Кіріспе

1985 жылғы National Geographic журналының мұқабасындағы «Афған қызы» – 1984 жылы кеңес-афған соғысы кезінде Пәкістандағы ауған босқыны Шарбат Гуланың фотосуреті. Америкалық фотожурналист Стив МакКарридің Пәкістанның Пешавар қаласының жанында түсірген суреті 1985 жылғы National Geographic журналының мамыр айындағы мұқабасында жарияланды. Портреттегі адам бастапқыда белгісіз болған, бірақ 2002 жылдың басында оның кім екені анықталды: Гула – Ауғанстанның Нангархар провинциясынан шыққан пуштун ұлтының өкілі, сол кезде Пәкістанның Насир Баг ауданында тұратын 12 жасар бала. Суық соғыс тұсында бұл портрет Леонардо да Винчидің 16 ғасырдагы сол аттас картинасына сілтеме жасай отырып, «бірінші әлемнің үшінші әлемнің Мона Лизасы» деп аталды. Гуланың суреті кейбір әлеуметтік топтарда Батыс көрермендерінің қайырымдылығына ие болуға лайық, алыс лагерьдегі босқын қыз/әйел ретінде, сондай-ақ Батыс үшін Ауғанстанның символы ретінде «символдық» мәнге ие болды.

National Geographic журналының мұқаба фотосуреті

Шарбат Гула 1984 жылы Насыр Бағ босқындар лагеріндегі бейресми мектепте оқыған оқушылардың бірі болды. Оның суретін National Geographic Society фотографы Стив МакКарри Kodachrome 64 түсті слайд пленкасында, Nikon FM2 камерасы және Nikkor 105 мм Ai S F2.5 линзасымен түсірді. Фотосуреттің алдын ала өңдеуін Мариетта, Джорджия штатындағы Graphic Art Service компаниясы жасады. МакКарри суретке түсірген адамның есімін жазбады. "Афған қызы" деген атпен белгіленген фотосурет 1985 жылғы маусым айында "National Geographic" журналының мұқабасында жарияланды. Басына салбырлап оралған қызыл шарфымен және тіке қарап тұрған көздері бар оның бет-әлпеті журнал тарихындағы "ең танымал сурет" деп аталды, ал мұқабасы National Geographic-тің ең әйгілі суреттерінің бірі саналады. "American Photo" журналы бұл суретте "қатаңдық пен әсемдіктің ерекше үйлесімі" бар екенін айтады. Гуланың жасыл көздері көп пікірталас тудырды.

Мұра

Фотосуретке деген қызығушылық 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін артты, сол кезде Джордж Буш әкімшілігі Ауғанстандағы АҚШ әскери науқаны барысында Ауған әйелдерінің құқықтарын насихаттауды бастады. Гуланың суреттері 2002 жылғы сәуір айында шыққан National Geographic журналында оның өміріне арналған мақаланың мұқабасында жарияланды, ал 2002 жылғы наурыз айында "Ауған қызын іздеу" (Search for the Afghan Girl) атты теледокументалдық фильмі көрсетілді. Оның еңбегін мойындап, National Geographic афған қыздары мен жас әйелдерді білім беру мақсатындағы "Ауған қыздары қоры" атты қайырымдылық ұйымын құрды. 2008 жылы қордың қызмет аясы ұлдарды да қамту үшін кеңейтілді және атауы "Ауған балалар қоры" деп өзгертілді. Үндістанның The Wire журналында 2002 жылы Гуламен жасалған сұхбат туралы жазылған мақалада, оның рұқсатысыз суреті түсіріліп, жарияланғанына ашуланғаны айтылады. The Wire жазушысы бұл себепті "дәстүрлі паштун мәдениетіндегі қыздың бетін ашуы, бір ортақта болуы, көзбен байланысуы және отбасына жат ер адамның суретке түсіруі қолайсыз" деп түсіндіреді.