Кіріспе

Microsoft Windows-тың Windows 95-тен бері қолданылып келе жатқан графикалық пайдаланушы интерфейсінің бір бөлігі – GUI элементі. Бастау мәзірі – Microsoft Windows-тың Windows 95-тен бері бөлігі болып табылатын графикалық пайдаланушы интерфейсінің бір элементе, ол Windows қабығында бағдарламаларды ашу және басқа да функцияларды орындау мүмкіндігін ұсынады. Бастау мәзірін және оны орналастыратын тапсырмалар панелін 1993 жылы Microsoft компаниясының бағдарлама менеджері Дэниел Оран жасап, атады. Ол бұрын Гарвардтағы мінез-құлық психологы Б.Ф. Скиннермен бірге маймылдар тілін зерттеген. Бастау мәзірі Windows 8-де «Бастау экраны» деп аталды, бірақ Windows 10-да бастапқы атына қайта оралды. Кейбір операциялық жүйелер (мысалы, ReactOS) мен Linux десктоп орталарында Windows тәжірибесін ұсыну үшін осы мәзір қолданылады, сондықтан мысалы, KDE-де «Kickoff Application Launcher» атауымен, ал Xfce-де «Whisker Menu» атауымен кездеседі. Дәстүрлі түрде Бастау мәзірі пайдаланушыға іске қосуға арналған бағдарламалардың жекешелендірілген тізімін, сондай-ақ жақында ашылған құжаттардың тізімін, файлдарды іздеу және көмек алу жолын, жүйе параметрлеріне қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Windows Desktop Update арқылы енгізілген жаңа мүмкіндіктер «Менің құжаттарым» және «Көріктілер» (шолғыш белгілемелері) сияқты арнайы папкаларға қол жеткізуді қамтиды. Windows XP-нің Бастау мәзірі «Менің Музыкасым» және «Менің Суреттерім» сияқты әртүрлі «Менің құжаттарым» папкаларын қамтыды, сондай-ақ Windows десктопынан «Менің Компьютерім» және «Менің Желілік орындарым» сияқты элементтерді ауыстырды. Windows Vista-ға дейін пайдаланушы каскадты қосалқы мәзірлер арқылы жүрген кезде Бастау мәзірі экранда кеңейе түсетін.

Microsoft Windows-тың жүйелік жүйесі

Microsoft Windows жүйесінде, «Бастау» мәзірі Windows 9x, Windows NT 4.0 және Windows NT отбасының барлық келесі нұсқаларында, сондай-ақ Windows CE, Windows Mobile және Windows Phone-да әр түрлі форматта кездеседі.

Windows 95 ME

Бастау мәзірі алғаш рет Windows 95-те пайда болды. Ол бұрынғы операциялық жүйелердегі Бағдарламалар Менеджерінің кемшіліктерін жою үшін жасалды. Бұл бағанға Windows 95 және 98-дегі Компьютер және Желі (Желілік Қоршаған орта) үшін тез жолдар да кіреді, олар Windows-тың бұрынғы нұсқаларында жұмыс үстеліне орналастырылған. Мысалы, электрондық пошта клиенті үшін тірі плитка оқылмаған электрондық пошталардың санын көрсетуі мүмкін. Бастау экраны пайдаланушыларға бағдарламаларды оң жақ тінту арқылы, "Орнатуды жою" опциясын таңдап, алып тастауға мүмкіндік береді. Бекітілген қолданбаларды топтарға орналастыруға болады. Іздеу жолы бастапқыда жасырылған, бірақ оны Шармдар жолағындағы іздеу батырмасын басу арқылы көруге болады және пернетақтадан енгізгенде де пайда болады. Аты айтқандай, Бастау экраны – пайдаланушы кірген кезде көретін алғашқы экран. Толық экранды Бастау идеясы Windows Neptune-ге дейін, Microsoft бастапқыда "Бастау беті" деп қарастырған кезде, ол Active Desktop арқылы Windows жұмыс үстелімен интеграцияланған. Бұл мәзірдің тамыры Windows Mobile және Windows Phone-да: Windows Mobile Standard, смартфондарда жұмыс істейтін, Бастау мәзірі жеке белгішелер экранын шығарады. Windows Phone үшінші буынның Бастау мәзірінің дизайн принциптерінің бастапқы платформасы болды. Бастау экраны бұрын қол жетімді болған бірнеше мүмкіндіктерді енді қолдамайды. Жақында іске қосылған бағдарламалардың тізімі немесе арнайы папкаларға тез жолдар енді Бастау экранында көрсетілмейді. Ол енді "Барлық бағдарламалар" көрінісінде топтар үшін бір деңгейден артық ішкі топты қолдамайды. Мәзірге жаңа элементтерді қосуға, сондай-ақ "Барлық бағдарламалар" көрінісінің мазмұнын қайта ұйымдастыруға сүйреп тастау мүмкіндігі енді қол жетімді емес. Сонымен қатар, Windows тарихында алғаш рет Windows 8, Windows Server 2012, Windows 8.1 немесе Windows Server 2012 R2 стандартты орнатудағы Бастау мәзірі өшіру, қайта іске қосу немесе ұйықтату режиміне немесе гибернацияға көшу үшін ешқандай мүмкіндік бермейді, бұл пайдаланушыларды осы әрекеттерді орындау үшін Шармдар жолағындағы Параметрлер батырмасын пайдалануға мәжбүр етеді. Windows 8.1 және Windows Server 2012 R2 үшін 2014 жылғы сәуір айындағы жаңарту соңғы мүмкіндікті қалпына келтіреді.

Windows 10 жүйесі

Windows 10 «Бастау» мәзірін жаңартылған түрінде қайта енгізді. Ол Windows 7 нұсқасына ұқсас екі бағанды дизайнды қолданады, бірақ оң жағында Windows 8 бастау экранына ұқсас плиткалар орналасқан. Қолданбаларды оң жаққа бекітуге болады, ал олардың плиткаларының көлемін өзгертуге және пайдаланушы белгілеген санаттарға топтастыруға болады. Сол жақ бағанда жиі қолданылатын қолданбалардың тізімі, «Барлық қолданбалар» мәзіріне, Файлдарды іздеуге, Параметрлерге және қуат опцияларына сілтемелер көрсетіледі. Осы сілтемелердің кейбіреулерін, сондай-ақ «Жүктеулер», «Суреттер» және «Музыка» сияқты папкаларға қосымша сілтемелерді «Параметрлер» ішіндегі «Бастау экранында қандай папкаларды көрсетуді таңдау» беті арқылы қосуға болады. «Бастау» мәзірінің мөлшерін өзгертуге болады немесе оны Windows 8/8.1 «Бастау» экранына ұқсас толық экранды дисплейге орналастыруға болады (көлденең емес, тік прокруткамен). «Таблетка режимі» қосылғанда «Бастау» мәзірі де осы режимге өтеді. 1511 нұсқасынан бастап «Бастау» мәзірінің сол жақ панелі «ұсынылған» Windows Store қолданбаларын жарнамалайды; пайдаланушылар осы ұсыныстардан бас тарта алады. 1607 және одан кейінгі нұсқалар соңғы қолданбалар тізімін алып тастап, әрқашан барлық қолданбаларды көрсетеді. 20H2 нұсқасы бұрынғы нұсқалардағы түрлі-түсті плиткаларды мөлдір, «темаға бейім» плиткалармен алмастырды. Windows RT 8.1 жаңартуы KB3033055 Windows 10 «Бастау» мәзірінің нұсқасын қосады, ол Windows 10-ның алғашқы превью жинақтарында қолданылған дизайнға визуалды жақын. Ол қолданбаларды сол жақ бағанның жоғарғы бөлігіне бекітуге мүмкіндік береді, төменде соңғы қолданылған қолданбалар тізімі көрсетіледі (7-ге ұқсас), және 10-ға сәйкес, плиткаларды оң жақ бағанға бекітуге болады.

Windows 11 жүйесі

Windows 11 «Бастау» мәзірін тағы да кеңейтілген өзгеріске ұсынады. Мәзірдің жоғарғы бөлігінде іздеу жолағы қайта орнатылды, ал плиткалар желі түрінде көрсетілген бекітілген бағдарламаларға арналған аймақпен алмастырылды (Android және iOS-тегі көптеген бағдарлама іске қосушыларына ұқсас), сондай-ақ «Ұсынылған» бағдарламалар мен файлдарға арналған бөлім қосылды (көбінесе пайдаланушының соңғы пайдаланған файлдарымен сәйкес келеді). Бекітілген бағдарламалар тақырыбының жанында «Барлық бағдарламалар» батырмасы көрсетіледі. Windows 11 тірі плиткаларды қолдамайды, олардың мүмкіндіктері тапсырма тақтасындағы жеке «Виджеттер» аймағына көшірілді.

Бастау батырмасы

Бастау мәзірін пернетақтадағы (Windows пернесі) немесе планшеттегі оған ұқсас перне арқылы, пернетақтадағы немесе визуальды Бастау батырмасын басу арқылы іске қосуға болады. Windows 8 және Windows Server 2012-ні қоспағанда, Бастау батырмасын тапсырмалар жолағынан табуға болады. Windows Server 2012 және Windows 8 жүйелерінде Бастау батырмасы бастапқыда дәстүрлі тапсырмалар жолағынан экранның оң жағында орналасқан жасырын қосалқы тапсырмалар жолағына ("charms") көшірілді (көп сенсорлық құрылғыларда оң жақтан сырғыту арқылы немесе тышқанды экранның оң жақ бұрышына жылжытып, жоғары немесе төмен қарай жылжыту арқылы қол жеткізуге болады). Бастау экранына осы батырма арқылы немесе экранның төменгі сол жақ бұрышын басу арқылы кіруге болады. Windows 8.1 және Windows Server 2012 R2 батырманы жаңа батырманы алып тастамай, бастапқы орнына қайтарады. Windows-тың көптеген нұсқаларында Бастау батырмасы экранның төменгі сол жақ бұрышында орналасқан, ал Windows 11-дегі Бастау батырмасы ортада орналасқан (бірақ оны төменгі сол жақ бұрышқа қайта жылжытуға болады). Mac пернетақтасында немесе Boot Camp арқылы Windows-ты іске қосылған Mac-та, бұл перне Windows логотипі пернесі ретінде Бастау мәзірін белсендіру үшін қолданылады. Бастау батырмасын оң жақ пернемен басу контекстік мәзірді ашады. Windows 8 және Windows Server 2012 жүйелеріндегі бұл мәзір «Жедел сілтемелер» мәзірі деп аталады және Windows-тың бірнеше жиі қолданылатын мүмкіндіктеріне, мысалы, жұмыс үстеліне немесе Файл Менеджерге (File Explorer) кіруге мүмкіндік береді.

Дискідегі орналасуы

Пайдаланушылар "Бастау мәзірі" қапшығында қалталар мен сілтемелерді жасау арқылы "Бастау мәзірі" жазбаларын қосуға болады. Олар Бастау мәзірінің жоғарғы жағындағы бөлек бөлімде немесе, егер "Бағдарламалар" қосалқы қалтасына орналасса, "Бағдарламалар" мәзірінде пайда болады. Алайда, бұл қалтаның орналасқан жері орнатылған операциялық жүйеге байланысты:

Windows 9x жүйесінде бұл қалта "%windir%\Start Menu" немесе, егер бірнеше пайдаланушы болса, "%windir%\Profiles\[пайдаланушы аты]\Start Menu" жолында орналасқан, мұнда [пайдаланушы аты] – пайдаланушының тіркелгісінің аты. Windows NT 4.0 жүйесінде қалта жеке пайдаланушылар үшін "%systemroot%\Profiles\%username%\Start Menu" немесе ортақ сілтемелер үшін "%systemroot%\Profiles\All Users\Start Menu" орналасқан. Windows NT 4.0-дегі ерекшелік – Бастау мәзірі пайдаланушыға арналған сілтемелерді ортақ сілтемелерден бөлгіш сызықпен бөліп, пайдаланушыға және ортақ мәзірлердегі бағдарлама қалталары үшін әртүрлі белгішелерді қолданды. Windows 2000, Windows XP және Windows Server 2003 жүйелерінде қалта жеке пайдаланушылар үшін "%userprofile%\Start Menu" немесе ортақ сілтемелер үшін "%allusersprofile%\Start Menu" орналасқан. Windows Vista, Windows Server 2008, Windows 7, Windows Server 2008 R2, Windows Server 2012, Windows 8, Windows 10 және Windows 11 жүйелерінде қалта жеке пайдаланушылар үшін "%appdata%\Microsoft\Windows\Start Menu" немесе мәзірдің ортақ бөлігі үшін "%programdata%\Microsoft\Windows\Start Menu" деп аталады. Windows Server 2003 және одан бұрынғы нұсқаларында "Бастау мәзірі" қалтасының атауы локальдік параметрлерге байланысты өзгереді; мысалы, Windows XP-нің неміс тіліндегі нұсқасында ол "Startmenü" деп аталады. Windows орнатушылары әдетте Windows API-ді Бастау мәзірі мен Жұмыс үстелі қалталарының нақты атауларын және орналасқан жерлерін анықтау үшін пайдаланады. Windows Vista-дан бастап жүйеде қолданылатын барлық қалталар ағылшын тіліндегідей атауды сақтайды және тек Windows Explorer-де әртүрлі атауларды көрсетеді.

Түзетулер

TweakUI, Microsoft-тың қолдау көрсетілмейтін пайдалы бағдарламасы, қосымша параметрлерді ұсынады, оның ішінде Бастау мәзірінің жауап беру жылдамдығын арттыру, терезелердің анимациясы және басқа да түрлендірулер. Windows XP және Windows Vista жүйелерінде Windows тіркелімін өңдеу арқылы белгілі бір бағдарламалардың соңғы пайдаланылған бағдарламалар тізімінде (Бастау мәзірінің сол жақ бөлімінде) көрсетілуіне кедерлес етуге болады.