Кіріспе

Қорғасын шарларын жасауға арналған мұнара.

Ату мұнарасы – ерітілген қорғасынның еркін құлау арқылы кішкентай диаметрлі оқ шарларын жасауға арналған мұнара. Ерітілген қорғасын құлағаннан кейін су бассейніне түседі. Оқтар негізінен оқ атар қарулардағы снарядтар үшін, сондай-ақ балласт ретінде, сәулеленуден қорғау үшін және кішкентай қорғасын шарларының пайдалы болатын басқа да қолданулар үшін қолданылады.

Процесс

Атыс мұнарасында қорғасын балқығанша қыздырылады, содан кейін мұнараның жоғары жағындағы мыс ілгіштен төмен түсіріледі. Сұйық қорғасынның беттік кернеуі салдарынан кішкентай шарлар пайда болады және түсіп келе жатып қатып қалады. Іші жартылай салқындаған шарлар мұнара еденіндегі сумен толтырылған ыдысқа жиналады. Толық суытылған шарлар дөңгелектігі тексеріліп, мөлшері бойынша сұрыпталады; дөңгелек пішіннен ауытқығандары қайтадан балқытылады. Дөңгелектілікті тексеру үшін сәл еңкейтілген үстел пайдаланылады. Ірі ұңғыларды жасау үшін тесіктері ірілеу мыс ілгіш қолданылады. Ұңғының максималды мөлшері мұнараның биіктігімен шектеледі, себебі ірі ұңғылар қатып етуі үшін одан да биікке түсуі керек. 40 метрлік мұнара #6 ұңғыны (диаметрі шамамен 2,4 мм) өндіре алады, ал 80 метрлік мұнара #2 ұңғыны (диаметрі шамамен 3,8 мм) өндіре алады. Майлау және тотығудың алдын алу үшін аздаған мөлшерде графитпен жылтырату қажет.

Тарих

Бұл әдісті Англияның Бристоль қаласынан Уильям Уоттс ойлап тауып, 1782 жылы патенттеді. Сол жылы Уоттс Редклифтегі үйін кеңейтіп, алғашқы оқ мұнарасын салды. Оқ мұнараларын пайдалану, қымбатқа түсетін қалыптарға құю немесе балқытылған қорғасынды су шағаларына тамшылату сияқты бұрынғы әдістерді ығыстырды, олар жеткілікті дөңгелек түріндегі оқтарды шығармайтын еді. Оқ мұнарасында жасалмайтын ірі оқтарды, кесілген қорғасын параларын барабанға салып, дөңгеленгенше домалату арқылы жасады. 1848 жылы Нью-Йорк қаласының T. O LeRoy компаниясы патент алған "жел мұнарасы" әдісі, құлдырау қашықтығын күрт қысқарту үшін салқын ауаның күшін пайдаланды, бұл биік оқ мұнараларын қажетсіз етті, бірақ олардың көптегені 1880-ші жылдардың соңына дейін салынып келді, ал қазірге дейін 1916 және 1969 жылдардан сақталған екі мысал бар. 1960-шы жылдардан бері Блимейстер әдісі кішігірім оқ өлшемдерін жасау үшін қолданылады, ал ірі өлшемдері калибрленген сымдарды жарты шар пішіндес қалыптарға жіберіп, оларды шарларға айналдыру арқылы суық созу әдісімен жасалады.