Кіріспе
Грузия штатындағы су қоймасы, АҚШ. Ланьер көлі (ресми атауы – Сидни Ланьер көлі) – АҚШ-тың Джорджия штатының солтүстік бөлігінде орналасқан су қоймасы. Ол 1956 жылы Чаттахучи өзенінде Буфорд бөгетінің құрылысы аяқталғаннан кейін пайда болды және Честати өзенінің суларымен толысады. Көлдің су көлемі және жағалау сызығының ұзындығы қалыпты деңгейде шамамен құрайды, «толық бассейн» деңгейі теңіз деңгейінен 326,44 метр жоғары. Жағалау сызығының нақты шегі жағалау парадоксына сәйкес айырмашылықтарға байланысты өзгереді. Конфедерация ақыны Сидни Ланьердің құрметіне аталған бұл көлді АҚШ Армиясының инженерлік корпусы су тасқынын бақылау және сумен жабдықтау мақсатында салған және басқарады. Оның құрылысы салдарынан 250-ден астам шаруашылық жері жойылды, 250-ден астам отбасы, 15 кәсіпорны қоныс аударды және 20 зираттағы мәйіттермен бірге көшірілді. Көлді Грузия штатының Табиғи ресурстар департаменті (GDNR) және жергілікті құқық қорғау органдары бақылайды. Джорджия, Алабама және Флорида штаттарының осы су қоймасының суына құқығы бар, себебі ол осы аймақтар арқылы өтетін өзендерді сумен қамтамасыз етеді. Инженерлік корпус су ағынын реттеу және суды пайдалану бойынша жауапкершілікке ие. Бұдан өзге, ол судың қауіпті түрлер туралы заңға сәйкес, төменгі ағыстағы түрлерді қолдау сияқты федералдық талаптарды орындау үшін жеткілікті болуын қамтамасыз етуі керек. Әсіресе Атланта аймағының жылдам дамуы жеке үй иелерінің газон және бақшаларды суару үшін су тұтынуын күрт арттырды. 21-ші ғасырдағы құрғақшылық кезеңінде Ланьер көлі рекордтық төмен деңгейге жетті, аймақтық су пайдалануын азайту үшін шаралар қабылдау қажет болды.
Lake Lanier (officially Lake Sidney Lanier) is a reservoir in the northern portion of the U. S. state of Georgia. It was created by the completion of Buford Dam on the Chattahoochee River in 1956, and is also fed by the waters of the Chestatee River. The lake encompasses or of water, and of shoreline at normal level, a "full pool" of 326.44 m above mean sea level and the exact shoreline varies by resolution according to the coastline paradox. Named for Confederate poet Sidney Lanier, it was built and is operated by the U. S. Army Corps of Engineers for flood control and water supplies. Its construction destroyed more than of farmland and displaced more than 250 families, 15 businesses, and relocated 20 cemeteries along with their remains in the process. It is patrolled by the Georgia Department of Natural Resources (GDNR), as well as local law enforcement. The states of Georgia, Alabama, and Florida all have rights to the water of the reservoir, as it feeds rivers going through those areas. The Corps of Engineers has responsibilities to regulate flow for flood control and water use. In addition, it has to ensure that water is available to fulfill such federal mandates as under the Endangered Species Act, to support downstream species. The rapid suburbanization of the Atlanta region, in particular, has greatly increased water consumption by private homeowners for lawns and gardens. During droughts of the 21st century, Lake Lanier reached record lows, and regional actions have been needed to reduce area water usage.
География
Көл Холл, Форсайт, Доусон, Гвинет және Лампкин округтерінде орналасқан, тиісінше 60%, 30%, 5%, 4% және 1% үлесімен, аңғарды көптеген шағын салалармен және тік құлама жартастармен толтырады. Chestatee және Chattahoochee өзендерінің бұрынғы арналары оның оңтүстігінде Холл және Гвиннет округтерінің шығыс бөлігі, сондай-ақ Доусон және Форсайт округтері арасындағы шекараны құрайды. Қазір Ланьер көлінің түбінде жатқан жер 1950 жылдарға дейін орман және егістік жерлер болған. Көл толығымен сумен толтырылғанға дейін құрылысшылар ағаштардың басын кесіп тастады, кейбір аймақтарда көл бетінен көп ұзақ емес жерде биік діңгектерді қалдырды. Көлдің басты мақсаты – Чаттахучи өзеніндегі су тасқындарын бақылау, әсіресе метро Атлантаны қорғау. Бьюфорд бөгеті салынғалы бері төменгі ағыста үш ірі су тасқыны болды. Ең ауыр су тасқыны 2009 жылы, екі жылдық құрғақшылықтан кейін болды, ал соңғысы 2013 жылы тіркелді.
Бұрынғы тарихы
1950 жылы су қоймасының құрылысы басталмас бұрын, Оскарвилл қаласы көлдің қазіргі орналасқан жерінің бір бөлігінде орналасқан еді. Оскарвилл – 1912 жылы линч оқиғасы болған, нәтижесінде ақ нәсілді тұрғындар Форсайт округының 1100 қара нәсілді тұрғынын күштеп қоныс аударуға мәжбүрлеген шағын қара нәсілді қауым. Сол кезде қара нәсілділер аймақ халқының шамамен он пайызын құрады. Бүгінгі күні қара нәсілділер аймақ халқының шамамен төрт пайызын құрайды.
Қойма
Көлдің бастапқы мақсаты гидроэлектр энергиясын өндіру, Чаттахучи өзенінің су тасқынын бақылау және Атланта қаласын сумен қамтамасыз ету болды. 1 миллиард долларлық (1950 жылы 1,0 долларға тең) жоба 1946 жылы Конгресспен бекітілді, ал Буфорд бөгетінің құрылысы 1950 жылдың 1 наурызында басталды. Жоспарланған жағалауға тым жақын орналасқан Джорджия 53 тас жолының бір бөлігін қолданудан тоқтатуға тура келді. Гейнсвиллдің Looper Speedway жарыс жолы да сот шешімімен жабылып, қолданудан шығарылды. Хартсфилд 1955 жылы Вашингтонға оралып, өсіп келе жатқан қаласы үшін жеткілікті сумен қамтамасыз етудің маңыздылығын тағы да айта келе, бөгеттің құрылысы үшін 11 миллион доллар (1956 жылы 11,0 долларға тең) қаржы сұрады. Конгресс қаржыны мақұлдады, бөгет уақтылы аяқталып, пайдалануға берілді. 1956 жылдың 1 ақпанында Буфорд бөгетінің шлюз қақпалары жабылып, Ланьер көлі сумен толтыра бастады. Бөгет 1957 жылдың маусым және қазан айлары аралығында жұмыс істей бастады, ал сол жылы 32 км төмен орналасқан Морган-Фоллс бөгеті Буфорд бөгетінен су ағынын және Атланта қаласына су жеткізілуін реттеу үшін көтерілді. Буфорд бөгетінің салтанатты ашылуы 1957 жылдың 9 қазанында өтті. Салтанатқа АҚШ сенаторы Ричард Б. Расселл, Джорджия губернаторы Марвин Гриффин және Атланта қаласының мэрі Уильям Б. Хартсфилд сияқты сайланған лауазымды тұлғалар қатысты. Ланьер көлі 1958 жылдың 1 тамызында, шамамен бір жыл кешігіп, су толудың жоспарланған деңгейіне жетті, себебі құрғақшылық жағдайлары болған. 1958 жылдың күзінде аймақта екі ай бойы үздіксіз құрғақшылық болды, Буфорд бөгеті мен Ланьер көлінің резервуары салынбағанда Чаттахучи және оның салалары құрғап қалуы мүмкін еді. 1990 жылдан бері Флорида, Джорджия және Алабама штаттарының инженерлік корпустары Ланьер көліндегі суды пайдалану құқығы үшін күресіп келеді. Федералды заңға сәйкес, өзен екі немесе одан көп штаттың аумағынан өтіп жатқанда, әр штат судың тең үлесіне құқылы. Сонымен қатар, Құрып кету қаупі бар түрлер туралы заң сияқты заңдар Чаттахучи өзені мен Апалачикола шығанағында немесе оның маңында тіршілік ететін қауіп төнген немесе құрып кету қаупі бар түрлерді сақтау және қолдау үшін судың болуын талап етеді. Армия инженерлік корпусының мәліметінше, бөгеттің қазіргі орнатылған қуаты 126 мегаватт, гидравликалық басының биіктігі 136 фут. 2011 және 2012 жылдары су деңгейі 2007 жылғы құрғақшылық кезінде тіркелген ең төменгі деңгейге дейін түсті. 2013 жылдың көктемі мен жазында Солтүстік Джорджия аймағында жауған мол жаңбыр мен су тасқынына байланысты су деңгейі рекордтық биіктікке көтерілді. 2016 жылдың маусым айының соңында Форсайт округінің оңтүстік бөліктерінде қатты құрғақшылық болды, соның салдарынан суды үнемдеу туралы бұйрық берілді.
Құрғақшылық 2007-2009
2006 жылдың маусым айында USACE 2005 жылдың желтоқсанында ауыстырылған бөгеттегі жаңа көл деңгейін өлшеу құралының дұрыс калибрленбегенін хабарлады, нәтижесінде көл деңгейінің көрсеткіші нақты деңгейден шамамен екі футқа (жарты метрден астам) жоғары болды. Осыған байланысты, шамамен 82 миллиард литр артық су босатылды. Бұл, Апалачикола өзеніндегі шығанақтағы есек балығының сәтті шағылысуын қолдау және Апалачикола шығанағындағы бірнеше ұлу түрлерін тым көп тұзды судың енуінен қорғау үшін жоспарланған артық су шығарылымынан асып кетті. Джорджия штатының губернаторы Сонни Пердью Корпустың «жасанды құрғақшылықты» тудырғанын мәлімдеді, себебі штаттың көп бөлігі құрғақшылыққа тап болған еді. Бұл, жергілікті билік органдары сыртқы су пайдалану шектеулерін енгізіп жатқан кезде болды. Аймақтағы қалалық жерлердің қарқынды өсуі орманды аумақтардың орнына көптеген көгалдарды күтіп ұстау үшін су тұтынымын арттырды. Ланьер көлін басқарудағы қателікке байланысты губернатор кеңсесі құрғақшылық жариялады және тұрақты апталық тақ/жұп үй нөмірі жүйесіне қосымша, сағат 10:00-ден 16:00-ға дейін сыртқы су пайдалануға тыйым салды. Басқа жергілікті округтер әр су жүйесінің жағдайына қарай қосымша шектеулер немесе толық тыйымдар енгізді. Штатта тіркелген тарихындағы ең ауыр құрғақшылыққа байланысты сыртқы суару толығымен тыйым салынды. 2007 жылдың 16 қазанында губернатор Пердью Флориданың жабайы табиғаты үшін су шығару жоспарын әзірлеу үшін USACE-ге 17 қазан кешкісіне дейін уақыт берді. Сенатор Джонни Исаксон Джорджия штатының Бас Ассамблеясы алдында сөйлеген сөзінде: «Адамдардың денсаулығы, қауіпсіздігі және әл-ауқаты қатерде. Олар осы Конгресс қабылдаған, оларды қатерге салуға ниеті жоқ заңның салдарынан қатерде» деді. Ақырында ол Инженерлер корпусын сотқа беру туралы ниетін қайтарып алды, бірақ Лейк Ланьер қауымдастығы жеке сотқа шағымдануға ниетті екенін мәлімдеді. Губернатор Пердью Флоридамен су шығару мәселесі бойынша келісімге келуге тырысқан әрекеттері сәтсіз аяқталды, соның салдарынан көлден су шығару туралы соңғы шешімді АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі қабылдады. 2007 жылдың 22 қарашасында су деңгейі 320,75 метрге жетті, бұл жаңа рекордтық төмен деңгей болды. Бұған дейін 1981 жылдың желтоқсанында 320,86 метрге дейін төмендеген еді. Бір айдан кейін су деңгейі Буфорд бөгетінде 2007 жылдың 26 желтоқсанында тіркелген 320,28 метрге дейін тұрақтанды. Рождестводан кейін су деңгейі апта сайын көтеріле бастады. Ақырында, қысқы жаңбырдан кейін, 2008 жылдың 18 ақпанында Ланьер көлінің су деңгейі 320,89 метрге жетті, сонымен қатар: «топырақтың ылғалдылығы қалыпты деңгейге жақын, өзен ағыны да қалыпты» делінді. Стоксбери былай деді: «Бұл бөлмеде әлі де 500 фунттық «горилла» отыр, ол – Ланьер». 2009 жылдың мамыр айында Ланьер көлінің су деңгейі 324,92 метрден асып, 2009 жылдың маусым айының ортасында 325,13 метрге жетті. 2009 жылдың ортасында толық жазғы деңгейге (326,44 метр) жетпеді, 1,22 метрден кем болды. Солтүстік Джорджияда бірнеше апта бойы қатты жаңбыр жауғаннан кейін, 2009 жылдың қазан айының ортасында Ланьер көлі толық деңгейге жетті. Рекордтық биіктік – 1964 жылдың сәуір айында тіркелген 328,33 метр. Су деңгейінің төмендеуі 1950 жылдардан бері көрінбеген көлдің түбінің бөліктерін, соның ішінде жолдың қалдықтары мен құрылыс үшін тасталып кеткен үйлердің іргетастарын көрсетті. Көлде табылған жаңа қосымшаларға – тасталған қоқыстар, қайық аккумуляторлары және батып кеткен қайықтар кірді. Жергілікті тұрғындар көлдің түбін тазарту жөнінде ұйымдастырылды. Құқық қорғау органдары қызметкерлері бірнеше автомобильдерді, соның ішінде ұрланғандарын және тасталған қару-жарақтарды да тапты.
Сот іс-әрекеттері
2009 жылдың шілдесінде Миннесота штамынан тағайындалған федералды судья (бейтарап орталықтан арбитр ретінде таңдалған) Конгресс Ланьер көлін Атланта агломерациясын сумен жабдықтау үшін пайдалануға ешқашан рұқсат бермегенін мәлімдеді. Джорджия штатына үш жыл мерзім берілді, осы уақыт ішінде Конгресс рұқсат бермесе немесе ол және су қоймасынан су пайдаланатын қалған екі штат қолданыс туралы келісімге келмесе, көлден су алуға тыйым салынды (Гейнсвилл және Бьюфорд қалаларына жақын орналасқан қалалар ерекшелік құрайды). Атланта аймақтық комиссиясының төрағасы, егер шешім күшіне енгізілсе, аймақтағы қолданушылардың 75% -ына ішуге жарамды суды тоқтату Федералдық Төтенше Жағдайлар Жөніндегі Агенттік (FEMA) тарапынан төтенше жағдайға байланысты көмек қажет ететінін атап өтті. 2011 жылдың маусым айында Бірінші апелляциялық сот 2009 жылғы аудандық соттың шешімін күштен шығарып, USACE-нің Ланьер көлі арқылы Атланта қаласын сумен қамтамасыз етуді реттеу құқығын растады. Корпус 2012 жылдың маусым айында үш штаттан түскен ұсыныстарды одан әрі талдау және бағалау жоспарларын ұсынды. 2013 жылы Флорида штаты АҚШ Жоғарғы Сотына Грузия штатына қарсы шағымданып, ACF бассейніндегі су ресурстарын тең бөлуді сұрады. 2014 жылдың 3 қарашасында Жоғарғы Сот Флорида штатына шағымын беруге рұқсат берді. 2021 жылдың 1 сәуірінде Жоғарғы Сот бірауыздан шешім қабылдап, Флорида штаты Грузия штатының салдарынан елеулі зиян шеккенін дәлелдемегенін мәлімдеді, осыған байланысты шағым қабылданбады.
Демалыс
Көлде жазда демалыс кезінде қайықпен жүзушілер, үй қайықтары, гидроциклдер және басқалар көптеп келеді, әсіресе жазғы мерекелерде. Жыл сайын 10 миллионнан астам адам көлге, оның ішінде мариналарына және Лэйниер көлдері су паркіне келеді. 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында эскермен жүгіру және каноэде спринт жарыстары көлдің солтүстік жағында өтті. Ол содан бері 2003 жылғы ICF каноэ-спринт әлем чемпионаты, 2016 жылғы Панамерикандық каноэ-каяк чемпионаты және 2018 жылғы ICF Dragon Boat әлем чемпионаты сияқты көптеген халықаралық шараларды қабылдады. Бұл жерде Food Truck Friday, ACRA чемпионаты және Атлантадағы Гонконгтың Аждаһа қайықтары фестивалі сияқты көптеген басқа да шаралар өтіледі. Лэйниер көлінде 680 мильдік жағалау бойында орналасқан 90-нан астам корпус, штат, округ және қалалық парктер бар, олардың 23-і жүзуге арналған жағажайларды ұсынады. Бұл парктердің барлығына құрлықтан, ал кейбіреулеріне су арқылы жетуге болады, және олардың көпшілігі пикник алаңдары, дәретханалар, қайық түсіру алаңдары және ойын алаңдары сияқты қосымша жағдайлармен жабдықталған. Лэйниер көлінде Лэйниер көлінің барлық бөліктерінде орналасқан аралдарда ондаған жағажайлар бар. Лэйниер көлдері – 1974 жылы ашылған көлдегі курорттық кешен, оған Legacy Lodge (бұрынғы Emerald Pointe Hotel) деп аталатын курорттық қонақ үй, су паркі және гольф алаңы және басқа да жайлылықтар кіреді. Кешенде 1975 жылдан 2005 жылға дейін жұмыс істеген және 2008 жылы бұзылған PineIsle атты екінші курорттық қонақ үй де болды. Екі қонақ үйді де Флоридадағы қонақ үйлерге инвестиция салатын CNL Hotels & Resorts компаниясы Джорджиялық кәсіпкер Вирджил Уильямсқа сатты. 2017–2018 жылдары Margaritaville компаниясы Лэйниер аралдары паркін иеленуі туралы хабарланды. Лэйниер көлдері 1962 жылы Грузия Бас Ассамблеясы аралдарда туризмді дамыту үшін құрған Лэйниер көлдерін дамыту органының жер жалға алу шарты бойынша орналасқан. Жыл сайын қарашаның ортасынан қаңтар айына дейін Лэйниер көлдері Рождестволық шамдармен безендіріледі, бұл оңтүстік-шығыстағы ең ірі анимациялық шамдар шоуы және әлемдегі ең ірі шамдар шоуларының бірі. "Тілсімді шамдар түндері" – бұл анимациялық көрініс арқылы жүретін шара, ол Рождестволық ауылмен, аттракциондармен, отпен, Сантаның дүкенімен және тірі бейнеленген туған оқиғасымен аяқталады. Лэйниер көлі құрылған кезде суға батқан зираттар мен белгісіз қабірлер болғандықтан, оның суында әруақтар бар деген қауесет тараған. Фил Торрес "Экспедиция X" бағдарламасының бір бөлігінде су астындағы зиратқа сүңгіп, сүйіктілері қалдырған ескерткіштермен толық, бұзылмаған қабір тастарын тапты, бұл үкімет уәде бергендей қабірлерді басқа жерге көшірмегенін көрсетеді.