Кіріспе

Penstemon '/p/ɛ/n/s/t/m/ən/, қасқыр тілділер, негізінен Жақын Арктикаға тән, бірақ Солтүстік Американың Неотропикалық бөлігінде де кездесетін шамамен 280 гүлді өсімдік түрінен тұратын ірі туыс. Бұл Солтүстік Америкаға ендемик гүлді өсімдіктердің ең ірі туысы. «Penstemon» ғылыми атаумен қатар, барлық Penstemon түрлеріне «қасқыр тілділер» деген жалпы атау да жиі қолданылады. Бұрын Cronquist жүйесінде Scrophulariaceae тұқымдасына жатқызылған, жаңа генетикалық зерттеулер оны Plantaginaceae тұқымдасының кеңейтілген құрамына енгізді. Белгілі бір түрлердің нақты саны әлі анықталған жоқ, себебі кейбір түрлердің ішіндегілерінің субтүрлер екендігі немесе бұрын анықталған түрлердің жаңылыс анықталуы мүмкін екендігі зерттелуде.

Сипаттама

Олардың жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, ішінара түтік тәрізді, екі ерінделген гүлдері мен тұқымдық қапшықтары бар. Бұл туыстың ең ерекше белгісі – сүрегі жетілмеген топырақ бас. Биіктігі 10 см-ден 3 метрге дейін жетеді. Өсу формаларының әртүрлілігімен қатар, пенстемон жапырақтары да өте өзгергіш, көбінесе бір өсімдіктің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі пішінді жапырақтар кездеседі. Кейбір түрлерінің жапырақтары ине тәрізді болып томендеген, ал басқалары кең және дөңгелек жапырақтарға ие, олардың текстурасы да түктіден тегіс/жартылай жылтырға дейін өзгереді. Митчеллдің еңбегі 1769 жылы қайта басылып шықты, бастапқы жазуы сақталды, және бұл ақырында ресми форма ретінде қабылданды, бірақ «Пентстемон» атауы 20-ғасырға дейін қолданылып келді.

Бау-бақша шаруашылығы

Пенстемон Солтүстік Американың ең әдемі туған гүлдерінің бірі болғанымен, Еуропа дәстүрлі түрде оларды будандастыруда әлдеқайда белсенді болды, 19-шы ғасырдың басынан бері жүздеген гибридтер жасалған. Тұқымдарды сатуға алғашқы ұсыныс 1813 жылы Джон Фрейзер жасады. 1860 жылға қарай, француз шаруаларының шамалы тобы гибридтер өсірді, олардың ең танымалсы – Виктор Лемуан, ал 1857 жылы неміс Вильгельм Пфицер 24 сортты тізімдеді. 1861 жылы Британ Корольдік бау-бақша қоғамы 78 сортты сынақтан өткізді. Шотландиялық Джон Форбс фирмасы 1870 жылы алғаш рет пенстемон ұсынды, соңынан әлемдегі ең ірі өсірушіге айналды; 1884 жылы олардың каталогында 180 сорт тізілген. 1900 жылға қарай Форбс 550 сорт ұсынды, ал Лемойн 1911 жылы қайтыс болған кезде шамамен 470 сортты дамытты. Осы сорттардың көпшілігі қазірге дейін жеткен жоқ.

Түрлер

2024 жылға қарай World Flora Online (WFO) және Plants of the World Online (POWO) деректері бойынша кем дегенде 281 түр жарамды деп саналады. Бұдан өзге, кем дегенде бес табиғи будандастырылған түрлер және POWO мойындаған жеті түр бар. Сонымен қатар, WFO тағы бес түрді мойындайды.