Кіріспе

TransAlta Corporation (бұрынғы Calgary Power Company, Ltd.) – Канаданың Альберта штатындағы Калгари қаласында орналасқан электр энергиясын өндіруші және көтерме сауда компаниясы. Бұл жеке меншік корпорация, ал оның акциялары ашық саудаланады. Компания Канада, АҚШ және Австралияда 76 электр стансасын пайдаланады. TransAlta жел, су, табиғи газ және көмір энергиясын өндіретін объектілерді басқарады. Компанияның тұрақтылықтағы лидерлігі Dow Jones Sustainability North America Index, FTSE4Good Index және Jantzi Social Index көрсеткіштерімен мойындалды. TransAlta – Канададағы ең ірі жеке инвесторлық жаңартылатын энергия берушісі. 2015 жылы Альбертаның коммуналдық комиссиясы 2010 жылдың соңы мен 2011 жылдың басындағы Альбертадағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларындағы электр энергиясы бағасын манипуляциялау фактісін анықтады, бұл компанияға қатысты дау тудырды. TransAlta 1970 жылдан 2021 жылға дейін Sunhills Mining еншілес компаниясы арқылы Канаданың ең ірі ашық көмір шахтасын басқарды. 12 600 гектар аумақты алып жатқан шахта жылына 13 миллион тонна көмір өндірді. Компания 2021 жылға дейін Highvale шахтасын жабуды жоспарлап отырғанын хабарлады. 2023 жылдың 2 қарашасында TransAlta компаниясы Heartland Generation (сол кездегі үшінші ірі электр энергиясын өндіруші компания) 658 миллион долларға сатып алғаны жарияланды. Бұл сатып алу TransAlta компаниясына Альбертадағы электр энергиясын өндіру нарығының 46% үлесін бақылау мүмкіндігін берді, бұл көптеген ғалымдар мен сала мамандары тарапынан «апат» деп сынға алынып, экономикалық шектеулерге әкелуі мүмкін.

Тарих

1909 жылы ТрансАльта Альбертаның Сибе қаласында Horseshoe Falls су электр станциясын жоспарлау және салу жұмыстарын бастады. Екі жылдан кейін Калгари Электр Компаниясы, ЖШС құрылды. Алғашқы бөгетті шамамен 200 адам қарапайым құралдармен, мысалы, қашаулар мен арбалармен салды. Оның бастапқы қуаты 10 МВт (13 500 ат күші) құрады. 1913 жылы Қананаскис шарлауында екінші бөгет салынды, оны 500-ге жуық жұмысшы салды. Сол кезде Калгари қаласының электр жүктемесінің үлкен бөлігін трамвайлар құрады. Тұрғын үйлерге электр қуаты енгізіле бастады және көптеген үйлер алғаш рет электр шамдарымен жарыққа толы болды. Калгари Пауэрдің арзан энергиясының арқасында Канадтық Тынық мұхиты темір жолы Огденде, Калгариде өңірлік локомотивтерді жөндеу шеберханасын орналастыруға шешім қабылдады, бұл қаланың экономикалық дамуына серпін берді. Компанияның алғашқы жылдарындағы көрнекті басшылары В. Макс Эйткен (кейін Лорд Бивербрук атымен танымал) және Р. Б. Беннетт болды, ол 1930 жылдан 1935 жылға дейін Канаданың премьер-министрі қызметін атқарды. Компанияның монополиялық жағдайы мен іс-әрекеті жеке корпорация ретінде ауылдық тұтынушылар мен Калгари тұрғындарының арасында наразылық тудырды. 1948 жылы ұлттандыруға бағытталған әрекет провинциялық референдумға айналдырылды, нәтижесі жеке меншікті сақтау жағына тартысты болды. 1981 жылы компания өзінің атын қазіргі TransAlta Corporation деп өзгертті. 2010 жылдың соңында TransAlta Канадада 1000 МВт-тан астам орнатылған жел қуатын иеленген және пайдаланған алғашқы компания атанды – бұл елдің жалпы қуатының шамамен 30 пайызын құрады. TransAlta энергия өндіру нысандарын көмірден табиғи газға көшіруде, себебі көмірдің қоршаған ортаға зиянды әсері бар. Оның соңғы қолданыстағы көмір шахтасы, Highvale, AB, 2021 жылдың 31 желтоқсанында жұмысын тоқтатады және алдағы жылдары шахтаның қалпына келтіру жұмыстарына көшеді.

Қиындық өзенінің су қоймасы

2013 жылғы Альбертадағы су тасқынынан кейін, су деңгейінің көтерілуіне және су тасқынына әкелуі мүмкін қаупі жоғары айларда су тасқынынан туындаған зиянды жеңілдету үшін уақытша, ішінара шешім ретінде Альберта үкіметі TransAlta компаниясымен Bow өзеніндегі Ghost суқоймасының жанындағы суды басқару туралы келісім жасады. Бұл келісім 2016 жылы бес жылға жаңартылды, және құрғақшылықты болдырмау мақсатында Кананаскис көлдері жүйесінің (Interlakes, Pocaterra және Barrier көлдерін қамтиды) суларын басқару да қосылды.

Даулар

2014 жылдың 21 наурызында Альберта нарығын қадағалау әкімшілігі (MSA) Альбертаның коммуналдық қызметтер жөніндегі комиссиясына (AUC) жүгініп, TransAlta компаниясы 2010 жылдың соңы мен 2011 жылдың басындағы Альбертадағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларындағы тоқтаулар кезінде электр энергиясының бағасын манипуляциялаған деп айыптады. TransAlta MSA-ның айыптауларына қарсы шықса да, AUC компанияның 2010 және 2011 жылдары 11 күнге созылған төрт тоқтау оқиғасына қатысты әрекеттері тиісті Энергия сатып алу шарты (PPA) алушыларының бәсекелестік жауабын шектеген немесе тоқтатып, нарықтық бағаларды бәсекелестік ортадан ауыртқан деген шешім шығарды. 2015 жылдың 30 қыркүйегінде TransAlta және провинцияның MSA AUC алдындағы барлық дауларды реттеу туралы келісімге келді. Келісім, мақұлдау ретіндегі бұйрық түрінде, 2015 жылдың 29 қазанында AUC-мен бекітілді. Келісім шарттарына сәйкес TransAlta жалпы сомасы (CDN) 56 миллион долларды төледі, оның ішінде шамамен 27 миллион доллары экономикалық пайданы өтеу ретінде, шамамен 4 миллион доллары MSA-ның заңдық және қосымша шығындарын жабу үшін, ал 25 миллион доллары – әкімшілік айыппұл. Келісімнің бір бөлігі ретінде TransAlta төрт тоқтау оқиғасына қатысты AUC шешіміне қатысты сотқа шағымданудан бас тартуға келісті. TransAlta-ның сотқа шағымдануы AUC-нің MSA компаниясының сәйкестік саясаты, тәжірибесі және оны бақылауы жеткіліксіз және кемшіліктерге толы екенін дәлелдемегені туралы шешімінен туындады. Альберта нарығының мәжбүрлі тоқтауларды реттейтін ережелерін түсінудегі дауға жауап ретінде TransAlta өзінің сәйкестік процедураларын екі тәуелсіз үшінші тараппен тексерді. McCarthy Tétrault және PricewaterhouseCoopers LLP жүргізген тексерулердің нәтижелері, жақсарту жөніндегі ұсыныстармен бірге жарияланды. 2016 жылы TransAlta компаниясы Альберта университетінің профессоры Уоррен Киндзерскиге Эдмонтон маңындағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларының денсаулыққа тигізетін әсерін зерттеу үшін 54 000 доллар бергені белгілі болды. Зерттеу нәтижесінде «Эдмонтон қаласының маңындағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларының көп саны жергілікті тұрғындардың денсаулығына кері әсер етпейді» деген қорытындыға келді және TransAlta бұл қорытындыны 2030 жылға дейін көмірден бас тарту жоспарына балама ретінде «ғылыми негіздеме» ретінде пайдаланды. 2013 және 2015 жылдар аралығында TransAlta Альберта университетіне ғылыми-зерттеу және академиялық жобаларға демеушілік ретінде қосымша 175 000 доллар берді. Бұл оқиғаны университеттің Корпоративтік карталау жобасының мүшелері Канададағы академиялық зерттеулердегі корпоративтік қаржыландыру мен ықпал етудің жасырын мәселесін көрсететін мысал ретінде атап өтті.

Британдық Колумбиядағы су қондырғылары

Үстіңгі Мамкуам, Канадалық гидродизайнерлер салған және 2005 жылдан бері жұмыс істеп тұрған, Сквамиштен солтүстік-шығысқа қарай 5 км жердегі өзен ағысымен жұмыс істейтін гидроэлектр станциясы. Су құбыры 1,6 км ұзындықта, 120 метрге төмендеп, екі 12,5 МВт Пелтон дөңгелекті генераторлары бар электр стансасына жеткізеді. Bone Creek гидроэлектр станциясы 2011 жылы салынды, 5 км ұзындықтағы су құбыры 148 метрге төмендеп, екі 9,6 МВт Франсис турбинасы бар электр стансасына қосылады. Ол BC-нің Valemount қаласынан оңтүстікке қарай 90 км жерде орналасқан және Valisa Energy Inc. компаниясы басқарады. Жыл сайын шамамен 72 ГВт/сағ электр қуаты BC Hydro компаниясына сатылады. Акололекс, Canadian Hydro Developers компаниясы салған және 1995 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Ол Ароу көлдеріне құятын 10 МВт өзен ағысымен жұмыс істейтін гидроэлектр станциясының екі Франсис турбинасын пайдаланады. Ол Ревелстоук қаласынан 25 км оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Пингстон сағасы 12 метрлік қабырғалы тас бөгетке ие, ол суды Ароу көлдерінің батыс жағалауына бағыттайды. Оны Canadian Hydro Developers және Brascan Power компаниялары салған және 2003 жылы Pingston Power Inc. ретінде жұмыс істей бастаған. 4 км ұзындықтағы туннель 557 метрлік үлкен құлдырау арқылы үш 15 МВт Пелтон дөңгелегіне су жеткізіп, жылына шамамен 200 ГВт/сағ энергия өндіруге мүмкіндік береді. Жоба Ревелстоук қаласынан оңтүстікке қарай 53 км жерде орналасқан.