Кіріспе

Сұйық отынның ерте буға айналуы. Бу бұғаттауы – бензинмен жұмыс істейтін ішкі жану қозғалтқыштарының отын беру жүйесінде сұйық отынның күйін буға өзгертуі салдарынан туындайтын мәселе. Бұл жанар май сорғысының жұмысын бұзады, карбюраторға немесе жанар май шашырату жүйесіне берілетін қысымды төмендетеді, нәтижесінде қуаттың уақытша жоғалуы немесе толық тоқтауы мүмкін. Қозғалтқышты осы жағдайда қайта іске қосу қиынға соғуы мүмкін. Отын қозғалтқыштан таралатын жылудан, ауа райынан немесе биіктеп көтерілген жерде қайнау температурасының төмендеуінен буға айналуы мүмкін. Қыс мезгілінде қозғалтқышты оңай іске қосу үшін төмен тұтқырлығы (және төмен қайнау температурасы) бар отын қолданылатын аймақтарда, жазда да осы арнайы отынды пайдалануды жалғастыру бу бұғаттауын жеңілдетеді.

Себептері мен жиілігі

Бу блоктауы көбінесе ескі бензин отын жүйелерінде кездесетін, қозғалтқышпен жұмыс істейтін, төмен қысымды механикалық отын сорғысын қамтитын жүйелерде жиі кездеседі. Бұл сорғылар әдетте отын бакінен жоғары орналасып, қозғалтқыштан тікелей жылу алып, карбюратордың иінтірек камерасына отынды тікелей жеткізеді. Отын қоректендіру құбырынан теріс қысыммен (манометрлік қысыммен) сорылады, бұл бак пен сорғы арасында бу блоктауының пайда болу қаупін арттырады. Отын сорғысына тартылатын бу блоктауы, карбюратордағы иінтірек камерасының ішінара немесе толық босауына жеткілікті уақытқа дейін отын қысымын бұзуы мүмкін, бұл қозғалтқышта отын жетіспеушілігіне әкеледі. Тіпті иінтірек камерасына отын жеткізудің уақытша тоқтауы да жағымсыз; көптеген карбюраторлар иінтірек камерасындағы отынның белгілі бір деңгейінде жұмыс істеуге арналған және деңгейді төмендету қозғалтқышқа жеткізілетін отын-ауа қоспасын азайтады. Карбюратор құрылғылары иінтірек камерасына жеткізілетін отын буын тиімді түрде өңдемейді. Көптеген конструкциялар иінтірек камерасының жоғарғы бөлігін карбюратордың кірісіне немесе сыртқы ауаға қосылатын қысым теңгерімінің арнасын қамтиды. Егер сорғы бу блоктауларын тиімді түрде басқара алса да, иінтірек камерасына кіретін отын буын шығару қажет. Егер бұл сіңіру жүйесі арқылы жасалса, қоспа, іс жүзінде, байытылады, қоспаны бақылау және ластану мәселесін тудырады. Егер ол сыртқа желдетілсе, тікелей көмірсутектер ластануы және отын тиімділігінің төмендеуі және мүмкін отын иісі пайда болады. Осы себепті кейбір отын жеткізу жүйелері отын буын сұйық фазаға қайта конденсациялануы үшін отын бакіне қайтаруға мүмкіндік береді немесе отын буын сіңіретін белсенді көміртекпен толтырылған канистрді пайдаланады. Бұл әдетте қозғалтқыштың жанындағы отын құбырынан, бірақ иінтірек камерасынан емес, отын буын алу арқылы жүзеге асырылады. Мұндай жүйе сондай-ақ сорғыдан бакқа артық отын қысымын қайтаруы мүмкін. Қазіргі заманғы қозғалтқыштардың көпшілігі отын инжекциясымен жабдықталған және отын бакінде электрлі су астындағы отын сорғышы бар. Отын сорғысын бактің ішіне жылжыту бу блоктауын болдырмауға көмектеседі, өйткені отын жеткізудің бүкіл жүйесі оң қысымда болады және отын сорғысы қозғалтқыш бөлімінде орналасқаннан гөрі салқын жұмыс істейді. Бұл қазіргі заманғы отын жүйелерінде бу блоктаудың сирек кездесуінің басты себебі. Сол себепті кейбір карбюраторлы қозғалтқыштарға отын бакінің жанында электрлі отын сорғысы орнатылады. Көлік қозғалысында бу блоктауы пайда болуы мүмкін, өйткені капот астындағы температура көтеріледі. Бу блоктауы сондай-ақ қозғалтқыш ыстық күйінде тоқтатылғанда және көлік қысқа уақытқа тоқтатылғанда пайда болуы мүмкін. Қозғалтқыштың жанындағы құбырдағы отын қозғалмайды және осылайша бу блоктауын қалыптастыру үшін жеткілікті жылу алады. Бұл проблема ыстық ауа райында немесе биіктікте жиі кездеседі. Гравитациялық отын жүйелері де бу блоктауына осал. Жоғарыда айтылғандардың көпшілігі гравитациялық қоректендіру жүйесіне де қатысты. Егер бу отын құбырында пайда болса, оның төмен тығыздығы отынның салмағымен тудырылған қысымды азайтады. Бұл қысым әдетте отынды бактан карбюраторға жылжытады, сондықтан отынмен жабдықтау бу шығарылғанға дейін бұзылады, немесе қалған отын қысымы оны иінтірек камерасына және желдеткішке немесе будың салқындауына және қайта тұндыруына мүмкіндік береді. Бу блоктауы ұшақтардың күштеп қонуына себеп болған. Сондықтан авиациялық отын автокөлік бензиніне қарағанда бу қысымы төмен күйде жасалады. Сонымен қатар, ұшақтар биіктік пен қоршаған ортаның қысымын тез өзгерте алатындықтан, бұл қауіпті көбірек сезінеді. Сұйықтықтар төмен қысымды ортада төмен температурада қайнайды.

Автоспорт

Бу блоктауы автокөлік жарыстарында жиі кездесетін жағдай болатын, себебі көліктер дәстүрлі түрде бензин және карбюраторды пайдаланған. 2012 жылы NASCAR жарыстарында отын инъекциясын міндетті ету арқасында бу блоктауы көбінесе жойылды. Бу блоктауы Формула-1 және IndyCar сияқты басқа да автоспорт түрлерінде де сирек кездеседі, себебі оларда бензинге қарағанда төмен бу қысымына ие отын инъекциясы және спирт отындары (этанол немесе метанол) қолданылады. Дегенмен, мұндай жағдай толығымен болдырмауға болмайды, өйткені 2022 жылғы Бахрейн Гран-присінде Red Bull Racing командасының екі көлігі бу блоктауы салдарынан жарыстан шықты, бұл отын жүйесіндегі қалыптыдан жоғары температураға байланысты болған болуы мүмкін.

Басқа отынмен әсер ету

Отынның ұшпақтығы қанша жоғары болса, булықпаның пайда болу ықтималдығы да сонша артады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бензин қазіргіге қарағанда көбірек ұшпалы дистиллят болған және булықпаға бейім болған. Керісінше, дизель отыны бензинге қарағанда әлдеқайда аз ұшпалы болғандықтан, дизель қозғалтқыштарында булықпа дерлік кездеспейді. Дегенмен, дизель қозғалтқыштарының отын жүйелері отын құбырларында ауа тұйықтарына көбірек ұшырайды, себебі стандартты дизель отын инжекциялық сорғылары отынның сығылмайтын қасиетіне тәуелді. Ауа тұйықтары отын жеткізу желісіне ауаның кіруінен немесе бактан енуінен туындайды; оның себептеріне отын багының толығымен таусылуына рұқсат ету, отын сүзгісін ауыстыру немесе отын құбырларының ағып кетуі жатады. Ауа тұйықтарын жою үшін қозғалтқышты стартер арқылы біршама уақыт бұруға немесе отын жүйесін қансыздандыруға болады. Заманауи дизельдік инжекциялық жүйелерде ауа тұйықталу мәселесін жоятын электрлік сорғылар орнатылған.