Кіріспе

Минерал (химиялық элементке қарама-қарсы)

Табиғи мыс – табиғи минерал ретінде кездесетін, қосылмаған мыс түрі. Мыс – табиғи күйде кездесетін сирек металл элементтердің бірі, бірақ көбінесе тотыққан күйде және басқа элементтермен қосылып табылады. Табиғи мыс тарихи кезеңдерде мыстың маңызды кені болды және оны ежелгі халықтар пайдаланған.

Қасиеттері

Жергілікті мыс сирек изометриялық куб және октаэдр кристалдары түрінде кездеседі, бірақ көбінесе ретсіз массалар мен жарықтарды толтыру ретінде табылады. Жаңа сырғанында ол қызғылт, апельсин және/немесе қоңыр түсті болады, бірақ көбінесе ауа райына ұшырап, мыс(II) карбонатының жасыл тобырсығымен (патина немесе вердигрис деп те аталады) жабылады. Оның меншікті салмағы 8,9, ал қатаңдығы 2,5–3.

Кен орындары мен кен орындары

Жоғарғы Мичиганның Кивинау табиғи мыс кен орындары 19-шы және 20-шы ғасырдың басында маңызды мыс өндірушілер болды және әлемдегі ең ірі табиғи мыс кен орындары болып табылады. Американың жергілікті халқы осы және көптеген басқа да жерлерде мысты аз көлемде өндірген, ал Солтүстік Америкадағы жергілікті халықтар арасындағы мыс сауда жолдарының бар екендігі изотоптық талдау арқылы дәлелденді. Кивинау түбегіндегі (ол "Мыс Елі" және "Мыс Аралы" деп аталды) алғашқы коммерциялық кен орындары 1840 жылдары ашылды. Батыс Супериор көліндегі Рояль аралы да көп тонна табиғи мысқа ие болды. Оның бір бөлігі жергілікті халықтар тарапынан өндірілді, бірақ коммерциялық қазба жұмыстарының тек бірі ғана онда пайда әкелді. Супериор көлінен жоғары, Онтонагон өзенінің батыс саласында мұздықпен сүйреліп келген табиғи мыстың мұрағаттық жазбасы қазір Минералды ғылымдар департаментінің, Ұлттық табиғи тарих мұражайының, Смитсониан институтының иелігіндегі Онтонагон тасы ретінде сақталуда. Табиғи мыстың тағы бір ірі кен орны Боливиядағы Коро-Коро қаласында орналасқан. "Мыс" атауы грек тіліндегі "kyprios" – "Кипрдің" деген сөзден шыққан, себебі Кипр ежелгі заманнан бері мыс кен орындарының орналасқан жері болып келген.