Кіріспе
Американдық актер және режиссер (1938–2000)
Пол Бартел (6 тамыз 1938 – 13 мамыр 2000) – американдық актер, сценарист және режиссер. Ол ең көп танылғаны – 1982 жылы шыққан «Раульді жеу» атты қара комедиясы, оның сценарийін бірлесіп жазып, өзі ойнап, режиссерлік жасаған. Бартел 90-нан астам фильмде және телешоуда ойнаған, олардың ішінде «Eat My Dust!» (1976), «Голливуд бульвары» (1976), «Рок-н-ролл орта мектебі» (1979), «Жамандама!» (1983), «Чоппинг Молл» (1986) және «Айдағы амазонка әйелдері» (1987) фильмдері бар. Ол досы және бұрынғы Уорхол әйелі Мэри Вороновпен жиі бірге ойнаған; олар 17 фильмде бірге түскен, көбінесе күйеу мен әйел рөлінде. Бартел сонымен қатар 11 төмен бюджетті фильмге режиссерлік жасады, олардың көпшілігінде өзі де ойнады немесе сценарийін жазды. Ол 1968 жылы «Құпия кино» атты қысқаметражды фильммен бастады, ол өзіне сілтеме жасайтын, параноидтық ойларға толы фантазия. 1972 жылы «Жеке бөліктер» атты қорқыныш комедиясымен толық метражды фильмдерге көшті. Одан кейін «Өлім жарысы 2000» (1975), «Раульді жеу» (1982), «Тұңғыш құштарлық» (1985) және «Беверли-Хиллстегі сыныптық күрес сахналары» (1989) сияқты культты фильмдерді түсірді.
Өмірбаян
Бартель UCLA-да кино және театр мамандықтарын оқыды, АҚШ-қа оралмас бұрын Римдегі Centro Sperimentale кино мектебінде Фулбрайт стипендиясы бойынша бір жыл оқыды. Ол әскери қызметін Лонг-Айленд қаласындағы АҚШ Армиясы Сигнал корпусының бейнелеу орталығына сөйлеп кіру арқылы өтеді, соңынан АҚШ Ақпарат агенттігі үшін фильмдер жасады.
Алғашқы фильмдер
Бартельдің алғашқы фильмдері орта мектепте түсірілген, негізінен абстрактілік және анимациялық 16 мм қысқа фильмдер, соның ішінде Cinema Experimental (1954), Non Objective Film (1956), Маргарет Уайтингтың "The Money Tree" (1956) және Camel Rock (1957) сияқты туындылар бар. Римдегі Centro Sperimentale di Cinematografia-да оқыған кезінде 35 мм-лік қысқа, итальян тіліндегі Progetti (1962) фильмін түсіргеннен кейін, Бартель "Сырлы кино" (1966) фильмін жасады. 35 мм-де өте төмен бюджетпен және жеке қаржысымен түсірілген.
Жаңа әлемдегі басқа режиссерлер Бартельге өз фильмдеріндегі шағын рөлдерді ойнауға көп сұраныс білдірді: ол Рон Ховардтың "Ет Мой Дьюст!" (1976) фильмінде, Джо Данте мен Алан Аркуштың "Голливуд бульвары" (1976) фильмінде (директор ретінде үлкен рөлде, Бартель өзінің актерлік мансабының бастауы деп есептейді). "Lust in the Dust" (1985) фильмі, Tab Hunter және Divine-ның қатысуымен, одан да сәтті болды. Бартель актер ретінде сұранысқа ие болып, Тим Бартонның "Франкенвини" (1984) қысқа фильмінде, Джон Лэндистің "Түнге" (1985) фильмінде, Эми Хеккерлингтың "Еуропалық демалыс" (1985) және "Сезам көшесі: Сол құсты қуалайық" (1985) фильмдерінде ойнады. Бартель Тим Конвейдiң сценарийі бойынша "The Longshot" (1986) фильмін режиссерлік етті. Бартель жобаға "жалдамалы режиссер" болғанын айтты. "Менің көзқарасым Тим Конвейдің қалауына біршама қайшы келді. Мен беткейден терең жатқан қызықты нәрселерді табуға тырыстым, ал ол тек беткейді көбірек қалады." Ол Бертон режиссерлік еткен "Альфред Хичкок таныстырады" сериясының "The Jar" эпизодында, сондай-ақ "Killer Party" (1986) фильмінде пайда болды. Ол "Amazing Stories" телесериалының екі эпизодын өзінің сценарийлері бойынша режиссерлік етті, екеуінде де актер ретінде ойнады: "Сырлы кино" (осы аттас қысқа фильмінің қайта түсірілімі) және "Гершвиннің мұражайы". Ол "Munchies" (1987) (роджер Корманның туындысы), "Amazon Women on the Moon" (1987) (Данте режиссерлік еткен эпизодта), "Crime Story" эпизодында, "Baja Oklahoma" (1988) және "Shakedown" (1988) фильмдерінде роль ойнады. Бартель "Mortuary Academy" (1988) сценарийін бірлесіп жазды, бірақ режиссерлік етпеді; ол және Воронов кішкентай рөлдерде де ойнады. Ол "Out of the Dark" (1988) фильмінің атқарушы продюсері болды, онда шағын рөлде ойнады. Аркуш режиссерлік еткен "Caddyshack II" (1988) фильмінде де ойнады. Бартель өзінің әңгімесіне негізделген "Scenes from the Class Struggle in Beverly Hills" (1989) фильмін түсірді. Ол "Eating Raoul" фильмінің жалғасын, "Bland Ambition" деп атап, жазды, онда Пол мен Мэри Калифорния губернаторы лауазымына үміткер болады. Фильм түсірілімінің басталғанына 10 күн қалғанда, Vestron қаржылық қолдауын кері тартып алды. Бартель "The Comic Strip Presents" телесериалының бірнеше эпизодтарында ойнады, тіпті біреуін ("Demonella") режиссерлік етті. Ол "Acting on Impulse", "Tales of the City" және "Grief" (1993) фильмдерінде де ойнады. Бартельдің режиссер ретінде соңғы толық метражды фильмі "Shelf Life" (1993) болды. Бұл пьесаға негізделген, төмен бюджетпен түсірілген фильмді көрсетуге қиындықтар туды.
Соңғы жылдар
Бартель 1993 жылғы «Твин Ситтер», 1995 жылғы «The Usual Suspects» және «The Jerky Boys» фильмдерінде ойнады. Ол 1995 жылғы «Доктор Борис пен медбике Ширлидің ақымақ оқиғалары» фильмінде сирек кездесетін басты рөлді сомдады, бірақ көбінесе ұсақ рөлдерде көрінді: «Наоми мен Уайнонна: Махаббат көпір тұрғыза алады» (1995), Корманның жаңа компаниясы «Конкорд Пикчерс» үшін «Бізге ұқсамайды» (1995), сондай-ақ «Конкорд» үшін «Қанды қасық» (1995), «Бірінші жанкүйер» (1995), «Қызыл лента блюзі» (1996), «Джоның пәтері» (1996), «Л.А.-дан қашу» (1996) және «Баскиат» (1996). Ол «Clueless» сериалының «We Shall Overpack» және «Cher Inc» атты екі эпизодын режиссерлік етті, сонымен қатар оларда өзі де ойнады. Ол «Ягуардың жемірілуі» (1996), «Лифт» (1996), «Льюис және Кларк және Джордж» (1997), «Бостон Коммон», «Скелеттер» (1997), «Мұрагерлік» (1997), «Чикаго Үміті», «Шайтанның баласы» (1997), «Биллидің Голливудтағы экран сүйісі» (1998), «Қала туралы көбірек әңгімелер», «Кешірімсіздік», «Арманшылдар», «Қиын уақыт: алдын ала сезіну», Аркуш режиссерлік еткен «Алли МакБил» және «Снупс» эпизодтары, «Жақсылыққа қарсы зұлымдық», «Бақша жануарлары» (1999), «Гамлет» (2000), «Кештегі тамақ және фильм» (2001) және «Мүкел келу» (2001) фильмдерінде ойнады.
Жеке өмір
Бартель ашық гей болған; бұл оның мансап таңдауына әсер етті, себебі ол тәуелсіз кино индустриясында Голливудтағыдан көбірек қабылдауға және мүмкіндіктерге ие болды. 1979 жылы ол 29-шы Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының құрамына кірді.
Өлім
Бартель 2000 жылдың 13 мамырында, бауыр қатерлі ісігіне операция жасалғаннан кейін екі апта өткен соң, жүрек талмасынан 61 жасында қайтыс болды. Оның соңғы экрандық рөлі 2001 жылы түсірілген Perfect Fit тәуелсіз фильмінде Мэри Вороновпен ("Анасы") бірге "Әке" рөлінде болды.
Мұра
Бельгиялық қорқынышты фильм "Кальваре" қадірлі Бартелге құрмет көрсетті – ақылсыз мейрамхана иесінің кейіпкері "Пол Бартел" деп аталды. Бартелдің екі ерте режиссерлік жұмысы, "Progetti" және "The Secret Cinema", Академия кино мұрағатымен қалпына келтірілді.