Кіріспе

Американдық фотограф Стив МакКарри (1950 жылдың 24 ақпанында туған) – американдық фотограф, жеке тәжірибелі маман және фотожурналист. Оның «Афған қызы» деп аталатын, терең жасыл көзді қыздың суреті бірнеше рет National Geographic журналының мұқабасында жарияланды. МакКарри National Geographic үшін көптеген фототапсырмаларды орындады және 1986 жылдан бері Magnum Photos мүшесі. МакКарри көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Ұлттық баспасөз фотографтары қауымдастығының «Жыл фотографы» сыйлығы; Корольдік фотографиялық қоғамның жүз жылдық медалі; және World Press Photo конкурсында екі бірінші орын (1985 және 1992 жылдары).

Өмір және жұмыс

МакКарри Филадельфияда, Пенсильвания штатында дүниеге келді және Пенсильвания мемлекеттік университетінде оқыды. Ол бастапқыда кинематография мен кино режиссурасын оқымақ болған, бірақ оның орнына театр өнерінде білім алып, 1974 жылы бітірді. «The Daily Collegian» газеті үшін сурет түсіре бастағанда фотосуретке қызығушылық танытты. Бір жыл Үндістанда жұмыс істегеннен кейін МакКарри Солтүстік Пәкістанға сапар шекті, онда Ауғанстан шекарасындағы соғыс туралы екі ауғанмен кездесті. МакКарридің мансабы совет басқыны алдында Ауғанстанның көтерілісшілер бақылауындағы аймақтарына, пакистандық шекарадан ауғандық киіммен кіріп, басталды. «Шекараны кезіп өткенімде, жартылай қираған 40-қа жуық үй мен бірнеше мектепке тап болдым», – дейді ол. Ол кинопленкаларын белдігіне тігіп, шұлықтары мен іш киімдеріне тығып алып кетті. Осы фотожұмысы үшін ол «Шетелдегі ең үздік фоторепортаж» номинациясы бойынша Роберт Капа алтын медалін жеңіп алды. МакКарри Иран-Ирак соғысы, Ливан азаматтық соғысы, Камбоджа азаматтық соғысы, Филиппиндегі ислами көтерілісі, Перс шығанағындағы соғыс және Ауғанстан азаматтық соғысы сияқты қарулы қақтығыстарды жамылды. МакКарри екі рет өлімге жуықтап кетті. Үндістанда суға батып кетуге азда-кем қалды, ал Югославияда ұшақ апатынан аман қалды. МакКарридің туындылары бүкіл әлемдегі журналдарда жарияланды және ол National Geographic журналына тұрақты үн қосады. МакКарри екі мұнара құлаған кезде төбеде болды: «Олар бірден жоғалып кетті. Мүмкін емес сияқты. Көріп тұрсың, бірақ көріп тұрғаныңа сенбейсің». Мұнаралар құлағаннан кейін МакКарри көмекшісімен бірге «Нольдік нүктеге» жүгірді. Ол оқиға орнын былай сипаттады: «Әр жерде өте ұсақ ақ ұнтақ пен кеңсе қағаздары шашылып жатты, бірақ таныс кеңсе жиһазы жоқ – файлдық шкафтар, телефондар, компьютерлер. Барлығы талқандалғандай болды». МакКарри сол түні кетіп, 12 қыркүйекте ерте қайтып келді. Оның баспасөз аккредитациясы болмағандықтан, күзеттен жасырынып өтуге мәжбүр болды. «Ол өрт сөндірушілердің суретін түсірді, олар алып қираған үйлердің үстінде кішкентай көрінді». 2005 жылы МакКарри түсті слайдты пленкадан цифрлық түсірілімге ауысты, өйткені далада монтаждау және фоторедакторларға суреттерді жіберу ыңғайлы болды. The Guardian газетіне берген сұхбатында ол пленкамен жұмыс істеген кезеңге ностальгия сезінбейтінін айтты. «Бәлкім, ескі әдеттерден арылу қиын, бірақ менің тәжірибем бойынша, менің әріптестерімнің көпшілігі, жасы мен ерекшеліктеріне қарамастан, жаңа технологияға көшті. Сапасы бұрынғыдан да жақсы. Мысалы, өте нашар жарық жағдайында жұмыс істеуге болады». МакКарри пленкада да, цифрлық түсірілімде де түсіреді, бірақ мөлдір пленкамен түсіруді артық көреді. Eastman Kodak компаниясы оған Кодак өндірген Kodachrome пленкасының соңғы рулонын сыйлады. МакКарри осы рулонды түсірді, ол 2010 жылдың шілде айында Канзас штатының Парсонс қаласындағы Dwayne's Photo зертханасында өңделді. Осы суреттердің көпшілігі Vanity Fair журналында жарияланды. МакКарри былай деді: «Мен оны 30 жыл бойы түсірдім және менің архивімде бірнеше жүз мың Kodachrome суреті бар. Мен Kodachrome-ның аяқталуын белгілеу үшін, қандай да бір қорытынды ретінде әрекет ететін 36 сурет түсіруге тырысамын. Бұл керемет пленка болды». 2015 жылы ол Microsoft компаниясымен Жаңа Зеландия аймақтарында фотосуреттер түсіру үшін келісім шарт жасады, олар Windows 10 жүйесіндегі тұсқағаздар ретінде пайдаланылды. 2019 жылы оның «Стив МакКарри. Жануарлар» атты кітабы Taschen баспасында жарық көрді, онда оның сүйікті жануарлар суреттерінің жинағы ұсынылған.

Ауған қызы

МакКарри 1984 жылдың желтоқсанында «Ауған қызы» суретін түсірді. Бұл сурет Пакистанның Пешавар қаласының жанындағы Насир Баг босқындар лагерінде тұратын шамамен 12 жастағы пуштун жетім қызды бейнелейді. МакКарри қызды қыздарға арналған бір бөлмелі мектеп шатырынан келіп жатқан күтпеген балалар күлкісін естігенде тапты. «Мен керемет көздері бар осы кішкентай қызды байқадым, мен осы суретке түсіргім келген жалғыз сурет екенін бірден сезіндім», – дейді ол. Бұл қыздың алғаш рет суретке түскені еді. Бұл сурет National Geographic журналы тарихындағы «ең танымал сурет» деп аталды және 1985 жылғы маусым санының мұқабасында пайда болды. Фотосурет Amnesty International буклеттерінде, плакаттарында және күнтізбелерінде кеңінен қолданылды. «Ауған қызының» кім екені 17 жылдан астам уақыт бойы белгісіз болды, 2002 жылы МакКарри мен National Geographic тобы осы әйелді, Шарбат Гуланы тауып алғанға дейін. МакКарри: «Оның терісі уақыттың өтуімен өзгерген, қазір әжімдері бар, бірақ ол сол жылдардағыдай әсерлі».

Ауған қыздары туралы дау

2019 жылы блогер және кәсіби фотограф Тони Нортрап МакКарриді фотосуретті жалған жолмен алғандығы және соның салдарынан Гуланың қауіпсіздігіне қауіп келтіргендігі туралы зерттеу деректі фильмін жариялады. МакКарридің баспасөз қызметі Нортрапты қаралап жазды деп айыптап жауап берді, содан кейін видео алынып тасталды. Бірақ, көп ұзамай ол бірнеше түзетулермен қайта жүктелді, сонымен қатар Нортрап алған деректердің тізімі бар қосымша құжат жарияланды. Шарбат Гуланың өзі 2017 жылы BBC News арнасында жарияланған фотосурет туралы бұрыннан берген пікірлері де бар еді.

Фотосуретті өңдеу

2016 жылы МакКарри фотосуреттерін Photoshop және басқа да тәсілдермен кеңінен манипуляциялап, адамдар мен басқа да элементтерді алып тастады деген айып тағылды. 2016 жылдың мамырында PetaPixel сайтына берген сұхбатында МакКарри үлкен өзгерістер жасағанын нақты жоққа шығармады, өз жұмысын енді «көрнекі әңгімелеу» және «өнер» деп сипаттайтынын айтты. Бірақ ол кейіннен басқалар оның суреттерін басып, ол сапарда жүргенде жібергенін қосты, осылайша олардың маңызды манипуляцияларға жауапты екенін білдірді. «Дәл осылай болды. Бұл суреттегі оқиға – мен жауап беруге тиіс қателік болғаны айдан анық», – деді ол. Бұл мәселені Times Lightbox веб-сайтының авторымен талқылағанда, МакКарри «көрнекі әңгіме айтушы» екені туралы ұқсас пікір білдірді, бірақ манипуляцияны басқалар оның білімінсіз жасағанын ұсынбады. Time журналының авторы былай деп мәлімдеді: «Өзінің манипуляцияларының күшейіп келе жатқан дәлелдерімен бетпе-бет келген МакКарри фотосуреттегі өз позициясын талқылауға мәжбүр болды». Ол екі сұхбаттың ешқайсысында фотосуреттерді қашан ауыстыруды бастағанын немесе қай суреттер өзгертілгенін айтпады. Дегенмен, тудырған дауды ескере отырып, ол «болашақта бағдарламаны минималды түрде ғана қолдануға, тіпті жеке сапарларымдағы өз жұмысым үшін де бел будым» деді. МакКарри Time Lightbox сайтына былай деп қорытындылады: «Жағдайды ой елегінен өткізіп қарағанда, мен өзімнің суреттеріммен эстетикалық және композициялық тұрғыдан қалағанымды жасай аламын деп ойласам да, енді фотожурналист екенін ойлаған адамдар үшін бұл қаншалықты жаңылтушы екенін түсінемін».

МакКарри, Нью-Йорк, жедел жәрдем

2016 жылы француз комикстерін жазушы Жан-Давид Морван мен Оңтүстік Корея суретшісі Ким Чжун Ги Стив МакКарри туралы «McCurry, NYC, 911» атты өмірбаяндық комикс жариялады.

Макари: Түстердің ізденуі

2021 жылы Денис Делестрак түсірген «МакКарри: Түстің ізденуі» атты деректі фильм, Intrepido Films және Polar Star Films компанияларымен өндірілген және Dogwoof мен Karma Films таратып шығарған, АҚШ-тың Doc NYC кинофестивалінде, Испанияның Festival de Malaga фестивалінде және Шотландияның Глазго кинофестивалінде және тағы да басқаларында ресми түрде көрсетілуге іріктелді. Испания кинотеатрларында 2022 жылдың маусым айында көрсетілді.

Жарияланымдар

– – (2021 ж.). Қайта жарасым: Таиланд ЛГБТҚ қауымдастығының суреттері. Нью-Йорк: «Жаңа Баспасөз» баспасы. ISBN 978 1 62097 655 5.