Кіріспе

Fritz and Chesster (Fritz und Fertig) – балаларға арналған шахмат туралы білім беру бағдарламаларының сериясы. Төрт компьютерлік ойынның әрқайсысында Фриц Уайт және оның туысы Бьянка шахматты антропоморфты тышқан Чесстердің көмегімен үйренеді. Алғашқы үш ойында олар шахматтың түрлі элементтерін үйреніп, содан кейін шахмат ойынында Қара патшаға қарсы жарысады; төртінші ойын басқа планетада өтеді. Бірінші ойын ойын ережелерін, сондай-ақ негізгі маттар мен стратегияны үйретеді. Келесі ойындарда дебют теориясы, тактика, ойын ортасының талдауы және эндшпиль, шахмат комбинациялары туралы білім беріледі. Басқа ойындар шахматтың түрлерін, шахмат жұмбақтарын немесе жоғары нәтижелер тізімі бар уақытпен ойналатын ойындарды қамтиды. Бағдарламалар 2003-2009 жылдар аралығында Германияда Terzio және Chessbase үшін жасалды; олар 17 тілге аударылды. Сынақшылар алғашқы екі ойынды қызықты деп бағалап, сюжеттің ұзақтығына назар аударды. Ойын кейіпкерлерін бейнелейтін шахмат оқулықтары мен жұмыс дәптерлері жарық көрді.

1-бөлік

Ата-анасы демалыста болғанда, Фриц Уайт – ойыншы басқаратын – Патша Блэкпен шахмат ойынына шақырылады. Оның туысы Бьянка және ата-анасының досы Патша Калейдоскоппен бірге, шахмат фигураларының қозғалысын көрсететін мини-ойындар сериясымен ауылды аралап саяхаттайды, мысалы, мұнараның көлденең және тік қозғалысын көрсететін Ms. Pac Man стиліндегі ойын, ал шахмат патшасының оппозициясы негізінде сумо күресі ойыны. Фриц пен Бьянка Интеллигимназияға жетеді, онда олар Чесстер есімді сөйлейтін тышқанмен танысады. Чесстермен бірге олар шахматтың әртүрлі аспектілеріне сәйкес келетін жабдықтармен жабдықталған спорт залының үш деңгейінен өтеді. Әрбір жабдыққа жеткенде, кескіндерде Чесстер Фриц пен Бьянкаға ойындарды түсіндіреді, содан кейін ойыншы ойнауға мүмкіндік алады. Кейбір жұмбақтар уақыт шегі жоқ, ал ойыншы алға жылжу үшін белгілі бір санын аяқтауы керек, ал басқалары уақытпен және жоғары нәтижелер тізімімен, ойыншы белгілі бір ұпайға жетуі керек. Жеңіл салмақ бөлімі шахмат фигураларының қозғалысын ресми түрде сипаттайды. Орта салмақ бөлімі шахмат тақтасының бастапқы орналасуын, рокировканы, патты және екі мұнарамен немесе бір мұнарамен шахматты сипаттайды. Ауыр салмақ бөлімінде фигуралардың салыстырмалы құндылығы және басқа стратегиялар түсіндіріледі. Барлық жаттығуларды аяқтағаннан кейін Фриц Патша Блэкке қарсы шахмат ойнайды. Ойын нәтижесіне байланысты телеарнадағы бөлім көрсетіледі. Ойыншы әлсіз Патша Калейдоскоппен, күшті Патша Блэкпен немесе Чесстермен – оның әртүрлі қиындық деңгейлерімен – ойнай алады, сондай-ақ ойын барысында кеңес алу немесе қарсылас жеңіп жатса жақтарды ауыстыру опциясы бар.

2-бөлік

Плезантвилл ауылындағы Олимпиада ойындарында ойыншы уақытпен белгіленген ойындарға қатысады. Ойынға шахматтағы жылқының шабуылы мен пілдің қадалуы сияқты қимылдар жатады. Фриц пен Чесстер кейін Чесстерді ұрлап кеткен Қара патшаның сарайының жертөлесіне апаратын құламадан құлайды. Қара патша оларға тұтқындалып қалғандарын айтады. Олар шахмат жаттығу машиналарын пайдалана бастайды және қабілеттері жақсартылған сайын "ELO" жаратылыстарын жинақтайды, олар лифттегі сенсордың жоғары қабатқа көтерілуге рұқсат беруі үшін қажет. Төменгі қабатта олар шахматтағы "шах" беруді, алмасудан кім жеңетінін есептеуді және ашылудың классикалық ережелерін үйренетін уақытпен белгіленген ойынға қатысады. Олар сондай-ақ ашылған шах пен қос шах туралы біледі және Space Invaders ойынына ұқсас тышқан тұзақтары ойынын ойнайды. Орта және жоғарғы қабаттарда олар ұзақ алгебралық нотация, патшайымға айналдыруға арналған кілттік квадраттар, пешканың патшадан озу мүмкіндігін анықтайтын квадрат ережесі және бұрылыс туралы біледі. Сонымен қатар, қуыршақ оларды ашылу стратегиясы бойынша тексеріп, көздерін байлап шахмат ойнау, мүмкіндікпен ойнау және үлгілік ойындағы фигураларды жаттау ойындарына қатыстырады. Олар сондай-ақ "Ақымақ шах" пен "Оқымысты шах" комбинацияларын көреді. Бұл мини-ойындарды аяқтағаннан кейін, олар жол бойында еденнен тапқан қағаз парақтарын қолданып, жеті ходта мат болатын шахматты шешеді. Олар Қара патшаны дуэльге шақырады, ал пайдаланушы жеңсе немесе жеңілсе, телешоу көрсетіледі. Соңында олар түрлі қиындық деңгейлерінде King Kaleidoscope, King Purple, компьютер, King Black немесе Chesster-ге қарсы ойнай алады.

3-бөлік

Плезантвилл жәрмеңкесінде Қара патша шахмат ойынында 16 патшаны олардың "Шахмат шұңқырларынан" – ойыншықтардан жеңіп алды. Фриц пен Бьянка, Чесстермен бірге, патшаларға сыйлау үшін осындай 16 ойыншық алуды мақсат етеді. Олар сондай-ақ Чесстердің блохалар циркі аттракционын ойнайды, онда уақыт шектеулі болғанда қара патшаны шахматқа тура келтіретін фигураны тақтаға орналастыру керек. 16 ойынның ішінде қарсыластың ойынын әлсірету, кедергі келтіру және алдау амалдарына үйретеді. Бір ойын дұрыс қадамды таңдау стратегиясын қарастырады, ал екіншісі ойыншыдан Ruy Lopez дебютімен басталатын қадамдарды жаттауды сұрайды. Сонымен қатар, бір ойын Breakout видеоойынына ұқсас, онда тауықтарды тұзаққа түсіру қажет, ал тағы бірінде белгілі бір сәттерде әсер ететін кездейсоқ эффектілермен шахмат ойыны бар, мысалы, h қатарындағы барлық фигуралар алынып тасталады. Ойыншы шахмат сағаттарымен танысады, шахматта жеңілу мүмкіндігін біледі және көзін байлап шахмат ашылуын көргеннен кейін шахматты табуды үйренеді. Басқа ойындар шахмат маттарына арналған, соның ішінде Анастасияның мат, Морфидің мат, екі слонмен және слон мен жылқымен шахмат мат – 50 қадамдық ереже бойынша теңдікке жетпей. Чесстер ойыншыларға жалғыз патшаның патша мен қалың пешкаға қарсы теңдікке жетуге болатынын немесе жоқ екенін, сондай-ақ пешка мен ладьяға қарсы ладьяның аяқ ойынында қалай жеңуге немесе теңдікке қол жеткізуге болатынын үйретеді. Ойыншы содан кейін Қара патшаға қарсы шахмат ойынында, әр тарапқа он минут уақыт беріліп ойнайды. Олар кейін Чесстерге, Король Калейдоскопқа, Қара патшаға немесе Шахмат шұңқырларынан құралған командаға қарсы әртүрлі қиындық деңгейлерінде ойнай алады.

4-бөлік

Ойын басқа планетада өтеді, онда Фриц пен Бьянка қосымша тактика мен стратегияларды үйренеді. Олар Королеваның гамбиті, блокадалар, қосымша шахматта жеңіске жеткізетін схемалар, өткен қалыңдар, кеңістік және темп туралы түсініктер, тең ойнау стратегиялары және, оның ішінде, текше шахматы сияқты варианттарды үйренеді.

Өндіріс

Ойынды неміс авторы және суретшісі де, сондай-ақ мектеп директоры және шахмат жаттықтырушысы де жазған. Ол Терционың Quinto баспасы мен ChessBase компаниясының бірлескен еңбегімен жасалды. The Washington Post газетінен Хоуп Катц Гиббс 1-бөлімін "шахматты оқытуды кішкентай, балаларға қолайлы сабақтарға бөлетін" "тапқыр оқу құралы" деп бағалаған.