Кіріспе

Уэверли – АҚШ, Айова штатының Бремер округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 10 394 адамды құрайды. Бұл қала Бремер округінің орталығы және Ватерлоо-Седр-Фоллс қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі. Уэверлидің туыс қаласы – Германияның Эйзенах қаласы, ол Вартбург замбымен әйгілі. Уэверлиде осы замбының құрметіне аталған Вартабург колледжі орналасқан.

Үнді резервациясы

Уэверлидің алғашқы тұрақты тұрғындары өз еркіне қарсы сол жерге қоныстанды. 1832 жылғы Блэкхок соғысы кезінде бас қолбасшы Блэкхокқа көмектескені үшін Виннебаго тайпасы Миссисипи өзенінің шығысындағы жерлерін беруге және қазіргі Солтүстік-Шығыс Айовадағы «Бейтарап аймаққа» көшуге мәжбүр болды. Олар 27 жыл бойы жылына 10 мың доллардан 270 мың доллар алуға тиіс болды және соғыс кезінде ақ адамдарды өлтірген деген айыппен бірнеше тайпа мүшелерін тапсыру қажет болды. Сол кезде аймақта үш тайпа өмір сүрді: шамамен 500 винебаго, 100 мескваки және 50 поттаватоми. 1846 жылы Айова штаты құрылғаннан кейін винебаго тайпасы тағы көшірілді. 1845 жылғы келісім бойынша винебаго тайпасы Айовадағы жерлерін Миннесота штатындағы Лонг-Прейри (Кроу-Винг өзені) қорығымен және 190 мың доллармен алмастырды. 1848 жылы Айова штатының Форт-Аткинсон бекінісінен келген АҚШ әскерлерінің бір бөлігі көшіруді күштеп жүзеге асырды. Барлығы 1840 жылдан 1963 жылға дейін винебаго тайпасы бес рет көшірілді. Олар алдымен Солтүстік-Шығыс Айоваға, содан кейін Миннесота штатының Лонг-Прейри, Блю-Эрт, содан кейін Оңтүстік Дакота штатының Кроу-Крикке жылжытылды. 1865 жылы, үнемі болатын ауыртпалықтар нәтижесінде 700 тайпа мүшесі қаза болғаннан кейін, 1865 және 1874 жылдардағы келісімдермен Небраскадағы қазіргі Винебаго резервациясы құрылды. 1887 жылғы «Жалпы бөлу туралы заңға» сәйкес тайпа осы жердің үштен екі бөлігінен айырылды. 1913 жылға қарай егістік жерлер, орман және жайылымдар ғана қалды. Тайпа 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңға сәйкес федералды деңгейде мойындалған және ұйымдастырылған. Винебаго тайпасы 1936 жылы конституцияны қабылдады, ол 1968 жылы өзгертілді.

Елді мекен

Фредерик Кретцмайер Уэверлидегі алғашқы еуропалық қоныс салушы деп есептеледі. 1852 жылы ол Седар өзенінің (немесе бұрын Қызыл Седар өзені деп аталған) шығыс жағында ағаш үй салды. Көп ұзамай, басқа қоныс аударушылар келген сайын, олардың кейбіреулері бұрынғы қайта өңдеу орталығының артындағы төбеде үй салды. Уильям Паттерсон Хармон 1853 жылдың көктемінде Уэверлиге қала мен арақ диірменін құру ниетімен келді. Ол қазіргі Уэверли аумағының көп бөлігін АҚШ үкіметінен гектарына 1,25 долларға сатып алды. Айова штаты кітапханасының мәліметінше, бұл аймақ 1859 жылдың 25 сәуірінде қала ретінде бекітілді. (1956 жылдың тамызында мерейтойлық шаралар өткізілді). Қаланың қалай аталғаны туралы екі әңгіме бар. Салтанатты шарада сөз сөйлеген адам Сэр Уолтер Скотттың «Уэверли» романдарының жанкүйері болған және қалаға ат қою кезегі келгенде (қоныс аударушылар оны Хармонвилл немесе Хармон деп атауды қалаған), ол қателікпен оны Уэверли деп атады. Аңыз бойынша, Джени Хармон Кейс кейінірек оның әкесі сөз сөйлегенін және қаланың атын ұсынылған «Хармонвилл» емес, сүйікті кітабының атымен атау туралы шешім қабылдағанын жазды. Қызықтайы, Бремер округінің аты да әдебиетте танымал тұлғаның құрметіне берілген. Бремерге 1850 жылы швед феминисті Фредерика Бремердің жанкүйері болған губернатор Хемпстед есім берді. Алғашқы мектепті Чарльз Энсинг 1854 жылы ағаш үй ішінде ашты. 1855 жылы тас мектеп салынды, ал 1861 және 1868 жылдары тағы да мектептер салынды. Уэверли орта мектебінің алғашқы түлектері 1875 жылы екі оқушыдан тұрды. Вартбург колледжі 1856 жылы Айова штатының Клинтон қаласынан Уэверлиге көшірілді. Халықтық кітапхана 1866 жылы құрылды. 2014 жылы Уэверли-Ист-Бремер даңғылының тарихи-коммерциялық ауданы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Тізімдегі атақты ғимараттардың бірі – WPA кезеңіне жататын пошта ғимараты, онда суретші Милдред В. Пелцердің сурет салу және мүсін жасау бөлімі үшін салған, кейіннен Қаржы министрлігінің Көркем өнер бөлімі деп аталған муралы орналасқан. «1856 жылғы үйден келген хат» деп аталған суретте шаруа отбасының егіс жыртып жатқанда бұрынғы үйінен келген хатты оқып жатқан сәті бейнеленген.

География

Уэверлидің ұзындығы мен ендігі ондық формадағы координаттары 42.726530, −92.475366. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11,51 шаршы миль (30 км²), оның ішінде 11,01 шаршы миль (29 км²) құрлық, ал 0,50 шаршы миль (1 км²) су.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 8968 адам, 3238 үй шаруашылығы және 2143 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 3394 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Халықтың этникалық құрамы: 97,11% ақ нәсілді, 1,05% афроамерикалық, 0,11% американдық үндістер, 0,87% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,12% басқа нәсілдер және 0,72% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,61% құрады. 3238 үй шаруашылығының 30,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 57,1%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 6,8%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 33,8%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 28,4%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,7%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,36 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,90 адам. Халықтың 21,5%-ы 18 жасқа дейінгілер, 20,4%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 21,5%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 20,3%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 16,3%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 88,2 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 82,4 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 39 587 доллар, ал отбасының орташа табысы 52 656 доллар. Ерлердің орташа табысы 36 369 доллар, ал әйелдердің 22 031 доллар. Бір адамға шаққандағы орташа табыс 18 285 доллар. Отбасылардың 2,1%-ы және халықтың 6,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 2,0%-ы және 65 жастан асқандардың 5,8%-ы.

Білім

Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуімен қамтамасыз етілген Вартбург колледжі 1852 жылы ашылған, Уэверли қаласындағы төрт жылдық либералды өнер колледжі. 2016–2017 оқу жылында колледжге 1482 студент қабылданды. Уэверли Шелл Рок қауымдық мектеп округі жергілікті мемлекеттік мектептерді басқарады және төрт бастауыш мектеп, 5-тен 8-ге дейінгі сыныптарды қамтитын орта мектеп, жоғары мектеп және тұрғын үй баламалы жоғары мектептің барлығы сегіз мектептен тұрады. Округ "оқушылардың өмір бойына созылатын білім алуға құштарлығын оятуға" ұмтылады. 2005–2006 оқу жылында округте 2020 K-12 оқушысы болды, оның ішінде 1823-і жалпы білім беретін оқушылар, ал 197-сі арнайы білім беретін оқушылар. Арнайы білім беретін оқушылардың отыз төрті Гринвью жоғары мектебінде оқытылады, ол баламалы жоғары мектеп бағдарламасы. Уэверли Шелл Рок жоғары мектебі 2008 жылы жаңа аудитория мен спорт залын салуды аяқтады. Сент-Полс лютеран мектебі. 2010–2011 оқу жылында K-6 сыныптарына 139 оқушы, ал мектепке дейінгі дайындыққа 87 оқушы қабылданды. Оқушылардың жартысынан астамы көршілес қауымдардан келеді және қаржылық қиындыққа тап болған отбасыларға көмек көрсетіледі. Мектеп "Бартельс лютеран зейнеткерлер үйі" студенттері мен тұрғындарының бірлесіп жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін "Білім берудегі серіктестер" бағдарламасын, сондай-ақ көркем өнер саласындағы бірнеше ерекше мүмкіндіктерді ұсынады.

Экономика

Уэверлидегі ірі жұмыс берушілер қатарында CUNA Mutual Group, Уэверли денсаулық орталығы, Уортбург колледжі, Nestlé Beverage, Уэверли Shell Rock Community School District, Peoples Insurance Agency және GMT Corporation компаниялары бар.

Үкімет

Уэверли қаласының билігі әкім мен қалалық кеңес формасында ұйымдастырылған. Қалалық кеңес жалдаған кәсіби қала басшысы бар. Қалалық кеңесте жеті мүше бар: бес мүше округтерден сайланады, екі мүше жалпы қала бойынша сайланады. Қала әкімі барлық азаматтар дауыс беру арқылы сайлайды.

Полиция және өрт сөндіру бөлімдері

Уэверли полиция бөлімі 16 қызметкерден тұрады. Өрт сөндіру бөлімі 30-40 азаматтан құралған ерікті күш.

Жаңартылатын энергия

1993 жылы Waverly Light & Power Company орта батыста жел энергиясын өндіріп, пайдалануға ие болған алғашқы мемлекеттік электр жүйесі болды. Зондтың 80 кВт турбинасы қаланың шетіндегі шаруашылыққа орнатылды. 1999 жылы Айова штатының Алта қаласының жанына 75 кВт-тық екі турбина қосылды. Олар Storm Lake маңындағы жел электр стансасындағы 259 турбинаның бір бөлігі. 2001 жылы алғашқы турбина 90 кВт-тық турбинамен ауыстырылды, ол 15 күн ішінде 111 000 кВт·сағат энергия өндірді. WLP "20 by 20 20" деген мақсатты белгіледі, яғни 2020 жылға дейін энергияның 20 пайызын жаңартылатын көздерден өндіруді көздейді. Осы мақсатқа жетудегі кезекті қадам – Далас округінде жаңа ISEP энергиялық паркін салу. Waverly Light & Power сондай-ақ соя негізіндегі трансформатор майын әзірлеуге көмектесті.

Денсаулық сақтау

Уэверли денсаулық орталығы – Уэверли қаласындағы 25 төсектік жедел жәрдем ауруханасы. Ол аймақ тұрғындарына стационарлық ем-қызмет, амбулаториялық хирургия, сыртқы пациенттерге қызмет көрсету, мамандандырылған клиникалар және шұғыл жәрдем көрсету қызметтерін ұсынады. 50-ден астам медицина қызметкері мен шақырылған мамандар пациенттерге көмек көрсетеді, бұл тұрғындарға мамандандырылған медициналық көмекке қолжетімділікке мүмкіндік береді. Уэверли денсаулық орталығы Біріккен комиссиямен аккредиттелген.

Жергілікті радио

KWAY (AM) және KWAY FM Уэверлидің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Студиялар мен передачалар (transmitter) сол жерде.

Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуі

Уэверлиде Америка Евангелистік Лютеран Шіркеуінің (ELCA) қасиетті қызметкерлерінің ең жоғары ұлттық деңгейде шоғырланғаны мүмкін. 1990 жылдардағы бір есеп бойынша, Уэверлиде 37 ELCA қасиетті қызметкері болған, ал қаланың халқы шамамен 9000 адамды құраған. Бұл есеп ELCA-ның "Ортақ миссияға шақыру" бойынша шешім қабылдауға дейін жасалған. Егер бұл дерек дұрыс болса, онда әр 243 адамға бір қасиетті қызметкер шамасында келеді. Уэверлиде Лютеран Шіркеуімен байланысты Санкт-Джон Лютеран Шіркеуі де бар.

БАҚ сілтемелері

Marvel Comics комиксінің кейіпкері – "Қорғаушылар" супербатырлар тобының мүшесі – Хоукейдің ойдан шығарылған өмірбаянында оның туған жері Уэверли деп көрсетілген. "Мұз сарайлар" фильмі және оның 2010 жылғы жаңа түсірілімі Уэверлиді түсірілім орны ретінде пайдаланады, соның ішінде басты кейіпкерлердің туған қаласы ретінде де.