Кіріспе
Индиана штатының қаласы, АҚШ. Мэдисон – Индиана штатының Джефферсон округіне қарасты қала және округ орталығы, Огайо өзенінің жағасында орналасқан. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша халқы 11 967 адамды құрады. Мэдисон қаласының орталық бөлігіне 15 миль (24 км) радиуста 55 000-нан астам адам тұрады. Мэдисон – Луисвилл мен Цинциннати қалалары арасындағы Огайо өзені бойындағы ең ірі қала. Мэдисон – Луисвилл-Элизабеттаун-Мэдисон мегаполистік аймағының негізгі қалаларының бірі, аталған аймақтың халқы шамамен 1,5 миллион адамды құрайды. 2006 жылы Мэдисон қаласының орталық бөлігінің көп бөлігі Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды – қала орталығындағы 133 блок Мэдисон тарихи ескерткіштер ауданы ретінде танымал.
Madison is a city in and the county seat of Jefferson County, Indiana, United States, along the Ohio River. As of the 2010 United States Census its population was 11,967. Over 55,000 people live within 15 mile (24 km) of downtown Madison. Madison is the largest city along the Ohio River between Louisville and Cincinnati. Madison is one of the core cities of the Louisville Elizabethtown Madison metroplex, an area with a population of approximately 1.5 million. In 2006, the majority of Madison's downtown area was designated a National Historic Landmark—133 blocks of the downtown area is known as the Madison Historic Landmark District.
Тарих
Мэдисон қаласы 1810 жылы жоспарланып, салынып, 1811 жылы Джон Пол алғашқы участаларын сатты. Өзен арқылы жүргізілетін қарқынды тасымал және тарихи Ескі Мичиган жолы бойындағы Индиана территориясына кіретін қақпа ретіндегі орналасуының арқасында қаланың алғашқы жылдары өте қарқынды болды. Мэдисонның Огайо өзені арқылы Кентукки штатынан (құлдық жүйе бар штат) орналасқандығы, оны құлдарды босатуға көмектесетін «Жерасты темір жолының» маңызды торабына айналдырды. Джордж ДеБаптисттің шаштаразханасы жергілікті топтың бас штабына айналды. 1850 жылы Мэдисон Индиана штатындағы үшінші ірі қала (Нью-Олбани мен Индианаполистен кейін) және АҚШ-тың 100 ең ірі қаласының бірі болды. Индиана штатының алғашқы темір жолы – Мэдисон және Индианаполис темір жолы 1836-1847 жылдары салынды. 1832 жылы Индиана штатының заң шығару жиналысы бұл темір жолға Мэдисон-Индианаполис және Лафайетт темір жолы деген жарғы берді. 1836 жылдың 16 қыркүйегінде темір жол құрылысы басталды, ал 1843 жылдың 31 қаңтарында темір жол жеке меншікке беріліп, Мэдисон және Индианаполис темір жолы болып қайта аталды. Он жылдан астам уақыт бойы сәтті жұмыс істеген темір жол құлдырап, 1862 жылы сатылып, Индианаполис және Мэдисон темір жолы деп аталды. Кейіннен бірнеше корпоративтік өзгерістерден өткеннен кейін, 1921 жылы ол ірі Пенсильвания темір жолы жүйесінің бір бөлігіне айналды. 1924 жылдың наурыз айында аймақтың бизнес өсуі мен дамуына көмектесу үшін Мэдисон аймақтық сауда палатасы құрылды. Кейінірек Conrail Пенсильвания темір жолын сатып алды, бірақ мәміледен Солтүстік Верноннан Мэдисонға дейінгі 42 шақырымдық учаске қалды. Мэдисон порты басқармасы оны сатып алып, 1975 жылы Мэдисон темір жолын құрды. Дегенмен, Мэдисонның Индиана штатындағы жетекші қала ретіндегі күндері азая бастады, өйткені өзен арқылы жүргізілетін тасымал төмендеді, ал Луисвилл, Индианаполис және Цинциннати арасында салынған жаңа темір жолдар Мэдисонның сауда желісіне қосылды. Нәтижесінде Мэдисонның өсуі Азамат соғысына дейінгі қарқынмен жалғаса алмады. XIX ғасырдың соңында көптеген жаңа ғимараттар салынды, бірақ көп жағдайда ескі құрылыстар құйма темірден жасалған дүкендер мен әшекейлі металл карниздерді қосу арқылы жаңартылды. Кейбір ертерек ғимараттар айтарлықтай өзгерістерсіз сақталды, ал Мэдисон ұлттық тарихи ауданында XIX және XX ғасырдың басындағы Федералдық стильден Арт-Модернге дейінгі барлық маңызды сәулеттік стильдердің мысалдары бар. 1952 жылы Солтүстік Мэдисон қаласы қала құрамына қосылып, қаланың бір бөлігі болды, бұл аймақта жаңадан ашылған бизнеске қалалық қызметтер көрсетуге көмектесті. 1974 жылы болған дауыл көршілес аудандағы бірнеше ғимаратты қиратты. Кроуфорд Уайтхед Росс үйі, Джефферсон округінің түрмесі, Ланьер особнягі, Мэдисон тарихи ауданы және Чарльз Л. Шрусбери үйі Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.
Indiana's first railroad, the Madison & Indianapolis Railroad, was built there from 1836 to 1847. Chartered in 1832 by the Indiana State Legislature as the Madison Indianapolis & Lafayette Railroad, and construction begun September 16, 1836, the railroad was transferred to private ownership on January 31, 1843, as the Madison & Indianapolis Railroad. Successful for more than a decade, the railroad went into decline and was sold at foreclosure in 1862, renamed the Indianapolis & Madison Railroad, and after a series of corporate transfers, became part of the massive Pennsylvania Railroad system in 1921. In March 1924, the Madison Area Chamber of Commerce was founded to aid area business growth and development. Conrail much later bought Pennsylvania Railroad, but the deal left out a 26 mile (42 km) stretch of track from North Vernon to Madison. Madison Port Authority purchased this, forming Madison Railroad in 1975. Madison's days as a leading Indiana city were numbered, however, when river traffic declined and new railroads built between Louisville, Indianapolis, and Cincinnati tapped into Madison's trade network. As a result, Madison's growth did not continue at the same pace it had experienced before the Civil War. During the late nineteenth century, many new buildings were still being built, but in many cases older structures were modernized by adding cast iron storefronts and ornamental sheet metal cornices. Some earlier buildings survived without major alterations, and the Madison National Landmark Historic District today contains examples of all the major architectural styles of the nineteenth and early twentieth centuries, from Federal to Art Moderne. In 1952 the town of North Madison was annexed, becoming a neighborhood of the city, which aided in providing city services to new businesses started in the area. A tornado in 1974 destroyed a number of buildings in the neighborhood. The Crawford Whitehead Ross House, Jefferson County Jail, Lanier Mansion, Madison Historic District, and Charles L. Shrewsbury House are listed on the National Register of Historic Places.
Джефферсон округінің соты өртенді
2009 жылдың 20 мамырында Джефферсон округінің сотының жаңадан боялған күмбезі өртенді. Өрт шамамен сағат 18:15-те басталды. Түтін жүздеген метр биіктікке көтеріліп, сағат мұнарасынан алау көтерілді. Өрт сағаттап бойы жалғасты. Өрттен қорғау қызметкерлері өртті сағат 21:45-ке таяу бақылауға алғанын хабарлады. Ауыр жарақат алғандар туралы хабарлама түспеді. Сот ғимаратының күмбезі Мэдисон қаласының 200 жылдығын мерекелеу үшін боялған болатын. 2009 жылдың 28 мамырында қираған күмбез сот ғимаратының үстінен екі бөлікке бөлініп алынып тасталды. Тәжірибелілер өрттің себебі - бір мердігердің төбесінің солтүстік жағындағы енгізілген суағарлардың бірінде екі мыс бөлігін дәнекерлеу үшін ашық отты пропан факелін қолдануы болғанын мәлімдеді.
Торнадоның супер-шығуы
1974 жылғы супер-құбылу – 24 сағат ішінде тіркелген екінші ірі торнадолық құбылу. 1974 жылдың 3 сәуірінен 4 сәуіріне дейін 13 штатта, оның ішінде Иллинойс, Индиана, Мичиган, Огайо, Кентукки, Теннесси, Алабама, Миссисипи, Джорджия, Солтүстік Каролина, Вирджиния, Батыс Вирджиния және Нью-Йорк; сондай-ақ Канаданың Онтарио провинциясында 148 торнадо тіркелді. Ол шамамен 900 шаршы миль (2331 км²) аумаққа, жалпы ұзындығы 2600 миль (4184 км) болатын жол бойына ауқымды зақым келтірді. 1974 жылғы супер-құбылу континенттік Америка Құрама Штаттарында тіркелген ең ерекше конвективтік ауа райы эпизоды болып қалады. Бұл құбылу бұрынғы және кейінгі оқиғаларды ауырлығы, ұзақтығы және таралу аумағы бойынша асыра басып өтті. Луисвиллдің солтүстік-батысындағы Депау қаласын F5 торнадосы шалғаннан кейін көп ұзамай Генривиллдің жанында Ганновер/Мэдисон F4 торнадосы пайда болды және Джефферсон округі арқылы өтіп, Ганновер және Мэдисон қалаларындағы көптеген құрылыстарды қиратты. Бұл дауылда 11 адам қаза тауып, 300-ге жуық адам жарақат алды. WHAS TV телеарнасының хабарлауынша, Ганновердің 90% жойылған немесе ауыр зақымдалған, оның ішінде Ганновер колледжінің кампусы да зардап шекті. Колледжде ешкім қаза таппаса немесе ауыр жарақат алмаса да, колледждің 33 ғимаратының 32-сі зақымдалды, оның ішінде екеуі толығымен қирады, ал алтауы күрделі құрылымдық зақымдарға ұшырады. Жүздеген ағаштар құлап, кампустың барлық жолдарын жапты. Барлық коммуналдық қызметтер тоқтатылып, кампустан тыспен байланыс орнату қиынға соқты. Тек кампусқа келтірілген зиян 10 миллион долларға бағаланды. Мэдисон қаласында жеті адам қаза тауып, 300-ге жуық үй қирады; торнадо Қытай қауымын да шауып өтіп, қосымша өлім-жітімге себеп болды. Сол дауыл кейіннен Цинциннати аймағына соққы беріп, бірнеше торнадо тудырды, оның ішінде тағы бір F5 торнадосы болды.
География
Мэдисон (38.750, −85.395) координаталарында, Огайо өзенінің солтүстік жағында орналасқан. Ол оңтүстікке қарай, өзен арқылы, Кентукки штатының Милтон қаласымен шектеседі. АҚШ 421 тас жолы қаланың ортасынан өтеді және Милтон-Мэдисон көпірі арқылы Огайо өзенін Кентуккиге кесіп өтеді. US 421 солтүстікке қарай 26 миль (42 км) Индиана штатының Версаль қаласына, ал оңтүстікке қарай 23 миль (37 км) Кентукки штатының Кемпбеллсбург қаласына дейін жетеді. Индиана штатының 7-ші тас жолының оңтүстік нүктесі Мэдисонда орналасқан және солтүстік-батысқа қарай 23 миль (37 км) Вернонға дейін созылады. Индиана штатының 56-шы тас жолы, Огайо өзенінің көркіне толы жолы, Мэдисонның басты көшесі болып табылады, ол шығысқа (өзен ағысымен) 20 миль (32 км) Вевейге және батысқа 23 миль (37 км) Скоттсбургке дейін барады. Луисвилл Мэдисоннан оңтүстік-батысқа қарай 48 миль (77 км), ал Цинциннати солтүстік-шығысқа қарай 68 миль (109 км) қашықтықта жатыр. Мэдисон батысында Клифти Фоллс мемлекеттік паркімен шектеседі, ол Үлкен Клифти сағасының шатқалы мен оның салалары, бірнеше сарқырамалар, сондай-ақ Огайо өзені аңғарынан 400 фут (122 м) биікке көтерілетін жерді қамтиды. 2010 жылғы халық санауы бойынша Мэдисонның жалпы ауданы 8,842 шаршы миль (23 км2) құрайды, оның ішінде 8,57 шаршы миль (22 км2) (немесе 96,92%) құрлық және 0,272 шаршы миль (1 км2) (немесе 3,08%) су алабын құрайды.
Климат
Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Мэдисон ылғалды субтропиктік климатқа жатады, климат карталарында "Cfa" деп белгіленеді.
Демография
2000 жылы қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 35 092 доллар, ал отбасының орташа табысы 46 241 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 32 800 доллар болса, әйелдердің орташа табысы 22 039 долларға тең болды. Қала бойынша жан басына шаққандағы орташа табыс 18 923 долларды көрсетті. Халықтың 10,2%-ы отбасыларының және 12,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, соның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 18,3%-ы және 65 жастан асқандардың 8,6%-ы.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 11 967 адам, 5 048 шаруашылық және 2 951 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 93,5% ақ нәсілді, 2,8% афроамерикалық, 0,2% американдық үндістер, 1,2% азиялық, 0,7% басқа нәсілдерден және 1,6% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар халықтың 1,7% құрады. 5 048 шаруашылықтың 27,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 41,4%-ы бірге тұратын ерлі-әйелді жұбайлар, 12,8%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,3%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 41,5%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 35,1%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,18 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,79 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 42,2 жас болды. Тұрғындардың 21%-ы 18 жасқа дейін, 7,8%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 25%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 28,9%-ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 17,2%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 44,8% ер адам және 55,2% әйел адам.