Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Oenothera biennis, қарапайым кешкі примула, Onagraceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі. Ол Солтүстік Американың шығыс және орталық бөліктерінде, Ньюфаундлендтен батысқа қарай Альбертаға, оңтүстік-шығысқа Флоридаға және оңтүстік-батысқа Техасқа дейін табиғи түрде өседі, сондай-ақ, қоңыржал және субтропикалық аймақтарда кеңінен таралған. Осы өсімдіктен кешкі примула майы өндіріледі.
Oenothera biennis, the common evening primrose, is a species of flowering plant in the family Onagraceae, native to eastern and central North America, from Newfoundland west to Alberta, southeast to Florida, and southwest to Texas, and widely naturalized elsewhere in temperate and subtropical regions. Evening primrose oil is produced from the plant.
Сипаттама
Oenothera biennis әдетте екі жылдық (биеннальды) өмір сүреді, тұқым себу жылы биікке дейін өседі. Жапырақтары ланцет тәрізді, ұзындығы және ені миллиметрге дейін жетеді.
Oenothera biennis usually has a life span of two years (biennial) growing to tall in the seeding year. The leaves are lanceolate, long and wide,
Өсу циклі
О. биеннис көбінесе бірінші жылы төмен, жайыла өсетін шөп ретінде өседі, биіктігі бірнеше сантиметр ғана болады. Жапырақтары розетка тәрізді жайылып, жерді жабады, ал энергиясын қалың тамырында жинақтайды. Екінші жылы ол 1,6 метрге дейін биіктейді, жартылай ағаштанған сабаққа дейін өседі, содан кейін гүлдейді және тұқымдайды. Әдетте ол алғашқы аязда қурап қалады, бірақ кейде үшінші жылы тағы бір сабақ шығарады.
Most commonly, O. biennis grows as a low, spreading herb in the first year, just a few centimetres tall, with its leaves spreading out in a rosette to cover the ground, whilst storing energy in a thick root. In the second year, it grows up much taller, to around 1.6M tall, on a semi woody stem, which then flowers and seeds. This will usually die at first frosts, but occasionally grows another stem in the third year.
Гүлдену және жеміс беру
Гүлдеу көктемнің соңынан жаздың соңына дейін жалғасады. Гүлдері екі жынысты, биік гүлшоғырға жиналады және тек келесі таңға дейін гүлдеп тұрады. Олар әр кешке көзді жарып, тез ашылып, қызықты көрініс тудырады, сондықтан оған "кешкі жасмин" деген ат қойылған. Гүлдері сары түсті, диаметрі шамалы, төрт тілімді жапырақтары бар. Гүлдің құрылымында жалаңаш көзге көрінбейтін жарқын нектар жолы бар. Бұл жол ультракөк сәуледе көрінеді және оның тозаңдаушылары – молықтар, көбелектер мен аралар оны байқай алады. Жемісі – ұзындығы және ені бар қапшық, ішінде көптеген ұзын тұқымдар болады. Қапшық пісіп төрт бөлікке ажырағанда тұқымдар таралады.
Blooming lasts from late spring to late summer. The flowers are hermaphrodite, produced on a tall spike and only last until the following noon. They open visibly fast every evening producing an interesting spectacle, hence the name "evening primrose". The blooms are yellow, diameter, with four bilobed petals. The flower structure has a bright nectar guide pattern, invisible to the naked eye. This pattern is apparent under ultraviolet light and visible to its pollinators, moths, butterflies, and bees. The fruit is a capsule long and broad, containing numerous long seeds, released when the capsule splits into four sections at maturity.
Экология
Бұл өсімдік - бұзылған ортаны жақсы көретін арамшөптер түрі. Ол Антарктидадан басқа барлық құрлықтарға енгізіліп, тараған. Өсімдіктің тұқымы құстар үшін маңызды тағам болып табылады, оның ішінде американдық алтынқұс, Солтүстік бобвайт және аза тұяқ құстары, сондай-ақ примула күбәсі мен ақ жолақты сфинкс күбәсінің дернәсіліне тамақ ретінде қызмет етеді. Бұл өсімдікке бүркіттер мен бал аралары да келіп тұрады. Кешкі примула 17 ғасырдың басында Еуропаға ботаникалық бақтарда сәндік өсімдік ретінде әкелінді, онда оның гүлдері бал арасы сияқты тозаңдаушылар үшін нектарға бай болды, ал тұқымы құстарға тамақ болды. Ақуыздар әсіресе күкірт қышқылынан тұратын аминқышқылдарына – метионин мен цистеинге, сондай-ақ триптофанға бай. Гамма-линолен қышқылы (GLA) және линоль қышқылы да бар. Көп қанықпаған май қышқылдарының болуына байланысты кешкі примула майы диеталық қоспа ретінде сатылады. Мейо клиникасы оның экзема, диабетикалық нейропатия немесе етеккір алды синдромына әсер ететініне сенімді дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді. Американдық қатерлі ісіктер қоғамы оның қатерлі ісікке қарсы тиімділігі туралы аз ғана мәлімет бар екенін, сондықтан оны кейде осы мақсатта жариялайтынын, ал "ГЛА да, ГЛА-ға бай басқа да қоспалар да (мысалы, кешкі примула майы) денсаулықтың басқа да жағдайларын алдын алу немесе емдеуде пайдалы екені нақтыланған жоқ" деді.
This plant is a weedy species that favors disturbed environments. It has been introduced and become established on all continents except Antarctica. The seeds of the plant are important food for birds, including American goldfinch, Northern bobwhite, and mourning dove, and it is a larval host for both the primrose moth and the white lined sphinx moth. Bumblebees and honeybees also visit the flowers. The evening primrose was introduced to Europe in the early 17th century as an ornamental plant in botanical gardens where its flowers are favored for nectar by pollinators, such as bees, and its seeds are food for birds. The proteins are especially rich in the sulphur containing amino acids, methionine and cysteine, and tryptophan. Gamma linolenic acid (GLA), and linoleic acid are present. Mainly for these polyunsaturated fatty acids, evening primrose oil is sold as a dietary supplement. The Mayo Clinic stated there was no good evidence that it affected eczema, diabetic neuropathy or premenstrual syndrome. The American Cancer Society stated that there was little evidence for its effectiveness as an anti cancer agent, for which it is sometimes promoted, and "neither GLA nor other GLA rich supplements (such as evening primrose oil) have been convincingly shown to be useful in preventing or treating any other health conditions."
Жағымсыз әсерлер
Кештегі перзент майы ұсынылған дозада қауіпсіз деп есептеледі. Ол қан кету қаупін арттыруы мүмкін, бұл қан кету бұзылыстары бар немесе қан кетуді күшейтетін дәрілер қабылдап жүрген науқастар үшін маңызды мәселе. Мейо клиникасы ұстамаларға немесе манияға бейім адамдарға, сондай-ақ жүкті және бала емізетін әйелдерге сақ болуды кеңес береді және осы майдың болуы мүмкін жағымсыз әсерлердің кең тізімін жариялайды. Кешкі перзент майын ішке қабылдау бас ауруы мен құлайғанды тудыруы мүмкін.
Evening primrose oil is considered likely as safe in recommended doses. It may increase the risk of bleeding, a concern for patients with bleeding disorders or taking drugs that may increase bleeding. The Mayo Clinic recommends caution in people with seizure disorders or mania, and by pregnant or breastfeeding women, and publishes a long list of possible side effects. Oral use of evening primrose oil may cause headaches or nausea.
Дәстүрлі медицина
Анишинайб тайпалары бүкіл өсімдікті, әсіресе жапырақтарын дәстүрлі түрде шайға қайнатып, энергияны қоздыру және салмақ жоғалтуға көмектеседі. Бұл тайпалар тамырды сырттан, яғни геморрой және іріңді жараларды емдеу үшін балауса ретінде қолданады. Сонымен қатар, оларды шайнап, бұлшық еттерге уқалап, күшті ету үшін пайдаланады.
The whole plant and especially the leaves are traditionally boiled to tea by Anishinaabe tribes as an energy stimulant and to facilitate weight loss. These tribes also use the roots externally as a poultice to treat piles and boils. Additionally, they may be chewed and rubbed onto the muscles to improve strength.
Ауыл шаруашылығының тәжірибесі
Кешкі гүлді өсірудегі аграрлық тәжірибелер туралы білім салыстырмалы түрде жаңа және тек кешкі гүл тұқым майының коммерциялық өндірісімен ғана байланысты. Тамыр егістіктері немесе өсімдіктің басқа бөліктерін өндіруге қатысты аграрлық тәжірибелер туралы ақпарат әлі белгілі емес. Кешкі гүл күнге толы, құрғақ жайларды, құмды-сазды топырақты жақсы көреді және теңіз деңгейінен төмен орналасқан жерлерде өседі. Бір маңызды алғышарт – азоттың жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету. Азоттың тым жоғары деңгейі тұқымдағы майдың сапасы мен мөлшерінің төмендеуіне әкелсе, орташа деңгейдегі азот тұқымның сапасы мен мөлшерін арттырады. Кешкі гүл жарыққа қарай өнетін болғандықтан, тұқымдарды топыраққа тым терең, шамамен 1-2 см тереңдікке егу қажет. Сондықтан кешкі гүлді өсіру үшін топырақты өңдеу қажет емес, бірақ өсімдіктерге қарсы күшті механикалық шаралар қабылдау керек. Тұқымдары өте кішкентай, шамамен 1-2 мм. Оларға өну үшін 2-3 аптаға жуық уақыт керек, сондықтан арамшөптердің өсуіне өте сезімтал. Кешкі гүл тұқымдарын сәуірдің бірінші жартысында (көктемдік тұқымдар) немесе шілде айының ортасынан тамыз айының ортасына дейін (күздік тұқымдар) себуге болады. Орылу уақыты гүлдегеннен кейін шамамен 75-80 күн (көктемдік тұқымдар) немесе 100 күн (күздік тұқымдар) шамасында болады және өсімдік сорты, климат жағдайлары, топырақтың құнарлылығы және егу уақытына байланысты өзгереді. Кешкі гүлдің өсімдік санының өсуі және тұқымның пісуі өте әртүрлі болады, бұл өндіріс процесінде қиындық тудырады. Вегетация кезеңінде көп су қажет емес. Бір зерттеу көрсеткендей, тұзды сумен суару кешкі гүл тұқымының майлылығы мен сапасын арттырады. Бұл, әсіресе су ресурстары шектеулі аймақтарда үлкен мүмкіндік болуы мүмкін. Осылайша, кешкі гүл құрғақ аймақтарда бағалы майлы дақыл болып табылады. Соңында, кешкі гүлді өсіру үшін егістікті дұрыс басқару қажет, әйтпесе өсімдік жабайылануы мүмкін. Егер тұқымдар фармацевтикалық мақсаттарда қолданылса, химиялық қалдықтардың пайда болуын болдырмау үшін кешкі гүлді пестицидтерсіз өсіру маңызды.
The knowledge of agricultural practices in the cultivation of evening primrose is relatively new and only pertain to the commercialized production of evening primrose seed oil. Information of agricultural practices for the production of root vegetable or other plant parts is not known yet. The evening primrose prefers sunny, and arid places with loamy soil and occurs below above sea level. One important prerequisite is to meet adequate nitrogen requirements. While too high nitrogen levels could lead to a quality and quantity decline of the oil content in the seeds, moderate nitrogen levels lead to increased seed quality and quantity. Because the evening primrose is a light dependent germinator, it is important that the seeds are not planted too deep into the soil, about deep. The cultivation of evening primrose is thus suitable for no till farming, but the plants require an intense mechanical weed control. The seeds are tiny, about They need approximately two to three weeks to germinate and are therefore very susceptible to the outgrowth of weeds. Evening primrose seeds can be sown in the first half of April (spring seeds) or from mid July to mid August (autumn seeds). The time of harvest is approximately 75 to 80 days (spring seeds) or 100 days (autumn seeds) after flowering, and clearly influenced by the plant variety, climate conditions, soil fertility and sowing time. The population development and thus seed maturation of the evening primrose is very heterogeneous which is a rather difficult production factor. There is not much water needed during the vegetation period. A study has shown, that the irrigation with salt water could increase the oil yield and quality in evening primrose seeds. This might be a great opportunity especially in regions with limited water resources. Thus, the evening primrose could be a valuable alternative oil crop in arid regions. Finally, the cultivation of evening primrose requires a proper field management otherwise the plant can become invasive. If the seeds are used for pharmaceutical purposes it is also important to grow the evening primrose without any pesticides to avoid any chemical residues.