Windows XP: 2001 жылғы операциялық жүйе және қазіргі қолданылуы

Кіріспе

Microsoft PC операциялық жүйесі 2001 жылы шығарылды.

Windows XP-нің толық қолдауы тоқтағаннан кейін бес жыл өткен (Windows Embedded POSReady 2009 кеңейтілген қолдауын қоса алғанда, 2024 жылғы мәлімет бойынша), Армениядағы компьютерлердің көп бөлігі әлі де Windows XP-де жұмыс істеп тұрғандай көрінеді. Колумбия сияқты бірнеше елдерде де қысымды үлес бар. 2024 жылғы мәліметтерге сәйкес, әлем бойынша Windows PC-лердің 0,6%-дан аз және барлық платформадағы құрылғылардың 0,1%-ы Windows XP-де жұмыс істей береді.

Даму

1990 жылдардың аяғында Windows XP-ге айналатын бастапқы әзірлеме екі жеке өнімге бағытталды: болашақ Windows 2000-ді алмастыруға арналған "Одиссей" және MS DOS негізіндегі Windows 98-ді алмастыруға арналған, Windows NT архитектурасын қолданатын тұтынушыға бағытталған операциялық жүйе "Нептун". Алайда, жобалар тым амбициялы болып шықты. 2000 жылдың қаңтарында, Windows 2000 ресми түрде шығарылуға аз қалғанда, технология жазушысы Пол Туррот Microsoft компаниясының "Нептун" және "Одиссей" екеуін де "Уистлер" деп аталған жаңа өнімнің пайдасына тоқтатып қойғанын хабарлады. Бұл өнім Уистлер, Британдық Колумбияның атымен аталып, себебі көптеген Microsoft қызметкерлері Уистлер Блэккомб шаңғы курортында шаңғы теуіп жүрді. "Уистлердің" мақсаты – тұтынушыларға және бизнеске бағытталған Windows желілерін бір Windows NT платформасының астына біріктіру болды. Турротт "Нептун Windows Me-ден алынып тасталған мүмкіндіктерді жай ғана "Нептун" мүмкіндіктері ретінде қайта белгілегенде қара тесікке айналды. Ал "Нептун" мен "Одиссей" бір код базасында құрылатындықтан, оларды бір жобаға біріктірудің мәні бар еді" деді. 2000 жылдың 13 шілдесінде өткен PDC-де Microsoft компаниясы "Уистлердің" 2001 жылдың екінші жартысында шығарылатынын жариялады және Windows XP-нің визуальдық стильдер жүйесінің және Windows Explorer мен Басқару панеліндегі интерфейс өзгерістерінің алғашқы нұсқасын – 2250 құралын таныстырды. Microsoft 2000 жылдың 31 қазанында "Уистлердің" 2296 нұсқасының алғашқы бета нұсқасын шығарды. Келесі нұсқалар Windows XP-нің шығарылым нұсқасын пайдаланушылар танитын мүмкіндіктерді, мысалы Internet Explorer 6.0, Microsoft өнімдерін белсендіру жүйесі және Bliss тұсқағазын біртіндеп енгізді. "Уистлер" 2001 жылдың 5 ақпанында өткен баспасөз мәслихатында Windows XP деп ресми түрде таныстырылды, мұндағы XP – "eXPerience" деген сөздің аббревиатурасы.

Шығару

2001 жылдың маусым айында Microsoft Intel және басқа да компьютер өндірушілермен бірлесіп, Windows XP-ді маркетингке және насихаттауға кем дегенде 1 миллиард АҚШ долларын жұмсауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. "Иә, сіз жасай аласыз" атты кампания тақырыбы платформаның жалпы мүмкіндіктерін көрсету үшін әзірленді. Microsoft бастапқыда "Ұшуға дайын" деген ұранды пайдалануды жоспарлаған, бірақ 11 қыркүйектегі теракттардан кейін туындаған сезімталдық мәселелеріне байланысты ол ұран бас тартылды. 2001 жылдың 24 тамызында Windows XP 2600 жинағы өндіріске (RTM) жіберілді. Microsoft Redmond Campus-та өткен салтанатты медиа-шарада RTM жинағының көшірмелері бірнеше ірі компьютер өндірушілерінің өкілдеріне портфельдерде табысталды, олар әсем безендірілген тікұшақтармен ұшып кетті. Компьютер өндірушілер XP-мен жұмыс істейтін құрылғыларды 2001 жылдың 24 қыркүйегінен бастап шығара алатын болса, XP жалпы саудаға 2001 жылдың 25 қазанында түсуі күтілді. Сол күні Microsoft XP-нің екі негізгі нұсқасының соңғы бағасын жариялады: "Home" (үйлік компьютерлер үшін Windows Me-нің орнына) және "Professional" (жоғары деңгейлі пайдаланушылар үшін Windows 2000-нің орнына).

Пайдаланушы интерфейсі

Windows XP интерфейсі бұрынғы нұсқалармен салыстырмалы ұқсастықтарды сақтай отырып, жаңа визуалды стильге ие болды, альфа-композиция эффектілерін, көлеңкелерді және «визуалды стильдерді» кеңінен пайдаланды, бұл операциялық жүйенің сыртқы түрін толығымен өзгертіп жіберді. Қосылған эффектілердің саны компьютердің өңдеу қуатына байланысты операциялық жүйемен анықталады және әр жағдай бойынша жеке-жеке қосуға немесе өшіруге болады. XP сонымен қатар сұйық кристалды дисплейлердегі қаріптердің көрінісін жақсартуға арналған ClearType жаңа субпиксельдік рендерлеу жүйесін қосты. Жаңа жүйелік белгішелер жиынтығы да енгізілді. Стандартты тұсқағаз, Bliss – Калифорния штатының Напа аймағындағы Напа аңғарындағы ландшафттың суреті, жасыл төбелермен және стратокумул және циррус бұлттары бар көк аспанмен. XP-де Бастау мәзірі алғашқы маңызды жаңартудан өтті, екі бағанды макетке көшті, сонымен қатар жиі қолданылатын қосымшаларды, жақында ашылған құжаттарды тізімдеу, бекіту және көрсету мүмкіндігімен, сондай-ақ дәстүрлі «Барлық бағдарламалар» мәзірін ұсынды. Енді тапсырмалар панелі бір қосымша ашқан терезелерді бір түймеге біріктіре алады, ал жеке терезелердің тізімі ашылмалы мәзірде көрсетіледі. Хабарландырулар аймағы әдепкі бойынша «белсенді емес» белгішелерді жасырады. «Жалпы тапсырмалар» тізімі қосылды, ал Windows Explorer-дің жағындағы панелі жаңа, тапсырмаларға негізделген дизайнмен жаңартылды, әртүрлі әрекеттердің тізімдерімен; дисплейдегі тапсырмалар қалтадағы мазмұн түріне сәйкес келеді (мысалы, музыка бар қалтада барлық файлдарды ойнату немесе CD-ге жазу ұсынылады). Жедел пайдаланушы ауыстыру мүмкіндігі Windows XP машинасына қосымша пайдаланушыларға бағдарламаларын жаппай және жүйеден шықпай кіруге мүмкіндік береді. Бір уақытта консольді (яғни монитор, пернетақта және тышқан) тек бір пайдаланушы пайдалана алса да, бұрынғы пайдаланушылар консольді қайтадан басқару құқығын алғаннан кейін сессиясын жалғастыра алады. Service Pack 2 және Service Pack 3 Windows XP-ге жаңа мүмкіндіктерді қосты, олардың ішінде Windows Security Center, Bluetooth қолдауы, Data Execution Prevention, Windows Firewall және 4 ГБ-тан артық және 32 ГБ-тан кем SDHC карталарын қолдау мүмкіндігі бар.

While retaining some similarities to previous versions, Windows XP's interface was overhauled with a new visual appearance, with an increased use of alpha compositing effects, drop shadows, and "visual styles", which completely changed the appearance of the operating system. The number of effects enabled are determined by the operating system based on the computer's processing power, and can be enabled or disabled on a case by case basis. XP also added ClearType, a new subpixel rendering system designed to improve the appearance of fonts on liquid crystal displays. A new set of system icons was also introduced. The default wallpaper, Bliss, is a photo of a landscape in the Napa Valley outside Napa, California, with rolling green hills and a blue sky with stratocumulus and cirrus clouds. The Start menu received its first major overhaul in XP, switching to a two column layout with the ability to list, pin, and display frequently used applications, recently opened documents, and the traditional cascading "All Programs" menu. The taskbar can now group windows opened by a single application into one taskbar button, with a popup menu listing the individual windows. The notification area also hides "inactive" icons by default. A "common tasks" list was added, and Windows Explorer's sidebar was updated to use a new task based design with lists of common actions; the tasks displayed are contextually relevant to the type of content in a folder (e. g. a folder with music displays offers to play all the files in the folder, or burn them to a CD). Fast user switching allows additional users to log into a Windows XP machine without existing users having to close their programs and log out. Although only one user at the time can use the console (i. e., monitor, keyboard, and mouse), previous users can resume their session once they regain control of the console. Service Pack 2 and Service Pack 3 also introduced new features to Windows XP post release, including the Windows Security Center, Bluetooth support, Data Execution Prevention, Windows Firewall, and support for SDHC cards that are larger than 4 GB and smaller than 32 GB.

Инфрақұрылым

Windows XP жүктеу және қосымшаларды іске қосу уақытын жақсарту үшін алдын ала жүктеуді пайдаланады. Жаңартылған құрылғы драйвері күтпеген нәтижелер тудырса, оның орнатылуын кері қайтару мүмкіндігі де пайда болды. Windows XP және оның серверлік нұсқасы Windows Server 2003 бірге Windows өнімдігін белгілеу (Windows Product Activation) деп аталатын авторлық құқықты қорғау жүйесі енгізілді. Барлық Windows лицензиялары компьютердің аппараттық құралдарынан алынған мәліметтерді пайдаланып жасалған бірегей идентификатормен байланыстырылуы керек, бұл мәліметтер интернет немесе телефон арқылы жіберіледі. Windows орнатылғаннан кейін 30 күн ішінде белсендірілмесе, операциялық жүйе белсендірілгенге дейін жұмыс істемейді. Windows аппараттық құралдағы өзгерістерді анықтау үшін оны мерзімді түрде тексереді. Егер маңызды аппараттық өзгерістер анықталса, белсендіру күшін жояды және Windows қайта белсендірілуі керек.

Желілік және интернет функционалдылығы

Windows XP бастапқыда Internet Explorer 6, Outlook Express 6, Windows Messenger және MSN Explorer бағдарламаларымен бірге келді. Жаңа желілік мүмкіндіктер де қосылды, оның ішінде Интернет-қосылыс қорғауышы (Firewall), UPnP арқылы интернет-қосылысын ортақ пайдалану интеграциясы, NAT өткізу API, қызмет сапасы мүмкіндіктері, IPv6 және Teredo туннельдеуі, Артқы жолмен интеллектуалды деректерді беру қызметі, кеңейтілген факс мүмкіндіктері, желілік көпір, құрбылар арасындағы желі, көптеген DSL модемдерін қолдау, IEEE 802.11 (Wi-Fi) қосылыстары автоматты конфигурация және роумингпен, TAPI 3.1 және FireWire арқылы желілік байланыс мүмкіндіктері енгізілді. Сонымен қатар, қашықтықтан көмек және қашықтықтан жұмыс үстелі қосылды, бұл пайдаланушыларға Windows XP орнатылған компьютерге желі немесе Интернет арқылы қосылып, олардың бағдарламаларына, файлдарына, принтерлеріне және құрылғыларына қол жеткізуге немесе көмек сұрауға мүмкіндік береді. IntelliMirror мүмкіндіктері, мысалы, офлайн файлдар, жылдам жылжымалы пайдаланушы профильдері және папкаларды қайта бағыттау да жақсартылды.

Артқа қарай үйлесімділік

Windows-тың белгілі бір нұсқаларын қолдайтын немесе олармен үйлесімсіз бағдарламалық жасақтаманы іске қосу үшін "Үйлесімділік режимі" енгізілді. Ол бағдарламалық жасақтамаға Windows 95-тен бастап, таңдалған бұрынғы Windows нұсқасын қолданып жұмыс істеу мүмкіндігін береді. Бұл мүмкіндік алғаш рет Windows XP-нің шығуынан бес ай бұрын шыққан Windows 2000 Service Pack 2-де пайда болды және Windows XP-нің сынақ нұсқаларынан алынған. Алайда, Windows XP-ден өзгеше, ол бастапқыда қосылмаған және Register Server құралы арқылы қолмен қосу қажет болды, сондай-ақ ол тек әкімшілерге ғана қолжетімді болды. Windows XP-де бұл мүмкіндік әдепкі бойынша қосылған және оны қалыпты пайдаланушылар да қолдана алады.

Басқа ерекшеліктері

Windows 2000-ге қарағанда қолданбалардың үйлесімділігі және шимдер жақсартылды. DirectX 8.1, DirectX 9.0c-ге дейін жаңарту мүмкіндігі бар. Windows Explorer-де тапсырмалар тақтасы, миниатюралар және фотосуреттерді слайд-шоу ретінде көру опциясы сияқты бірқатар жаңа мүмкіндіктер енгізілді. Windows Picture және Fax Viewer сияқты кескіндермен жұмыс істеу мүмкіндіктері жақсартылды. Жақсартылған Prefetch функцияларының арқасында жүйенің жылдам қосылуы, кіру, шығу, ұйықтау және қолданбаларды іске қосу процестері үдеді. Жүйені автоматты түрде қалпына келтіру және құрылғы драйверін кері қайтару арқылы драйверлердің тұрақтылығы арттырылды. FireWire 800 сияқты жабдықтарды қолдау жақсартылды, сондай-ақ "DualView" атауымен көп мониторлы қолдау да жақсартылды. Пайдаланушыларды жылдам ауыстыру мүмкіндігі қосылды. ClearType қаріптерді көрсету механизмі, сұйық кристалды дисплейлерде (LCD) және оларға ұқсас мониторларда, әсіресе ноутбуктерде мәтіннің оқылғыштығын арттыру үшін жасалған. Тіркеусіз COM қолдауы да бар. Локалдар, тілдер мен жазу жүйелерінің көбеюі, терминал қызметтеріндегі MUI қолдауы, кіріс әдісі редакторларының жақсаруы және ұлттық тілдерді қолдау сияқты халықаралық қолдаудың жалпы жақсартулары енгізілді.

Өшірілген функциялар

Windows-тың бұрынғы нұсқаларында болған кейбір бағдарламалар мен мүмкіндіктері Windows XP-ге көшпеді. Windows 9x нұсқасында қолданылған әртүрлі MS DOS командалары, сондай-ақ POSIX және OS/2 подсистемалары алынып тасталды. Желілік байланыста NetBEUI, NWLink және NetDDE ескірді және әдепкі бойынша орнатылмады. Plug and Play стандартымен үйлесімсіз байланыс құрылғылары (мысалы, модемдер мен желілік карталар) енді қолдау көрсетілмейтін болды. Service Pack 2 және Service Pack 3 Windows XP-ден кейбір мүмкіндіктерді жойды, оның ішінде TCP жартылай ашық байланыстарды қолдау және тапсырмалар тақтасындағы мекенжай жолағы.

Басылымдар

Windows XP екі негізгі нұсқада шығарылды: Home Edition және Professional Edition. Екі басылым да бөлшек саудада жаңа компьютерлерге алдын ала орнатылған бағдарламалық жасақтама ретінде және қорапталған түрінде қол жетімді болды. Қорапталған түрі "Жаңарту" немесе "Толық" лицензиялар ретінде сатылды; "Жаңарту" нұсқалары сәл арзан болды, бірақ орнату үшін Windows-тың бұрынғы нұсқасы қажет болды. "Толық" нұсқасын операциялық жүйесі немесе Windows-тың бұрынғы нұсқасы жоқ жүйелерге орнатуға болады. Windows бағдарламалық жасақтамасының алдын ала орнатылған лицензия шарты, егер пайдаланушы оны пайдалануды қаламаса, бағдарламалық жасақтаманы OEM-ге қайтаруға және ақшасын қайтарып алуға мүмкіндік береді. Кейбір өндірушілер бұл құқықты мойындамаса да, кейбір елдерде соттар оны күшінде ұстап отыр. 2002 жылы XP-нің екі арнайы нұсқасы белгілі бір аппараттық құралдарға арналған, тек қана OEM арналары арқылы алдын ала орнатылған бағдарламалық қамтамасыз ету ретінде ұсынылды. Windows XP Media Center Edition бастапқыда жоғары деңгейдегі үй кинотеатрлары үшін жасалған, TV тюнерлері бар ( "Media Center PC" деп таныстырылған) және Windows Media Center қосымшасы арқылы кеңейтілген мультимедиалық мүмкіндіктерді, электрондық бағдарламалық нұсқаулықты және цифрлық бейнежазба құрылғысын (DVR) қолдауды ұсынатын. Microsoft сондай-ақ Windows XP Tablet PC Edition-ді ұсынды, ол қосымша қолмен жазу мүмкіндіктерін қамтиды және Tablet PC талаптарына сай келетін мобильді құрылғылар үшін оңтайландырылған. XP-нің екі түрлі 64-биттік нұсқасы қол жетімді болды. Біріншісі, Windows XP 64-Bit Edition, IA-64 (Itanium) жүйелері үшін арналған; IA-64 қолданысы жұмыс станцияларында AMD-нің x86-64 архитектурасына қарағанда төмендегендіктен, Itanium нұсқасы 2005 жылдың қаңтарында тоқтатылды. 2005 жылдың сәуірінде x86-64 архитектурасын қолдайтын Windows XP Professional x64 Edition деп аталатын жаңа 64-биттік нұсқасы шығарылды. Microsoft 2004 жылы Windows XP Starter Edition-ды, Home Edition-ның төмен бағалы компьютерлерге арналған арнайы нұсқасын енгізу арқылы дамушы нарықтарды да мақсат етті. Бұл операциялық жүйе негізінен компьютерді алғаш рет қолданатын адамдарға арналған, ол кең аудармаларды (оның ішінде жергіліктік ескерткіштердің суреттерін қамтитын тұсқағаздар мен экран сақтағыштар) және негізгі есептеу тапсырмалары бойынша бейнеоқулықтары бар "Менің қолдауым" бөлімін қамтиды. Ол сондай-ақ кейбір "құрымы қиын" мүмкіндіктерін алып тастайды және пайдаланушыларға бір уақытта үштен астам бағдарламаны іске қосуға рұқсат бермейді. Үндістан мен Таиландта пилоттық бағдарламадан кейін, Starter 2005 жылы басқа дамушы нарықтарда шығарылды. 2006 жылы Microsoft FlexGo жобасын жариялады, ол дамушы нарықтарда алдын ала төлеммен жазылым негізінде субсидияланған компьютерлерді ұсынуға бағытталған. Еуропа мен Оңтүстік Кореядағы Microsoft-қа қарсы бәсекелестік туралы сот процестерінің нәтижесінде, Microsoft өзінің компьютер нарығындағы мәртебесін пайдаланып, өз бағдарламалық жасақтамасын жақсы көретінін айтқандықтан, Microsoft осы нарықтарда кейбір бағдарламаларды қамтамайтын XP-нің арнайы нұсқаларын шығаруға міндеттелді. 2004 жылдың наурызында Еуропалық комиссия Microsoft компаниясына 497 миллион евро (603 миллион АҚШ доллары) айыппұл салды, содан кейін Microsoft Windows Media Player-ді алып тастаған XP-нің "N" нұсқаларын шығаруға міндеттелді, бұл пайдаланушыларды өздерінің медиа ойнатқыш бағдарламаларын таңдап алуға және жүктеуге шақырды. Ол Windows Media Player-мен бірге шығарылған нұсқамен бірдей бағамен сатылатындықтан, кейбір OEM-дер (мысалы, Dell, Hewlett Packard, Lenovo және Fujitsu Siemens сияқты, олар оны қысқа мерзімге ұсынған) оны ұсынбауды шешті. Тұтынушылардың қызығушылығы өте аз болды, OEM-дерге шамамен 1500 дана жеткізілді және тұтынушыларға сатылғандығы туралы ешқандай хабарлама болған жоқ. 2005 жылдың желтоқсанында Кореяның Әділ Сауда Комиссиясы Microsoft компаниясына Windows XP және Windows Server 2003 нұсқаларын Windows Media Player немесе Windows Messenger бағдарламаларын қамтамайтын етіп шығаруды тапсырды. Windows XP-нің "K" және "KN" нұсқалары 2006 жылдың тамызында шығарылды, олар тек ағылшын және корей тілдерінде қол жетімді, сондай-ақ үшінші тараптың жедел хабарласу және медиа ойнатқыш бағдарламалық жасақтамаларына сілтемелер бар.

Windows XP was released in two major editions on launch: Home Edition and Professional Edition. Both editions were made available at retail as pre loaded software on new computers and as boxed copies. Boxed copies were sold as "Upgrade" or "Full" licenses; the "Upgrade" versions were slightly cheaper, but require an existing version of Windows to install. The "Full" version can be installed on systems without an operating system or existing version of Windows. Windows' software license agreement for pre loaded licenses allows the software to be "returned" to the OEM for a refund if the user does not wish to use it. Despite the refusal of some manufacturers to honor the entitlement, it has been enforced by courts in some countries. Two specialized variants of XP were introduced in 2002 for certain types of hardware, exclusively through OEM channels as pre loaded software. Windows XP Media Center Edition was initially designed for high end home theater PCs with TV tuners (marketed under the term "Media Center PC"), offering expanded multimedia functionality, an electronic program guide, and digital video recorder (DVR) support through the Windows Media Center application. Microsoft also unveiled Windows XP Tablet PC Edition, which contains additional pen input features, and is optimized for mobile devices meeting its Tablet PC specifications. Two different 64 bit editions of XP were made available. The first, Windows XP 64 Bit Edition, was intended for IA 64 (Itanium) systems; as IA 64 usage declined on workstations in favor of AMD's x86 64 architecture, the Itanium edition was discontinued in January 2005. A new 64 bit edition supporting the x86 64 architecture, called Windows XP Professional x64 Edition, was released in April 2005. Microsoft also targeted emerging markets with the 2004 introduction of Windows XP Starter Edition, a special variant of Home Edition intended for low cost PCs. The OS is primarily aimed at first time computer owners, containing heavy localization (including wallpapers and screen savers incorporating images of local landmarks), and a "My Support" area which contains video tutorials on basic computing tasks. It also removes certain "complex" features, and does not allow users to run more than three applications at a time. After a pilot program in India and Thailand, Starter was released in other emerging markets throughout 2005. In 2006, Microsoft also unveiled the FlexGo initiative, which would also target emerging markets with subsidized PCs on a pre paid, subscription basis. As a result of unfair competition lawsuits in Europe and South Korea, which both alleged that Microsoft had improperly leveraged its status in the PC market to favor its own bundled software, Microsoft was ordered to release special editions of XP in these markets that excluded certain applications. In March 2004, after the European Commission fined Microsoft €497 million (US$603 million), Microsoft was ordered to release "N" editions of XP that excluded Windows Media Player, encouraging users to pick and download their own media player software. As it was sold at the same price as the edition with Windows Media Player included, certain OEMs (such as Dell, who offered it for a short period, along with Hewlett Packard, Lenovo and Fujitsu Siemens) chose not to offer it. Consumer interest was minuscule, with roughly 1,500 units shipped to OEMs, and no reported sales to consumers. In December 2005, the Korean Fair Trade Commission ordered Microsoft to make available editions of Windows XP and Windows Server 2003 that do not contain Windows Media Player or Windows Messenger. The "K" and "KN" editions of Windows XP were released in August 2006, and are only available in English and Korean, and also contain links to third party instant messenger and media player software.

Қызмет топтамалары

Сервис-пакет – бұл барлық бұрынғы жаңартулардың, тіпті оған дейін шығарылған сервис-пакеттердің де жиынтығы болып табылатын жинақты жаңартулар жиынтығы. Windows XP үшін үш сервис-пакет шығарылды. 3-ші сервис-пакет ерекшеленеді, себебі ол жұмыс істеп тұрған операциялық жүйені жаңарту үшін кем дегенде 1-ші сервис-пакет орнатылған болуын қажет етеді. Дегенмен, 3-ші сервис-пакетті Windows орнату дискісіне ендіруге болады, және SP1 оны жасау үшін алғышарт ретінде қарастырылмайды. Windows XP-нің барлық басылымдары үшін жүктеу экраны Windows XP үшін Service Pack 2 арқылы бірыңғайландырылды, SKU енді көрсетілмейді, ал Home Edition жүктеу экранында жасылдың орнына көк прогресс жолағы пайдаланылады. Сондай-ақ, жүктеу экранындағы авторлық құқық жылдары да жойылды.

1-ші қызмет көрсету топтамасы

Windows XP үшін Service Pack 1 (SP1) 2002 жылдың 9 қыркүйегінде жарық көрді. Ол 300-ден астам ұсақ, RTM-ден кейінгі қателерді жойды, сондай-ақ XP-нің алғашқы нұсқасынан бері шығарылған барлық қауіпсіздік түзетулерін қамтыды. SP1 USB 2.0 қолдауын, Microsoft Java Virtual Machine, .NET Framework қолдауын және сол кездегі жаңа Media Center және Tablet PC нұсқаларында қолданылатын технологияларға қолдауды да қосты. SP1-дегі ең маңызды өзгеріс – бағдарламаларды белгілі бір амалдар үшін әдепкіге орнатуға (мысалы, медиа плеерлер немесе веб-браузерлер) және жинақталған Microsoft бағдарламаларына (мысалы, Internet Explorer немесе Windows Media Player) қол жеткізуді тоқтатуға мүмкіндік беретін «Бағдарламаға қол жеткізу және әдепкілерді орнату» параметрі болды. Бұл мүмкіндік АҚШ-тың Microsoft Corp. компаниясына қарсы сот ісінің шешіміне сәйкес енгізілді, ол Microsoft-тан өндірушілерге (OEM) Windows-пен бірге келетін бағдарламалық қамтамасыздарға (мысалы, Internet Explorer және Windows Media Player) үшінші тараптың баламаларын қосу мүмкіндігін ұсынуды және оларды операциялық жүйемен бірге орнатылған бағдарламалармен бірдей деңгейде көрсетуді талап етті. 2003 жылдың 3 ақпанында Microsoft Service Pack 1a (SP1a) шығарды. Ол SP1-мен бірдей болды, бірақ Microsoft Java Virtual Machine енгізілмеді.

2-қызмет топтамасы

Windows XP Home Edition және Professional Edition үшін Service Pack 2 (SP2) 2004 жылдың 25 тамызында жарық көрді. Басты мүмкіндіктері – Wi-Fi үшін WPA шифрлауымен үйлесімділік, Wi-Fi желілік интерфейсінің қолдануына оңтайландырулар, Bluetooth-тың жартылай қолдауы және қауіпсіздік жүйелеріне енгізілген түрлі жақсартулар. Бұрынғы компьютерлік хакер Window Snyder басқарған сервистік пакеттің қауіпсіздік жаңартулары ("Springboard" кодолық атымен, себебі бұл мүмкіндіктер Longhorn-дағы қосымша өзгерістердің негіреті болуы тиіс болды) кіріктірілген брандмауэрді (Windows Firewall деп қайта аталды және енді әдепкі бойынша қосылған) жаңғыртуды және деректерді орындаудан қорғауды жаңартуды қамтыды, ол NX биті арқылы буферлік асығу шабуылдарының кейбір түрлерін тоқтатуға мүмкіндік беретін аппараттық қолдауға ие болды. Шикі сокеттерге қолдау алынып тасталды (бұл зомби машиналардың зиянын азайтуға көмектеседі) және Windows Messenger қызметі (бұрын веб-браузер немесе қосымша бағдарламалық жасақтамасыз жүйелік хабарламалар түрінде көрсетілетін жарнамаларды пайдалану үшін қолданылған) әдепкі бойынша өшірілді. Сонымен қатар, электрондық пошта мен интернетке кіруге қатысты қауіпсіздік жақсартылған. Service Pack 2 сонымен қатар Қауіпсіздік орталығын қосты, ол жүйе қауіпсіздігінің жалпы көрінісін, соның ішінде брандмауэрдің күйін және автоматты жаңартуларды ұсынады. Үшінші тараптың брандмауэрлік және антивирустық бағдарламалық жасақтамасын Қауіпсіздік орталығынан бақылауға болады. 2006 жылдың тамызында Microsoft Windows XP және Windows Server 2003 SP2 (SP2b) үшін жаңартылған орнату ортасын шығарды, бұл Internet Explorer-дегі ActiveX элементтерін пайдаланушы олармен өзара әрекеттесу алдында қолмен белсендіруді талап ететін түзетуді енгізу үшін жасалды. Бұл браузердің Eolas компаниясына тиесілі патентті бұзбауы үшін жасалды. Microsoft патентті лицензиялады және 2008 жылдың сәуірінде өзгерісті кері қайтаратын түзетуді шығарды. 2007 жылдың қыркүйегінде XP Professional үшін SP2c деп аталатын тағы бір шағын жаңарту шығарылды, ол операциялық жүйе үшін қол жетімді өнім кілттерінің санын арттырып, "Windows XP Professional-дің жоспарланған жүйе құрастырушылар арнасының қолдау мерзімінің (EOL) 2009 жылдың 31 қаңтарында аяқталуына байланысты қолдауды жалғастыруға мүмкіндік берді". Windows XP Service Pack 2 кейіннен Windows Embedded for Point of Service және Windows Fundamentals for Legacy PC құрамына енгізілді.

Service Pack 2 (SP2) for Windows XP Home edition and Professional edition was released on August 25, 2004. Headline features included WPA encryption compatibility for Wi Fi and usability improvements to the Wi Fi networking user interface, partial Bluetooth support, and various improvements to security systems. Headed by former computer hacker Window Snyder, the service pack's security improvements (codenamed "Springboard", as these features were intended to underpin additional changes in Longhorn) included a major revision to the included firewall (renamed Windows Firewall, and now enabled by default), and an update to Data Execution Prevention, which gained hardware support in the NX bit that can stop some forms of buffer overflow attacks. Raw socket support is removed (which supposedly limits the damage done by zombie machines) and the Windows Messenger service (which had been abused to cause pop up advertisements to be displayed as system messages without a web browser or any additional software) became disabled by default. Additionally, security related improvements were made to e mail and web browsing. Service Pack 2 also added Security Center, an interface that provides a general overview of the system's security status, including the state of the firewall and automatic updates. Third party firewall and antivirus software can also be monitored from Security Center. In August 2006, Microsoft released updated installation media for Windows XP and Windows Server 2003 SP2 (SP2b), in order to incorporate a patch requiring ActiveX controls in Internet Explorer to be manually activated before a user may interact with them. This was done so that the browser would not violate a patent owned by Eolas. Microsoft has since licensed the patent, and released a patch reverting the change in April 2008. In September 2007, another minor revision known as SP2c was released for XP Professional, extending the number of available product keys for the operating system to "support the continued availability of Windows XP Professional through the scheduled system builder channel end of life (EOL) date of January 31, 2009." Windows XP Service Pack 2 was later included in Windows Embedded for Point of Service and Windows Fundamentals for Legacy PCs.

3-қызмет топтамасы

Үшінші және соңғы Service Pack, SP3, Windows Vista шығарылғаннан шамамен бір жыл өткеннен кейін, және Windows 7 шығарылғанға шамамен бір жыл бұрын, 21 сәуірде әртүрлі арналар арқылы жарияланды. Windows XP x64 Edition үшін Service Pack 3 қолжетімді болған жоқ, себебі ол Windows Server 2003 ядросына негізделген және нәтижесінде, басқа нұсқаларға арналған емес, оның өзінің қызмет көрсету пакеттерін пайдаланды. Ол 2008 жылдың 10 шілдесінен бастап Автоматты жаңартуларды пайдаланушыларға автоматты түрде тарала бастады. Microsoft Windows XP үшін жеке жаңартулар ретінде қолжетімді жаңа мүмкіндіктерді, сондай-ақ Windows Vista-дан алынған мүмкіндіктерді егжей-тегжейлі сипаттаған мүмкіндіктер жиынтығын жариялады. SP3-ке барлығы 1174 түзету енгізілген. Service Pack 3, Internet Explorer-дің 8-ші нұсқасына дейін жүйелерге орнатылуы мүмкін болды; Internet Explorer 7 SP3-тің құрамына кірген жоқ. Ол Internet Explorer 8-ді де қамтыған жоқ, бірақ ол XP SP3-ден бір жыл кейін шыққан Windows 7-ге енгізілді. Service Pack 3, SP2-ге қарағанда қауіпсіздік жақсартуларын қамтыды, олардың ішінде әзірлеушілерге жүйелік үйлесімділікті күшейту параметрлеріне тәуелді емес, өздерінің коды үшін деректерді орындаудың алдын алуды қосуға мүмкіндік беретін API-лер, қауіпсіздік қолдау провайдерінің интерфейсі, WPA2 қауіпсіздігін жақсарту және FIPS 140 2 сертификаты бар Microsoft Enhanced Cryptographic Provider Module-дің жаңартылған нұсқасы бар. SP2-ге кірмеген барлық бұрынғы жаңартуларды қамтығандықтан, Service Pack 3 көптеген басқа маңызды мүмкіндіктерді де қамтыды. Windows Imaging Component камера өндірушілеріне операциялық жүйенің мүмкіндіктерімен, мысалы, миниатюралар мен слайд-шоулармен, өздерінің жеке меншік бейне кодектерін интеграциялауға мүмкіндік берді. Кәсіпорындық мүмкіндіктерде Remote Desktop Protocol 6.1 ClearType және RDP арқылы 32 биттік түс тереңдігін қолдады, ал Windows Vista-да Windows Management Instrumentation-ға енгізілген WMI репозиторийінің зақымдану мүмкіндігін азайтуға бағытталған жақсартулар XP SP3-ке кері көшірілді. Сонымен қатар, SP3 Windows XP Media Center Edition (MCE) және Windows XP Tablet PC Edition операциялық жүйелерінің компоненттеріне жаңартулар, сондай-ақ осы нұсқаларда қамтылған .NET Framework 1.0 нұсқасының қауіпсіздік жаңартуларын қамтиды. Алайда, ол Windows XP MCE 2005-тегі Windows Media Center қосымшасы үшін жаңартуларды қамтымайды. SP3 сонымен қатар Windows Media Player 10 үшін қауіпсіздік жаңартуларын алып тастады, бірақ бұл ойыншы Windows XP MCE 2005-ке кіреді. SP3 ZIP пакеттерін ресми емес түрде жүктеуге арналған сайт, The Hotfix, 2005 жылдан 2007 жылға дейін жұмыс істеді, бірақ қазір тоқтатылды. Сайттың иесі, Итан С. Аллен, бұрынғы Microsoft қызметкері, Бағдарламалық қамтамасыз ету сапасын қамтамасыз ету бөлімінде жұмыс істеген және күн сайын Microsoft Knowledge Base мақалаларын қарап, мақалалар ішінде жарияланған жаңа түзетулерді жүктеп алатын. Мақалаларда "kbwinxppresp3fix" және/немесе "kbwinxpsp3fix" таңбалары болды, бұл Алленге ресми SP3 шығарылымы үшін қандай түзетулер жоспарланғанын анықтауға көмектесті. Microsoft сол кезде SP3 пакетінің ресми емес екенін мәлімдеді және пайдаланушыларға оны орнатпауды кеңес берді. Аллен 2007 жылы Vista SP1 пакетін де жариялады, осыған байланысты Microsoft оған тоқтату туралы хат жіберді. Windows XP Service Pack 3 кейін Windows Embedded Standard 2009 және Windows Embedded POSReady 2009 бағдарламаларына енгізілді.

The third and final Service Pack, SP3, was released through different channels between April 21 about a year after the release of Windows Vista, and about a year before the release of Windows 7. Service Pack 3 was not available for Windows XP x64 Edition, which was based on the Windows Server 2003 kernel and, as a result, used its service packs rather than the ones for the other editions. It began being automatically pushed out to Automatic Updates users on July 10, 2008. A feature set overview which detailed new features available separately as stand alone updates to Windows XP, as well as backported features from Windows Vista, was posted by Microsoft. A total of 1,174 fixes are included in SP3. Service Pack 3 could be installed on systems with Internet Explorer up to and including version 8; Internet Explorer 7 was not included as part of SP3. It also did not include Internet Explorer 8, but instead was included in Windows 7, which was released one year after XP SP3. Service Pack 3 included security enhancements over and above those of SP2, including APIs allowing developers to enable Data Execution Prevention for their code, independent of system wide compatibility enforcement settings, the Security Support Provider Interface, improvements to WPA2 security, and an updated version of the Microsoft Enhanced Cryptographic Provider Module that is FIPS 140 2 certified. In incorporating all previously released updates not included in SP2, Service Pack 3 included many other key features. Windows Imaging Component allowed camera vendors to integrate their own proprietary image codecs with the operating system's features, such as thumbnails and slideshows. In enterprise features, Remote Desktop Protocol 6.1 included support for ClearType and 32 bit color depth over RDP, while improvements made to Windows Management Instrumentation in Windows Vista to reduce the possibility of corruption of the WMI repository were backported to XP SP3. In addition, SP3 contains updates to the operating system components of Windows XP Media Center Edition (MCE) and Windows XP Tablet PC Edition, and security updates for NET Framework version 1.0, which is included in these editions. However, it does not include update rollups for the Windows Media Center application in Windows XP MCE 2005. SP3 also omits security updates for Windows Media Player 10, although the player is included in Windows XP MCE 2005. Unofficial SP3 ZIP download packages were released on a now defunct website called The Hotfix from 2005 to 2007. The owner of the website, Ethan C. Allen, was a former Microsoft employee in Software Quality Assurance and would comb through the Microsoft Knowledge Base articles daily and download new hotfixes Microsoft would put online within the articles. The articles would have a "kbwinxppresp3fix" and/or "kbwinxpsp3fix" tag, thus allowing Allen to easily find and determine which fixes were planned for the official SP3 release to come. Microsoft publicly stated at the time that the SP3 pack was unofficial and advised users to not install it. Allen also released a Vista SP1 package in 2007, for which Allen received a cease and desist email from Microsoft. Windows XP Service Pack 3 was later included in Windows Embedded Standard 2009 and Windows Embedded POSReady 2009.

Физикалық жадтың шектері

Windows XP қолдай алатын RAM-ның максималды көлемі өнім нұсқасы мен процессор архитектурасына байланысты өзгереді. XP-нің барлық 32 биттік нұсқалары 4 ГБ дейін RAM-ды қолдайды, бірақ Windows XP Starter Edition нұсқасы 512 МБ дейін ғана RAM-ды қолдайды. 64 биттік нұсқалар 128 ГБ дейін қолдайды.

Қолдау өмірлік циклі

Windows XP-нің бастапқы нұсқасына (сервис-пакетсіз) қолдау көрсету 2005 жылдың 30 тамызында тоқтатылды. Windows XP Service Pack 1 және 1a 2006 жылдың 10 қазанында қолдаудан шығарылды. Дегенмен, 2008 жылдың 3 сәуірінде OEM-дер өндіретін, әсіресе нетбуктер сияқты "өте төмен бағалы жеке компьютерлер" үшін, Windows 7 қолжетімді болғаннан кейін бір жылға дейін, яғни 2009 жылдың 22 қазанына дейін ерекшелік жарияланды. Сарапшылар бұл қадамның негізгі мақсаты Linux негізіндегі нетбуктермен бәсекелесу екенін айтты, бірақ Microsoft-тың Кевин Хатц бұл шешімнің себебі Windows-пен жұмыс істейтін төмен деңгейдегі компьютерлерге нарықтық сұраныс болғанын мәлімдеді. Windows XP-нің кіріктірілген жүйелерге арналған нұсқаларына қолдау көрсету саясаты әртүрлі: Windows XP Embedded SP3 және Windows Embedded for Point of Service SP3 сәйкесінше 2016 жылдың қаңтары мен сәуіріне дейін қолдау көрсетілді. Windows Embedded Standard 2009 (одан кейін Windows Embedded Standard 7) және Windows Embedded POSReady 2009 (одан кейін Windows Embedded POSReady 7) сәйкесінше 2019 жылдың қаңтары мен сәуіріне дейін қолдауға ие болды. Бұл жаңартулар кіріктірілген нұсқаларға арналғанымен, стандартты Windows XP-де тіркелімді өзгерту арқылы жүктеуге болады, бұл 2019 жылдың сәуіріне дейін ресми емес түзетулерді орнатуға мүмкіндік берді. Алайда, Microsoft Windows XP пайдаланушыларын осы түзетулерді орнатудан ауыз қойды, себебі бұл үйлесімсіздік тудыруы мүмкін.

Қабылдау

Шығарылғаннан кейін Windows XP сыншылардың жоғары бағасына ие болды. CNET операциялық жүйені "күтілгендей тамаша" деп сипаттады, жаңа интерфейсті бұрынғы нұсқаларға қарағанда "жағымдырақ" және интуитивті деп есептеді, бірақ тәжірибелі пайдаланушыларды "көмектесуге тырысуымен" "ашуландыруы" мүмкін екенін айтты. XP-нің кеңейтілген мультимедиялық қолдауы және CD-ді жазу мүмкіндігі, сондай-ақ оның оңайлатылған желілік құралдары да атап өтілді. XP-нің 2000 және Me-ге қарағанда өнімділігінің жақсаруы, сондай-ақ 2000 жылмен салыстырғанда құрылғы драйверлерінің санының артуы да мақтауға ие болды. Бағдарламалық үйлесімділікті қамтамасыз ету құралдары да жоғары бағаланды, бірақ кейбір бағдарламалар, әсіресе ескі MS DOS бағдарламалық жасақтамасы, әртүрлі архитектурасы болғандықтан XP-де дұрыс жұмыс істемеуі мүмкін екендігі ескерілді. Олар Windows XP-нің жаңа лицензиялық моделі мен өнімді белсендіру жүйесін "сәл ыңғайсыз кедергі" деп бағалады, бірақ Microsoft-тың өзгерістерге ниеттенгенін мойындады. PC Magazine да осыған ұқсас мақтау айтты, бірақ оның көптеген онлайн мүмкіндіктері Microsoft-қа тиесілі қызметтерді насихаттау үшін жасалғанын және жылдам жүктелу уақытынан басқа, XP-нің жалпы өнімділігі Windows 2000-ге қарағанда айтарлықтай айырмашылық көрсетпегенін атап өтті. Windows XP-нің стандартты тақырыбы Luna кейбір пайдаланушылар үшін балаларша көрінуіне байланысты сынға түсті. 2014 жылы негізгі Windows XP қолдауы тоқтағанына қарамастан, көптеген пайдаланушылар – тіпті кейбір кәсіпорындар да – Windows-тың келесі нұсқаларындағы көптеген қауіпсіздік және функционалдық жақсартуларға қарамастан, тұрақты және жақсы білінетін жүйе деп есептеген операциялық жүйеден бас тартуға құлшынбады. Windows XP-нің ұзақ қызмет етуі оның тұрақтылығының және Microsoft-тың оны жаңартуға жасаған сәтті әрекеттерінің куәсі ретінде қарастырылды, сонымен қатар оның тікелей ізбасарының кемшіліктерінің айғағы ретінде де бағаланды.

Нарықтық үлесі

Net Applications веб-талдауының деректеріне сәйкес, Windows XP 2012 жылдың тамызына дейін ең көп қолданылатын операциялық жүйе болды, содан кейін Windows 7 оны озыстырып кетті (кейін Windows 10 озыстырды), ал StatCounter бұл оқиға шамамен бір жыл бұрын болғанын көрсетеді. 2014 жылдың қаңтар айында Net Applications XP үшін "десктоп операциялық жүйелерінің" 29,23% нарықтық үлесін хабарлады (XP пайда болған кезде жеке мобильді санаты қадағалау үшін болмаған), ал W3Schools 11,0% үлесін көрсетті. 2022 жылға қарай, көптеген аймақтарда немесе континенттерде Windows XP-нің жеке компьютерлердегі нарықтық үлесі, жалпы Windows үлесінің бір бөлігі ретінде, 1%-дан төмен болды (Африкада 0,5%). XP әлі де бірнеше елде қос таңбалы нарықтық үлеске ие, мысалы, Арменияда 50%-дан астам, 57%, онда Windows 7 ең жоғары рейтингте болды, ал Windows 10 оны алмастырғаннан кейін, Windows XP ең ұзақ уақыт бойы ең жоғары рейтингте болды және 2019 жылғы жаздың кейбір демалыс күндері 60%-дан астам үлеске ие болды.

Бастапқы кодтың ағуы

2020 жылдың 23 қыркүйегінде Windows XP Service Pack 1 және Windows Server 2003-тің бастапқы коды белгісіз пайдаланушы 4chan суреттер тақтасына жарияланды. Анонимді пайдаланушылар кодты компиляциялады, сондай-ақ Twitter пайдаланушысы YouTube-қа процестің видеоларын жариялап, кодтың нақты екенін көрсетті. Бұл видеолар авторлық құқықтар негізінде Microsoft компаниясы тарапынан кейіннен жойылды. Ағып кеткен код толық емес болды, себебі оған Winlogon және басқа да компоненттер кірмеді. Алғашқы жарияланым магниттік сілтемелер мен торрент файлдары арқылы таратылды, олардың бастапқы мазмұны Server 2003 және XP бастапқы кодтарын қамтыды, ал кейіннен қосымша файлдармен толықтырылды, олардың ішінде Microsoft өнімдерінің бұрынғы жарияланымдары, патенттері, вакцинаға қарсы қозғалыстар тарапынан Билл Гейтс туралы қастандық теориялары және түрлі тақырыптардағы PDF файлдары бар еді. Microsoft компаниясы жарияланымды тергеп жатқанын мәлімдеді.