Кіріспе

Нейфиу Гуолхули Рио (1950 жылдың 11 қарашасында туған) – үнді саяси қайраткері. 2018 жылдан бері Нагаленд штатының 9-шы және қазіргі бас министрі, ал бұрын 2003-2014 жылдар аралығында және 2018 жылдан бүгінгі күнге дейін осы лауазымда болды. Ол бес мәрте қатарынан қызмет еткен жалғыз Нагаленд бас министрі және Нагаленд бас министрлері арасында ең ұзақ қызмет еткені. Сондай-ақ ол 2014 жылдан 2018 жылға дейін Нагалендтен ынтымақ залына (Лок Сабха) депутат болып сайланды.

Ерте өмір және білім

Нейфью Гуолхули Рио 1950 жылы 11 қарашада Туофемадан шыққан ангами нага отбасында дүниеге келді. Оның анасы Кевилю, әкесі Гуолхули Рио болды. Ол бастапқы білімін Кохимадағы Баптист ағылшын мектебінде және Батыс Бенгалиядағы Перулиядағы Сайник мектебінде алды. Кейін Дарджилингтегі Сент-Джозеф колледжінде оқып, Кохима өнер колледжін бітірді. Мектеп және колледж кезеңінде белсенді студент-жетекші болған Рио өте жас кезінде саясатқа қатысты. Нагалендтің бас министрі болғанға дейін көптеген ұйымдарға жетекшілік етті. 1974 жылы Кохима аудандық Біріккен демократиялық майдан (БДМ) жастар қанатының төрағасы болды. 1984 жылы Солтүстік Ангами аймақтық кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Сонымен қатар, Үндістан Қызыл Крест қоғамының Нагаленд филиалының құрметті вице-президенті де болды.

Саяси мансап

Саясатқа қадам басқаннан кейін Рио 1987 жылы Нагаланд штатында өткен сайлауға тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, жеңіліске ұшырады. Рио алғаш рет 1989 жылғы 7-ші жалпы сайлауда Солтүстік Ангами II сайлау округінен Конгресс (I) партиясынан кандидат ретінде Нагаланд заң шығарушы жиналысына сайланды. Ол Спорт және мектеп білім беру министрі, сосын Жоғары және техникалық білім, сондай-ақ Өнер және мәдениет министрі болып тағайындалды. Бұған қоса, Рио Нагаланд өнеркәсіптік даму корпорациясының, Нагаланд хади және ауылдық өнеркәсіптер кеңесінің және Нагаландты дамыту органының төрағасы қызметін атқарды. 1993 жылы Рио сол округтен Конгресс (I) партиясынан қайта сайланды және Жұмыс және тұрғын үй министрі болып тағайындалды. Үнді Ұлттық Конгресінің мүшесі ретінде Рио 1998 жылдан 2002 жылға дейін С.С. Жамир басқарған үкіметте Нагаландтың Ішкі істер министрі болды. Ол бас министр С.С. Жамирді Нага мәселесін келіссөздер арқылы шешуге кедері келтірді деп айыптап, министрліктен кетті. Рио отставкаға кеткеннен кейін Нага халық фронтына қосылды. Ол басшылығымен Нага аймақтық партиялары мен Бхарат Жаната партиясының (БЖП) штаттық бөлімшесі бірігіп, Нагаланд Демократиялық Альянсын (DAN) құрды. Бұл коалиция 2003 жылғы штаттағы сайлауда жеңіске жетіп, Үнді Ұлттық Конгресінің он жылдық үкіметіне нүкте қойды. Рио 2003 жылдың 6 наурызында бас министр қызметін атқара бастады. Бірінші мерзімін аяқтамай тұрып, 2008 жылдың 3 қаңтарында Нагаландта президенттік үкімділік енгізілген кезде Рио бас министр лауазымынан алынған еді. Алайда, оның партиясы кезекті сайлауда ең көп дауыс жинаған партия болып шықты және Рио, DAN лидері ретінде, 2008 жылдың 12 наурызында штат губернаторынан үкімет құруға шақырылды. 2013 жылғы Нагаланд штатындағы сайлауда NPF үлкен артықшылыққа ие болды және Рио үшінші рет бас министр болып қайта сайланды. 2021 жылы Нагаландта болған оқиғада қаза тапқандардың естелік жиынында Рио: «Ел және әлемнің қалған бөлігі Нага халқының тарихын ғана емес, сонымен қатар тұрақты бейбітшілікке деген ұмтылысын да түсінеді деп үміттенемін» деді.

Жетістіктер

Рио елдегі алғашқы музыка индустриясы – «Музыкалық жұмыс тобын» құруда маңызды рөл атқарды. 2007 жылы Калькуттадағы саяси қызметі мен үлесі үшін оған «Теріза Ананың мыңжылдық сыйлығы» табысталды.

Жеке өмір

Рио Кайса Риоға үйленген. Олардың бес қызы мен бір ұлы бар. Оның інісі Жалео Рио 2013 және 2019 жылдары Гаспани II сайлау округінен Нагаланд Ассамблеясына сайланды және 2018 жылы Ассамблея вице-спикері болды. Оның анасы Кевильху Рио 2020 жылдың 1 қаңтарында 92 жасында дүние салды. Оның әкесі анасынан 30 жыл бұрын қайтыс болған.