Кіріспе

Ағылшын кинорежиссері, сценарист және актер Александр Б. Х. Кокс (15 желтоқсан 1954 жылы туған) – ағылшын кинорежиссері, сценарист, актер, деректі фильмдер авторы және телехабаршы. Кокс мансабының басында «Repo Man» және «Sid and Nancy» фильмдерімен жетістікке жетті, бірақ «Walker» фильмінің шығуынан және коммерциялық сәтсіздігінен кейін оның мансабы тәуелсіз фильмдерге қарай бұрылды. Кокс Фулбрайт стипендиясын алып, АҚШ-тың Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде оқыды және Театр, Кино және Телевизия мектебін MFA дәрежесімен бітірді.

Зерттеу және тәуелсіз

Кокс Оксфорд университетінде заң оқуды бастады, бірақ 1977 жылы Бристоль университетінде радио, кино және теледидар саласын оқу үшін кетіп, бітірді. Сол кездегі британдық кино саласындағы қиындықтарды сезіне отырып, ол 1977 жылы Лос-Анджелеске, UCLA кино мектебіне оқуға барып, онда өзінің алғашқы фильмін – "Едж Сити" (кейде "Слип из фор сиссиз" деп те аталады) атты 40 минуттық сюрреалистік қысқаметражды фильмін түсірді. Бұл фильм қоғаммен күрескен суретші туралы. Бітірген соң Кокс екі досымен бірге Edge City Productions компаниясын құрып, төмен бюджетті көркем фильмдер жасауды жоспарлады. Ол "Repo Man" фильміне сценарий жазып, оны 70 000 долларлық бюджетпен түсіруге ниеттеніп, қаржыландыру іздеуді бастады.

Голливуд және ірі студиялық кезең (1978 1987)

Майкл Несмит «Repo Man» фильмін өндіруге келісті және Universal Studios-ты жобаны миллион доллардан астам қаржымен қолдауға көндірді. Фильм түсірілісі барысында студия басшылығы өзгерді, ал жаңа басшылық жобаға сенімін білдірмеді. Алғашқы көрсетілім Чикаго қаласында ғана болды, содан кейін Лос-Анджелес қаласына жетті, бірақ ұзаққа соқпады. Саундтрек альбомының табысынан (көптеген танымал LA панк-топтары қатысқаннан кейін) фильмге қызығушылық артып, ол Нью-Йорктегі бір кинотеатрда қайта көрсетілді, бірақ бұл тек видео мен кабельдік телеарналарда қолжетімді болғаннан кейін ғана мүмкін болды. Дегенмен, ол 18 ай бойы көрсетілді және ақырында 4 миллион доллар табыс әкелді. Пунк музыкасына деген құмарлығын жалғастырған Кокстың келесі фильмі – басист Сид Вишес пен оның қарындасы Нэнси Спюнгеннің өлімі туралы Лондонда және Лос-Анджелесте түсірілген тәуелсіз фильм болды. Алғашында «Love Kills» деп аталған фильм кейін «Sid and Nancy» деп өзгертілді. Фильм сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан жылы қабылдалды, бірақ кейбір адамдар, соның ішінде Pistols тобының вокалисі Джон Лайдон, оның дәлдігіне қатысты сын айтты. Бұл фильмнің түсірілісі кезінде Кокс Джо Строммермен танысты, ол режиссермен келесі екі фильмінде де жұмыс істеді. Кокс Никарагуа мен сандинистерге ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытып келген (екеуі де «Repo Man» және «Edge City» фильмдерінде Никарагуа мен Латын Америкасы революциясына сілтеме жасады) және 1984 жылы сол елге сапар шекті. Келесі жылы ол Clash, Pogues және Элвис Костелло қатысатын концерттік фильмді түсіруді жоспарлады. Қаржы табуға мүмкін болмағандықтан, ол олардың бәрі қатысатын фильм сценарийін жазуға бел буды. Осылайша «Straight to Hell» фильмі дүниеге келді. Дик Рудпен (Строммер, Сай Ричардсон және Кортни Лавпен бірге ойнаған) бірлесіп, ол фильмді Испанияның Альмерия қаласында түсірілген спагетти-вестерн жанрының пародиязы ретінде көріп тұрды. «Straight to Hell» сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды, бірақ Жапонияда сәтті болды және бүгінгі күнге дейін культты фильм ретінде танылады. 2012 жылдың 1 маусымында Кокс The New York Times газетінде спагетти-вестерн фильмдеріне деген ұзақ жылдардан бері сақтап келе жатқан қызығушылығы туралы мақала жариялады. Никарагуаға деген қызығушылығын жалғастыра отырып, Кокс оны сонда түсіруді жоспарлаған ашық саяси жобаға кірісті. Ол Руди Вурлицерден Уильям Уокердің өмірі туралы сценарий жазуын сұрады, бұл оқиғаның тарихы мен қазіргі заманғы АҚШ-тың аймаққа жасаған араласуы арасындағы параллельдіктерді көрсететін анархизмдер фонында өріледі. 6 миллион долларлық өндіріс Universal Studios-тың қолдауына ие болды, бірақ аяқталған фильм студияның көзқарасы бойынша тым саяси және тым зорлық-зомбылыққа толы болды, сондықтан фильм жарнамаланбады. «Walker» кассада сәтсіздікке ұшырағаннан кейін режиссердің Голливуд студияларымен байланысы үзілді және Кокс бірнеше жыл бойы бірде-бір фильм түсірмеді. Осыған қарамастан, Кокс пен кейбір сыншылар бұл оның ең жақсы фильмі екенін айтады.

Мексика кезеңі (1988-1996)

Ал Алекс Кокс тізімге алынып, фильмде жұмыс табуға тырысты. Ол жапон инвесторларынан фильм түсіруге қаржылай қолдау алды, себебі оның фильмдері видеода сәтті таралған еді. Кокс «Уокер» фильмінің түсіріліміне дайындық кезінде Мексикадағы локацияларды зерттеді және жергілікті актерлер мен түсіру тобымен испан тілінде фильм түсіргісі келгенін айтты. Продюсер Лоренцо О’Брайен сценарийді жазды. Мексикалық режиссерлер, оның ішінде Артуро Рипштейннің стиліне еліктеп, ол фильмнің көп бөлігін plano secuencia түрінде түсірді; ұзақ, үздіксіз кадрлар қолмен ұсталатын камерамен түсірілді. «El Patrullero» 1991 жылы аяқталып, шығарылды, бірақ кинотеатрларға жол табу қиын болды. Одан кейін Коксқа Хорхе Луис Борхестің өзі таңдаған әңгімесін BBC үшін бейімдеуге шақыру келді. Ол «Өлім мен компас» әңгімесін таңдады. Бұл британдық өндіріс және ағылшын тіліндегі фильм болғанына қарамастан, ол өндірушілерін Мексика қаласында түсіруге көндірді. Бұл фильм, оның бұрынғы мексикалық жобасы сияқты, ұзақ кадрларды кеңінен пайдаланды. 55 минуттық фильм 1992 жылы BBC телеарнасында көрсетілді. Кокс осы фильмді толық метражды фильмге айналдыруды жоспарлаған, бірақ BBC мүдделілік танытпады. Жапон инвесторлары 1993 жылы фильмді кеңейту үшін оған 100 000 доллар берді, бірақ өндіріс бюджеттен асып кетті, сондықтан пост-өндіріске қаражат болмады. Қаржы табу үшін Кокс «Жеңімпаз» деп аталатын «тапсырыс бойынша жұмыс» жобасын іске қосты. Фильм Кокстың білімінен тыс, кеңінен монтаждалды, ол өз атын титрлерден алып тастауға тырысты, бірақ оған рұқсат берілмеді. Дегенмен, ақша Коксқа «Өлім мен компасты» аяқтауға жеткілікті болды. 82 минуттық фильм 1996 жылы АҚШ-тағы кинотеатрларда шектеулі көрсетімге шықты, онда теледидарлық нұсқасы көрсетілмеген еді.

Ливерпуль кезеңі (1997-2006)

1996 жылы продюсер Стивен Немет Алекс Коксты Хантер С. Томпсонның «Лас-Вегаста қорқыныш пен жеккөрініш» романын жазу және режиссерлік ету үшін шақырды. Продюсермен және Томпсонмен болған шығармашылық даулардан кейін ол жобадан алынып, Терри Гиллиам фильмді иеленген кезде оның сценарийі жаңадан жазылды. (Кокс кейіннен авторлық құқық үшін сотқа жүгінді, өйткені екі нұсқаның арасында Гиллиамның сценарийі Кокстің жұмысынан алынғанын көрсететін жеткілікті ұқсастықтар бар екені анықталды. Гиллиам бұл сценарийлердің бастапқы кітапқа негізделгенін және олардың ұқсастығы осының салдары екенін мәлімдеді.) 1997 жылы Алекс Кокс голланд продюсері Вим Кайзермен тағы бір екі форматтағы (телевизиялық/толық метражды фильм) жоба жасау туралы келісімге келді – «Үш бизнесмен». Бастапқыда Кокс Мексикада түсіруді жоспарлаған, бірақ кейін оқиғаны Ливерпуль, Роттердам, Токио және Альмерияда өткізуге шешім қабылдады. Фильм Ливерпульдегі бизнесмендердің тамақ іздеп қонақүйден шығып, бастапқы орнынан алыстап, әлі де Ливерпульде екендіктеріне сене беруін көрсетеді. Фильмнің бюджеті 250 000 долларды құрады. Осыдан кейін Кокс Ливерпульге оралып, онда фильмдер түсіруге қызығушылық танытты. Кокс бұрыннан-ақ Якоб дәуірінің «Кекшінің трагедиясы» пьесасына қызығушылық танытып келді және Ұлыбританияға оралғаннан кейін оны фильмге бейімдеуді көздеді. Ливерпульдік сценарийші Фрэнк Коттрел Бойспен бірлесіп, оқиға жақын болашақта, соғыс болғаннан кейін қайта жаңартылды. «Revengers Tragedy» деп аталған бұл бейімдеу негізінен түпнұсқа пьесаның диалогынан тұрады, ал кейбір бөліктері заманауи стильде жазылған. Фильмнің саундтрегін Chumbawamba тобы жазды. Содан кейін Кокс BBC үшін Ливерпульде түсірілген «Мен жас құқық бұзушымын – маған түрмеге отырғызыңдар!» (2004) атты қысқаметражды фильмді түсірді. 30 минуттық фильмде реалити-шоулар және Ливерпульдегі көптеген ұсақ қылмыстар сатираланды, Кокс айтуынша, олардың көпшілігі ойын-сауық үшін жасалады.

Микрофигуралар кезеңі (2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2006 жылы Алекс Кокс Ливерпульде түсірілген және жергілікті тұрғындармен жасалған сегіз өте төмен бюджетті фильмнің сериясын қаржыландыруға тырысты. Жоба аяқталмады, бірақ режиссер 100 000 фунттан кем бюджетпен фильм жасау идеясына қызығушылық танытты. Ол бастапқыда «Repo Man» фильмін де осылай түсіргісі келді және төмен шығындар шығармашылық еркіндікке жол ашады деп ойлады. «Searchers 2.0» фильмі – Кокс «Repo Man» фильмінен бері өзі жеке авторлық құқығына ие болған алғашқы туындысы болды және ол комедия жанрына оралуын білдірді. Бұл жол фильмі және кек алу туралы оқиқашақ, ол екі актер – Дель Замора мен Эд Пансулло (олардың өзінің рөлдерінде) Лос-Анджелестен Монт-Вэллидегі шөлдегі кино көрсетіліміне сапар шегеді. Олар қатыгез сценарист Фриц Фробишердің (Си Ричардсон) жасаған зұлымдықтарынан кек алуды көздейді. Фильмнің музыкасын ұзақ жылдар бойы серіктесі болған Дэн Вул, немесе Pray for Rain (Sid & Nancy, Straight to Hell, Death & the Compass, The Winner, Three Businessmen, Repo Chick және т.б.) жазды. Фильм Америкада немесе Еуропада кинотеатрларда көрсетілмесе де, Кокс кішкентай командамен және шектеулерсіз фильм түсірудің өте қуатты болғанын айтты. Ол Жапонияда DVD форматында қолжетімді, ал Солтүстік Америкада 2010 жылдың қазан айында шықты. Алекс Кокс 90-жылдардың ортасында «Repo Man» фильміне «Waldo's Hawaiian Holiday» деген жалғастыру жасауға тырысты, бірақ жоба сәтсіз аяқталып, сценарий сол аттас графикалық романға бейімделді. Келесі төмен бюджетті фильм үшін ол «Repo» фильмінің жаңа нұсқасын жазды, бірақ түпнұсқа фильмге Universal студиясының құқығын сақтау үшін ешқандай қайталанатын кейіпкерлерді енгізбеді. «Repo Chick» фильмі толығымен жасыл экранда түсірілді, кейіннен сандық композициялар, тікелей түсірілген кадрлар және миниатюралар қосылып, жасанды көрініс жасалды. Фильм 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Венеция кинофестивалінде көрсетілді. 2012 жылдың шілдесінде Кокс Боулдердегі Колорадо университетінде кино өндірісі және сценарий жазу бойынша сабақ берді. Фильмді оның студенттері монохромды түсіріп, актерлік шеберлік танытып, түсіруге қатысты, ал кәсіби кинорежиссерлер өз уақытын тегін жұмсады. 2017 жылы Кокс тағы бір көпшілік қаржыландырылған «Tombstone Rashomon» фильміне режиссерлік етті, ол Акира Куросаваның 1950 жылғы «Рашомон» фильмі стилінде О.К. Корралдағы атыс оқиғасын әртүрлі көзқарастардан баяндайды. 2019 жылдың қыркүйегінде Кокс өзінің досы және әріптесі Пабло Кьёльсефпен бірге «Conversations with Cox and Kjølseth» подкастын бастады. 2022 жылдың қазан айында Кокс подкасттың тым аз көрерменге ие болғанын және Джо Данте, Квентин Тарантино және бір кездегі әріптесі Роджер Дикинстің подкасттарының үлкен табысқа ие болғанын айтып, подкастты тоқтату туралы хабарлады.

Кинотеатр

1988 жылдың мамырында Кокс ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келген және ықпалды BBC сериясы – Moviedrome-ды жүргізе бастады. Апталық бағдарлама культ фильмдерді көрсетуге арналған аламат болды. Көрсетілген фильмдердің көпшілігі серияның авторы және продюсері Ник Джонс таңдағанмен, әр фильмді Кокс таныстырды. 1994 жылдың қыркүйегінде бағдарламаны тастаған кезде Кокс 141 фильмді көрсеткен. Бен Уитли және Эдгар Райт сияқты түрлі кинорежиссерлер Moviedrome-дың өзіне әсер еткенін айтты. Кейіннен бұл бағдарламаны кинорежиссер және сыншы Марк Кузинс жүргізді.

Тәуекелдері мен стилі

Кокс Луис Бунюэль мен Акира Куросавадан, сондай-ақ Серджио Леоне, Серджио Корбуччи, Сэм Пекинпа, Джон Форд және Джулио Квести сияқты вестерн жанрындағы режиссерлерден әсер алды. Кокс жанр тарихына арналған "10 000 түрлі өлу жолы" атты кітаптың авторы. Бұрын Universal Pictures үшін "Repo Man" және "Walker" сияқты фильмдер түсіргенімен, 1980-жылдардың соңынан бері өзін өзі жариялаған қара тізімге ілігіп, тәуелсіз фильмдерді өндіруге көшкен. Кокс атеист және саяси көзқарастары бойынша солшыл. Оның көптеген фильмдері капитализмге қарсы айқын тақырыптарды немесе хабарламаларды қамтиды. Алғашқыда ол "Las Vegas-тағы қорқыныш пен жеккөрініш" фильмін түсіруге тағайындалған, бірақ Хантер С. Томпсонмен шығармашылық дауларға байланысты Терри Гиллиаммен ауыстырылды. 2009 жылдың тамызында Кокс келесі айда Венеция кинофестивалінде көрсетілетін "Repo Chick" фильмінің аяқталғанын хабарлады, бірақ фильмнің кинотеатрларда көрсетілуіне қатысты күмәнді болды. Оның бұрынғы "Searchers 2.0" фильмі кинотеатрларда көрсетілмеді, тек Жапония мен Солтүстік Америкада DVD форматында шықты, ал Ұлыбританияда BBC телеарнасында көрсетілді. Кокс жапон Годзилла фильмдерінің жанкүйері және 1998 жылғы BBC деректі фильмінде осы сериалға арналған материалды ұсынды. Ол сондай-ақ "Годзилланы кішірейту" деректі фильмін баяндады және Dark Horse үшін "Годзилла уақыт бойынша" комикстерін жазды. Бір кезде американдық Годзилла фильмін түсіруге тырысқан, бірақ TriStar Pictures компаниясына ұсынған түсіндірмесі қабылданбады.

Актерлік несиелер

Жыл Атауы Рөл Ескермелер 1980 Edge City Рой Роулингс Қысқаметражды фильм 1984 Repo Man Автомобиль жуушы Аты көрсетілмеген 1986 Sid & Nancy Мистер Хедтің бөлмесінде отырған адам Аты көрсетілмеген 1987 Straight to Hell Амазулу тобындағы қарақшы Аты көрсетілмеген 1991 El Patrullero (Автомобиль патрулі) Гринго No. 2 1992 Өлім және компас Командир Борхес 1996 The Winner Гастон 1997 Perdita Durango (Шайтанмен би) Дойл 1998 Үш бизнесмен Франк Кинг 1999 Иродтың заңы Гринго 2002 Revengers Tragedy Герцогтың жүргізушісі 2007 Searchers 2.0 Кәсіпкер 2009 Repo Chick Профессор 2021 Mad God Соңғы адам