдады.

Қолданылуы

Компьютер пайдаланушыларының көпшілігі енді компьютерлерінің шеткі құрылғыларын басқару егжей-тегжейлерімен айналыспайды, ал құтылу тізбектері бастапқыда жасалған мақсаттан ауытқып, құтылу пернесі қолданба бағдарламалаушылары тарапынан иеленді, көбінесе «Тоқтату» дегенді білдіреді. Бұл қолданыс бүгінге дейін Microsoft Windows жүйесінде «Жоқ», «Шығу», «Аяқтау», «Жіберуді жою» немесе «Тоқтату» опциялары бар диалогтік терезелердегі қысқа жол ретінде, сондай-ақ көптеген веб-браузерлерде «Тоқтату» батырмасы үшін әдеттегі қысқа жол пернесі ретінде және сүйреп тастау операцияларын тоқтату үшін қолданылуда. Microsoft Windows іске қосылған компьютерлерде, пернетақтадағы Windows пернесі енгізілгенге дейін, «Бастау» батырмасын шақырудың стандартты тәсілі Control пернесін ұстап тұрып, Escape пернесін басу болды. Бұл пернелердің комбинациясы Windows 10 жүйесінде де жұмыс істейді. Microsoft Windows көптеген пернелік комбинациялар үшін «Esc» пернесін пайдаланады. Осы комбинациялардың көпшілігі Windows 3.0-дан бастап, Windows XP және одан кейінгі нұсқаларында қолданылады. macOS жүйесінде «Esc» әдетте диалогтік терезелерді немесе парақтарды жабады немесе жояды. ++ комбинациясы «Күштеп шығу» диалогтік терезесін ашады, бұл пайдаланушыларға жауап бермейтін бағдарламаларды аяқтауға мүмкіндік береді. Esc пернесінің тағы бір қолданысы, Command пернесімен бірге, егер орнатылған болса, Front Row-ға ауысу үшін қолданылады. Көптеген компьютерлік ойындарда құтылу пернесі пауза батырмасы ретінде және/немесе ойын мәзірін ашу үшін қолданылады, онда әдетте бағдарламадан шығу жолдары бар. Бұл бөлек Pause/Break пернесінің бар екеніне қарамастан. vi тобына жататын мәтін редакторларында escape режимдерді ауыстыру үшін қолданылады. Бұл қолданыс vi-ді әзірлеу үшін пайдаланылған ADM 3A терминалды пернетақтасындағы табулатура орнында ыңғайлы орналасқандықтан пайда болды, бірақ қазір бұл орналасқан жері ыңғайсыз. Бұл Emacs редакторындағы кеңейтілген модификатор пернелері бастапқы пернетақтада (ғарыш саяхатшысы пернетақтасы) оңай қолданылғанға ұқсас, олар бірге орналастырылған, бірақ енді бұл пернелер пернетақта бойынша шашырап кеткен, оларды қолдану қиынға соққан. TECO редакторы ESCape пернесін бір рет қолданғанда шектеуші ретінде, ал екі рет қатарынан қолданғанда орындау пернесі ретінде пайдаланады.

KSR терминалдарындағы құтылу реті

Ескі пернетақта жіберу/қабылдау (KSR) принтерлері мен визуалды дисплейлік құрылғылар (VDU) әдетте компьютерден шеткі құрылғыға жіберілетін басқару тізбектері арқылы басқарылатын. Бірақ, кейбір жағдайларда бұл құрылғыларды "желіден тыс" режимде, пернетақта тікелей шығару құрылғысына қосылған күйде де қолдануға болады. Сондықтан, шеткі құрылғыны басқару үшін басқару тізбектерін "қолмен" теру қажеттігі туындауы мүмкін. Мұндай құрылғылар қазірде қолданылмайтын болғанымен, ANSI басқару тізбектерін өңдеудің стандартты әдісі, 1970 жылдардағы VT100 терминалына өте ұқсас, ANSI.SYS және Unix сияқты орталарда қолданылатын басқа да заманауи псевдотерминал интерфейстерінде, мысалы Linux консольдерінде де қолданылады. Яғни, жаңа және жоғары деңгейдегі абстракцияларға қарамастан, басқару пернесін (Escape) [32;1m сияқты алты символмен теру нәтижесінде шығарылатын мәтіннің түсі өзгереді, бұл жағдайда – жасыл түске.