Кіріспе

1963 жылы АҚШ-та азаматтық құқықтар үшін күрескен алты көшбасшы тобы – Үлкен алты: Мартин Лютер Кинг, Джеймс Фармер, Джон Льюис, А. Филип Рэндольф, Рой Уилкинс және Уитни Янг – 1963 жылы АҚШ-та азаматтық құқықтар қозғалысының қақ бөлігінде Вашингтондағы Жұмыс және Азаттық үшін наурызды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарған алты көрнекті азаматтық құқықтар ұйымының басшылары болды. Джеймс Фармер өзінің "Жүректі жалаңаш қалдыру" (1985) автобиографиясында "Үлкен алтылық" термині Біріккен азаматтық құқықтар басшылығы кеңесінің құрылуымен пайда болғанын айтты. Ол А. Филип Рэндольфты "Үлкен алтылық" тізіміне қоспады, оның орнына Ұлттық негр әйелдер кеңесінің президенті Дороти Хайтты топтың алтыншы мүшесі деп атады. Сондай-ақ, баспасөз бұл топты көбінесе "Үлкен төртеу" деп атағанын, Хайт пен Джон Льюистің жоқ екенін, оны сексизм мен жасқа байланысты дискриминация деп түсіндірді. Вашингтонға наурыз науқанының журналисі және тарихшысы Патрик Генри Басс осы көшбасшылардың танымалдылығын былай сипаттады: "Бұл алты күшті адам екі әлемде өмір сүрді: саяси және жеке, біреуі ақ, онда олар әлі де жат адамдар еді, бірақ оның ішкі/сыртқы ережелерімен танысып жатты; екіншісі, қара, онда олар отбасының кеңейтілген мүшелері ретінде қарастырылды". Наурызға екі ай қалғанда, Үлкен алты өздерінің ұйымдастырушы коалициясын кеңейтіп, олардың күш-жігерін қолдаған төрт ақ адамды шақырды: Біріккен автомобиль жұмысшыларының президенті Уолтер Роутер, Ұлттық шіркеулер кеңесінің бұрынғы президенті Юджин Карсон Блейк, Ұлттық нәсілдер аралық әділдік үшін католиктік конференцияның атқарушы директоры Мэтью Ахманн және Америка еврей конгресінің президенті Йоахим Принц. Бірге, Үлкен алты және төрт жаңадан келгендер "Үлкен ондық" деп аталды.

Мартин Лютер Кинг кіші .

Мартин Лютер Кинг (15 қаңтар 1929 – 4 сәуір 1968), Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының (SCLC) төрағасы, баптист пасторы, белсенді және Азаматтық Құқықтар қозғалысының ең танымал көшбасшысы және өкілі болған. Кинг 1964 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығын жеңіп алды, ал 1968 жылы қаза болғаннан кейін, тоғыз жыл өткен соң 1977 жылы Президенттік Бостандық медалімен марапатталды. Ол зорлықсыздық пен нәсілдік теңдікті насихаттағаны үшін көптеген адамдар оны бейбітшіл және шейіт деп санайды. АҚШ-та оның құрметіне Мартин Лютер Кинг күні белгіленген, ал ескерткіші ұлттық алаңда орналасқан.

Джеймс Фармер

Джеймс Фармер (12 қаңтар 1920 – 9 шілде 1999) 1942 жылы Нәсілдік теңдік конгресін (CORE) құрды, бұл ұйым зорлық-зомбылықсыз наразылық және пассивті қарсылық арқылы нәсілдік келісім мен теңдікке қол жеткізуге арналған бейбітшілдік ұйымы болатын. 1953 жылы ол ұйымның бірінші ұлттық директоры болып тағайындалды. Бір күні Фармердің ізбасарлары: «Қашан қарсы шабуылдайсың?» деп сұрағанда, Фармер: «Біз қарсы шабуылдап жатырмыз, жаңа қару қолданып жатырмыз ғана» деді. Фармердің ұстанымдары отырыстар мен «Бостандық сапарларын» жүзеге асыруға мүмкіндік берді, бұл мейрамханалар мен көліктердегі сегрегациямен күресу әрекеттері болды. Бұл әрекеттер CORE ұйымына еліміздің түкпір-түкпірінен жандармалардың құқықтары үшін күресуге шақырылуына себеп болды, соның арқасында ұйымға үлкен қызығушылық туды. Кейін Фармер бұл ізбасарлардың толқынын «өзінің ең мақтан тұтатын жетістігі» деп атады. Фармер 1963 жылғы Вашингтонға жасалған науқанға қатыса алмады, себебі ол Луизиана штатында «қоғамдық тәртіпті бұзғаны» үшін түрмеге қамалған болатын, бұл наразылық акцияларын ұйымдастыруға жасаған әрекеттерінен кейін болды. 1968 жылы ол Конгресске сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейіннен ол Президент Ричард Никсонның басқаруымен, Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қызмет департаментінің орынбасар хатшысы болып жұмыс істегені үшін сынға ілікті, бірақ Фармер бұл афроамерикалықтардың федералдық саясатқа тікелей әсер ету мүмкіндігін бергеніне сендірді. 1998 жылы Азаматтық құқықтар қозғалысы кезіндегі еңбегі үшін ол Президенттік бостандық медалімен марапатталды, 1999 жылы қайтыс болғанға дейін.

Джон Льюис

Джон Льюис (21 ақпан 1940 – 17 шілде 2020) Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің (SNCC) президенті ретінде және Диана Нэш, Джеймс Бевел және Бернард Лафайетт сияқты басқа азаматтық құқық көшбасшыларымен бірге 1959–1962 жылдар аралығындағы Нэшвилл студенттік қозғалысына қатысушы ретінде Азаматтық құқық қозғалысының жетекшісіне айналды. Льюис алғашқы 13 «Бостандық саяхатшысының» бірі болды. Оқу орнында ол Нэшвиллдегі сегрегацияланған мейрамханаларда отырып наразылық көрсетті. Бұл отырып наразылықтар елдің басқа аймақтарында да түскі ас ішетін орындардағы сегрегацияға қарсы әрекеттерге түрткі болды. Льюис 23 жасында 1963 жылғы 28 тамыздағы Вашингтонға жасалған науқанда SNCC атынан сөз сөйледі, ол «Үлкен алтылықтың» ең жас өкілі болды. Льюис 1987 жылдан бастап, 80 жасында қарын безінің қатерлі ісікесінен қайтыс болғанға дейін АҚШ Өкілдер палатасында Атлантаның көп бөлігін қамтитын Джорджия штатының 5-ші округін өкілдік етті, ол «Үлкен алтылықтың» соңғы тірі мүшесі еді. 2001 жылы Джон Ф. Кеннеди кітапханасының «Батылдық туралы» сыйлығының «Өмір бойы жетістіктері үшін» аталымын және 2010 жылы Президенттік бостандық медалін алды.

А. Филип Рэндольф

А. Филип Рэндольф (15 сәуір 1889 - 16 мамыр 1979) – еңбек қозғалысы мен азаматтық құқық қозғалысындағы социалист. 1925 жылы ол "Жатқыш вагондардағы қызметкерлердің бауырластығын" (Brotherhood of Sleeping Car Porters) ұйымдастырды. Бұл Пуллман компаниясының қызметкерлері үшін кәсіподақ құруға жасалған алғашқы нақты әрекет болды, ал Пуллман компаниясы афроамерикалықтарды көптеп жұмысқа орналастыратын ірі компания еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рэндольф Вашингтонға шеру қозғалысына зор үлес қосты, шеру өте қоймағанмен, нәтижесінде соғыс өнеркәсібі және соңында қарулы күштер біріктірілді. Ол 90 жылға дейін өмір сүрді.

Рой Уилкинс

Рой Уилкинс (30 тамыз 1901 – 8 қыркүйек 1981) – 1930-1970 жылдар аралығындағы көрнекті азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі. 1955 жылы ол Афроамерикалықтардың теңдігі үшін ұлттық қауымдастығының (NAACP) атқарушы директоры болып тағайындалды. Ол Азаматтық құқықтар қозғалысының өкілі ретінде үлкен беделге ие болды. Ол Вашингтонға жасалған наурызға (1963), Сельмадан Монтгомериге жасалған наурыздарға (1965) және Қорқынышқа қарсы наурызға (1966) қатысты.

Уитни Янг

Уитни Янг (31 шілде 1921 – 11 наурыз 1971) өзінің мансабының көп бөлігін Оңтүстікте жұмысқа орналастырудағы кемсітушілікпен күресуге арнады, ал осыған оны Екінші дүниежүзілік соғыстағы қатысуы және жеке өзі осы кемсітушіліктің құрбаны болған тәжірибесі ықпал етті. 1961 жылы Янг Ұлттық қалалық лиганың атқарушы директоры болып сайланды және 1971 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте тұрды. Атқарушы директор ретінде ол Ұлттық қалалық лигасын салыстырмалы түрде бейтарап азаматтық құқықтар ұйымынан әділдік үшін белсенді күрескен ұйымға айналдырды, сонымен қатар лиганың ақ мүшелерін жібітпейтін жаңа білім беру саясаты мен бағдарламаларын енгізді.