Кіріспе

Азаматтық қорғаныста қолданылатын қолмен ұсталатын радиациялық өлшегіш.

Гейгер санағы – азаматтық қорғаныста қолмен ұсталатын кез келген радиацияны өлшеу құрылғысының бұқаралық атауы, бірақ азаматтық қорғаныс құрылғыларының көпшілігі ірі ядролық оқиғадан кейін болатын радиацияның жоғары деңгейін ғана өлшеуге қабілетті иондық камералы радиологиялық зерттеу өлшегіштері болды. Көптеген Гейгер және иондық камералы өлшегіштер 1950 жылдары бірнеше елдегі үкіметтік азаматтық қорғаныс ұйымдары тарапынан ядролық шабуылға азаматтарды дайындау мақсатында берілді. Осы құралдардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін кейбір штаттарда, оның ішінде Техас штатында, Техас штатының Радиациялық Бақылау Бюросының басқаруында қолданылып келеді. Олар үнемі күтіліп, калибрленеді және өрт сөндіру бөлімдері мен басқа да жедел қызметтерге жіберіледі.

АҚШ үлгілері

CD санағыштары әртүрлі модельдерде шықты, әрқайсысының өзгеше мүмкіндіктері болды. Бұл модельдердің әрқайсысында 1-ден 5-ке дейінгі, 1/10 бөліктері көрсетілген аналогтық бағанасы бар. Осылайша, X10-да бағана 1-ден 50-ге дейін санды көрсетеді. CD бағаналарын келісімшарт бойынша көптеген түрлі фирмалар өндірді. Victoreen, Lionel, Electro Neutronics, Nuclear Measurements, Chatham Electronics, International Pump and Machine Works, Universal Atomics, Anton Electronic Laboratories; Landers, Frary, & Clark; El Tronics, Jordan және Nuclear Chicago – келісімшарт бойынша өндіріс жасаған көптеген өндірушілердің арасында. Өндірушіге қарамастан, көптеген санағыштардың негізгі физикалық сипаттамалары бірдей, бірақ кейбір өндіріс партияларында шамалы айырмашылықтар бар: қара түймелермен және бағана жиегімен сары корпус. Көптеген АҚШ-тағы бағаналардың қабылдауында "CD" деген жапсырма болды.

Нағыз Гейгерлік санағыштар

Бұл Гейгер принципін пайдаланатын құралдар.

CD V-700 типті

CD V 700 – 1950 және 1960 жылдары АҚШ-тың азаматтық қорғаныс агенттіктерімен шарт бойынша бірнеше компаниялар өндірген Гейгер-Мюллер түтігімен жабдықталған зондты қолданатын Гейгер санағышы. Бұл құрылғы өте сезімтал және гамма сәулеленудің төмен деңгейін өлшеуге, сондай-ақ бета сәулеленуін анықтауға мүмкіндік береді. Жоғары сәулелену өрісінде Гейгер түтігі қанығып, метрдің сәулелену деңгейін өте төмен көрсетуіне (сағатына 0 Р-ге жуық) әкелуі мүмкін, сондықтан қосымша иондық камералы дозиметрлер қажет болады.

CD V-718 типті

CD V 718 – АҚШ-тың Нью-Джерси штатында орналасқан Nuclear Research Corporation компаниясы жасаған АҚШ әскери AN/VDR 2 RADIAC құрылғысының бір түрі. Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) 1990 жылдары CD V 718 құрылғыларының бір бөлігін сатып алды, бұл оларды қоймадағы ескірген өлшегіштерді толықтыру және жартылай алмастыру үшін пайдаланылды. CD V 718 әскери AN/VDR 2-ден негізінен зәйтүн түсінің орнына "азаматтық қорғаныс" сары түсіне боялғандығымен және Грейлердің орнына Рентген бірліктерімен өлшенгендігімен ерекшеленеді. Бұрынғы CD өлшегіштеріне қарағанда әлдеқайда заманауи және күрделі құрылғы болып табылатын CD V 718, екі түрлі сезімталдыққа ие Гейгер-Мюллер түтіктерінен тұратын зондпен жабдықталған. Ол бұрынғы Гейгер санағыштары мен иондық камералы зерттеу өлшегіштеріне қарағанда сәулелену деңгейлерінің әлдеқайда кең ауқымын қамти алады (0,001 мР/сағ-тан 10 000 Р/сағ-қа дейін). Әскери тарихының нәтижесінде CD V 718 бұрынғы CD өлшегіштеріне қарағанда әлдеқайда берік және көлік құралдарына оңай орнатылады.

Ион камералы өлшегіштер

Бұл иондау камерасы принципімен жұмыс істейтін құралдар. Егер ион камерасының кез келген құрылғысындағы көрсеткіш сәулелену көзіне қандай да бір реакция беретіні байқалса, аумақты эвакуациялауды қарастыру қажет. Заңмен рұхсат етілген гамма-сәулелену көздері ең сезімтал күйде де көрсеткіште көзге көрінетін өзгерістерге себеп болмайды, сондықтан мұндай сәулелену алаңы қауіпті болуы мүмкін деп есептеуге болады. Мұндай көрсеткіш ядролық қарудың жарылуы немесе ядролық реактордың бұзылуынан радиоактивті материалдың көп мөлшерде таралуы сияқты жағдайларда ғана өте жоғары деңгейдегі сәулеленуді анықтауы мүмкін. CDV ион камераларының барлығы қазір кем дегенде 50 жылға жуықтап қалды және олардың құрамында ылғалға сезімтал бөлшектер бар, сондықтан сенімді және дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін аккредиттелген және тиісті жабдықпен жабдықталған мекемеде оларды салыстырмалы түрде жиі калибрлеу және тексеру қажет.

CD V-710 типті

CD V 710 тағы бір жоғары диапазонды дозиметр болды, бірақ CD V 720, CD V 715 және CD V 717 дозиметрлерінен айырмашылығы, оның шкаласы тек 0–50 Р/сағ (0–0,5, 0–5 және 0–50) құрайды, бұл оны орташа диапазонды дозиметр етеді, алайда ол әлі де босатылған көздерге жауап беру үшін тым жоғары. CD V 710 1955 жылдан кемінде 1958 жылға дейін 5 түрлі нұсқада өндірілді, 1-ші модельді El Tronics, 2 және 4-ші модельдерді Jorden Electronics, ал 3 және 5-ші модельдерді Victoreen Instruments өндірді. 1–3 модельдер металдан, ал 4 және 5 модельдер пластиктен жасалған. CD V 710 дозиметрінің барлық нұсқаларында D элементтері мен қолданыстан шыққан 22,5 вольттық B элементтері қолданылады. 1959 жылға қарай 170 750 дана сатып алынды, бірақ бұл модель CD V 715 дозиметрімен ауыстырылды, ал 1985 жылдың қыркүйегінде FEMA қалған CD V 710 дозиметрлерін ескірген деп жою жөнінде нұсқау берді.

CD V-715 типті

Қазіргі таңда АҚШ-тың азаматтық қорғаныс саласындағы ең көп таралған өлшегіші. Бұл қарапайым иондық камералы радиологиялық зерттеу өлшегіші, жоғары сәулелену өрістері үшін арнайы жасалған, онда Гайгер есептегіштері дұрыс емес көрсеткіштер береді (жоғарыда қараңыз). Зерттеу өлшегіштері альфа немесе бета сәулеленуін анықтамайды. Олар сәулеленудің құрылғы корпусына және жабық иондау камерасына енуі арқылы 0,1-ден 500-ге дейінгі (×0,1, ×1, ×10 және ×100 шкалалары) көрінетін мәнді шығару принципімен жұмыс істейді. CDV 715 иондық камерасы 5886 типті кішкентай түтікті басқарады, бірақ бұл түтіктің B тізбегіне 22,5 вольттық батареялар қажет емес. Транзисторлық осциллятор көтеру трансформаторымен байланыстырылған, қажетті түзетуші диодтар мен сүзгі конденсаторлары арқылы түтік үшін қажетті B тогын қамтамасыз етеді. Осылайша, құрылғының барлығы бір 1,5 вольттық D элементімен қуаттанады.

CD V-717 типті

CD V 715-ке ұқсас, бұл құрылғы 0,1Р/сағ-тан 500Р/сағ-қа дейін өлшейді. Бұл да иондау камерасы бар дозиметр, бірақ бұл құрылғының камерасы сыртта, мысалы, баспананың немесе жертөленің сыртында ілуге арналған, алынып-қойылатын. Иондау камерасын пайдаланғанда, оны сары анти-зақымдану қапшығына салып, байлап, бомбадан қорғаныш үйдің сыртына іліп, қауіпсіз қашықтықтан радиация деңгейін өлшеуге болады. Әдетте құрылғы ішінде сақталатын ұзарту коаксиалдық кабелі сыртқы камерадан ішкі дозиметрге жалғанады. Коаксиалдық катушка дозиметрді тік тұрғызып, оқуға қолайлы ету үшін қолданылады. Бұл жасырынушыларға сыртқы радиация деңгейі "қауіпсіз" деңгейге жеткенше күтуге мүмкіндік береді. Ұзарту кабелін пайдаланғанда дозиметрдің дәлдігі шамалы түрде, плюс немесе минус 20%-ға дейін төмендеуі мүмкін.

CD V-720 типті

CD V 715-ке ұқсас, CD V 720 – иондау камералы тұрақты позициялық дозиметр. Дегенмен, басқа дозиметрлерден өзгешелігі, бұл құрылғының төменгі жағында бета-сәулеленудің жоғары деңгейін анықтауға арналған жылжымалы бета-қорғаны бар. Ашық күйге жылдырылғанда бета-бөлшектері иондау камерасына тікелей енуге мүмкіндік алады. Бета-қорғаны жабылғанда гамма-сәулелері ғана қорған мен иондау камерасынан өте алады. Бұл дозиметр 1 Р/сағ-тан 500 Р/сағ-қа дейін (×1, ×10 және ×100 шкалалары) көрсетіледі. CD V 720 4 модельде (1, 2, 3 және 3А) шығарылды, Чатем 1-ші модельді, Лэндес Фрей және Кларк 3-ші модельді (Victoreen Instruments компаниясымен бірге) жасады, ал Victoreen Instruments компаниясы қалған барлық модельдерді жасады. Victoreen 3 және 3A модельдерінен басқалары D және 22,5 вольттық B батареяларының комбинациясын пайдаланды, ал Victoreen 3 және 3A модельдері тек 2 D батареясын ғана пайдаланды. 1962 жылға қарай 113 231 дана сатып алынған, бірақ 1985 жылдың қыркүйегінде FEMA Victoreen 3 және 3A модельдерінен басқа барлық модельдерді қолданыстан шығарылған деп жариялады.

Кирнидің жауын-шашын өлшегіші

Тағы бір маңызды өлшегіш – Кирнидің радиоактивтік жауын өлшегіші. Бұл өлшегіштің жоспарлары Крессон Кернидің «Ядролық соғыста өмір сүру дағдылары» кітабының C қосымшасында, Оук Ридж Ұлттық зертханасында жүргізілген зерттеулер негізінде жарияланған. Ол шабуыл қарсаңында, орташа механикалық дағдысы бар адамның қолжетімді үй заттарынан құрастыруға болатындай етіп жобаланған.

Ұлыбританияның азаматтық қорғаныс құралдары

АҚШ шамамен 500 000 Гейгер санағыш өндірді. Ұлыбритания өзінің негізгі типтерінің әрқайсысынан шамамен 20 000 дана өндірді және АҚШ-тан кейін екінші орында тұр. Кеннеди әкімшілігі кезеңінен бастап американдық құралдар төмен вольтты транзисторлық электрониканы пайдалану үшін жасалған, ал батареялары бүгінге дейін қолжетімді. Дегенмен, 1982 жылға дейін немесе одан кейін сақталған британдық азаматтық қорғаныс құралдарының көпшілігі 1953 жылдан 1957 жылға дейін өндірілген және портативті лампалық радиолар транзисторлық радиолармен алмастырылғаннан кейін қолданыстан шығып қалған жоғары вольтты батареяларды қажет еткен. Ұлыбританияның барлық азаматтық қорғаныс құралдары Ішкі істер министрлігі мен Қорғаныс министрлігі бірлесіп жасады, сонымен қатар олар әскери қолданысқа да арналған болды.

Ластануды өлшегіш No 1

Ұлыбританияның алғашқы ірі азаматтық қорғаныс құралы 1953 жылғы "5CG0012" қор нөміріндегі Geiger-Müller counter Meter, Contamination, No. 1 жиынтығы болды. Ол 0–10 мР/сағат диапазонда жұмыс істеді және сыртқы зонд пен құлаққаптармен жабдықталған. Бұл құрал бастапқыда екі 150 вольттық батареямен жұмыс істеуге арналған еді, бірақ кейін төрт 1,35 вольтты сынап батареяларын немесе желілік электр қуатын пайдаланатын вибраторлық қуат блогымен жабдықталды. Осы құрылғылардың көптеген бөлімдері 1980-ші жылдарға дейін қолданыста болды. Сонымен қатар, Mk.1 үлгісінің Плесси қосқыштарына қарағанда зонд блогы үшін резеңке қосқыштар мен кабельдерді пайдаланған 2-ші үлгі де болды. Бұл модельде қазіргі технологиямен қолданылатын батареяның қызмет ету мерзімін барынша ұзарту үшін суық катодты клапандар мен өте жоғары кедергілі схемалар қолданылды.

Радиалық зерттеу өлшегіші

Британдық "Радиациялық зерттеу көрсеткіші No. 2" 1953-1956 жылдар аралығында жасалған, ол қазір қолданылмайтын 15 және 30 вольттық жоғары кернеулі батареялар мен 1,5 вольттық стандартты элементті қажет етті, соңғысы клапанды қыздыру жіптерін және көрсеткішті жарықтандыру шамдарын қуаттандыру үшін қолданылды. Сондай-ақ, 0–300 мР/сағ өлшейтін оқу блогы болды, ол төрт 30 вольттық батарея және бір 1,5 В элементпен жұмыс істеді. Бұл көрсеткіште RSM No. 2-нің иондау камерасынан өзгеше, үлкен Гейгер-Мюллер түтігі қолданылды. Бұл көрсеткіштер Австралияда "Буффало" операциясының ядролық сынақтарынан кейін сынақтан өткендіктен бағаланды және ескірген батареялардың арнайы партияларын тұрақты түрде өндіру үшін өндірушіге тапсырыс беріліп, 1982 жылға дейін сақталды. Ұлыбританияның Корольдік бақылаушылар корпусы (ROC) бастапқыда RSM No. 2-ні өзінің негізгі радиациялық детекторы ретінде пайдаланды, бірақ ол RSM сияқты ескірген жоғары кернеулі батареяларды қолданатын, арнайы жасалған "Тұрақты зерттеу көрсеткішімен" ауыстырылды. ROC РСМ No. 2-ні сыртқы "шабуылдан кейінгі" мобильді мониторингтік зерттеулер үшін пайдалану үшін сақтап қалды.

PDRM82

1982 жылы азаматтық қорғанысқа арналған британдық PDRM82 үлгісі шығарылды. Бұл модель жеңіл, LCD дисплейі және пластикалық корпусы бар, сондай-ақ барлық электроникалық құралдары, оның ішінде шағын Гейгер түтігі (бета бөлшектерге қарсы қорғалған), бір EMP-ден қорғалған PCB-де орналасқан. Ол Plessey компаниясымен үш стандартты 1,5 вольттық батареяларды пайдалану үшін жасалған және цифрлық көрсеткіші бар микропроцессормен басқарылады. Патшалық бақылаушылар корпусы қолдануы үшін бұл құрал PDRM82(F) деп белгіленген тұрақты нұсқада да ұсынылды. Тұрақты нұсқаның артқы жағында сыртқы коаксиалдық ұя орнатылған, ол поликарбонат күмбезі астындағы жер үстіндегі иондау детекторынан келетін кабельді қабылдайды. Оқу мақсатында, EPROM-нан уақыт бойынша симуляцияланған мәліметтер өлшегішке жіберілуі мүмкін.

Кварц талшықты дозаметр зарядтаушы

1958–1959 жылдарғы "Кварц талшықты дозиметр зарядтағыштары, №1 және №2" 1990-жылдардың басына дейін қолданыста болды, себебі олар қарапайым, тұтқамен айналдырылатын генераторды қамтиды және мүлдем батарея қажет етпейді. Кейіннен британдық азаматтық қорғаныс дозиметрін зарядтау құрылысын R. A. Stephen Ltd әзірледі және 1967 жылдан 1988 жылға дейін өндірді, ол бір 1,5 вольттық элементті пайдаланады. Бұл американдық дозиметр зарядтағыштарына ұқсас.