Кіріспе

Ғибадатхана

Мединет Хабудағы Рамсес III ғибадатханасы - Мысырдың Луксордың батыс жағалауындағы Жаңа патшалық дәуіріндегі маңызды ғибадатхана құрылысы. Өлшемімен, сәулеттік және көркемдік маңызымен қатар, бұл жерлеу ғибадатханасы Рамсес III билігі кезінде Теңіз халықтарының пайда болуын және жеңілісін бейнелейтін жазулы бейнелердің көзі ретінде ең жақсы танымал, соның ішінде Дельта шайқасы да осы бейнелерде көрсетілген.

Қазіргі заманғы анықтау және қазба

Еуропалықтардың бұл ғибадатхананы заманауи әдебиетте алғаш рет сипаттаған – 1799-1801 жылдары оны зерттеген Виван Денон. Жан Франсуа Шампольон 1829 жылы оны толыққанды сипаттады. Ғибадатхананың алғашқы қазба жұмыстары 1859-1899 жылдар аралығында Ескі заттар департаментінің басшылығымен кезең-кезеңімен жүргізілді. Осы онжылдықтарда негізгі ғибадатхана тазартылды, ал грек-рим дәуіріне жататын көптеген ғимараттар, соның ішінде екінші ауладағы маңызды Византия шіркеуі, ешқандай жазба немесе құжаттарсыз қиратылды. Ғибадатхананың одан әрі қазу, тіркеу және сақтау жұмыстары Чикаго университетінің Шығыс институтының сәулет және эпиграфикалық зерттеулерінің арқасында, 1924 жылдан бері үзіліссіз жүзеге асырылуда.

Сипаттама

Ғибадатхана, кейбіреулері ұзын, ортодоксалдық стильде салынған және жақын орналасқан Рамзес II-нің (Рамзеум) зират ғибадатханасына ұқсас. Ғибадатхана аумағы шамамен 500 метрді құрайды және 1000-нан астам әшекейленген қабырға бейнелерін қамтиды. Оның қабырғалары салыстырмалы түрде жақсы сақталған және үлкен саз кірпіштен жасалған қоршаумен қоршалған, ол бекітілген болуы мүмкін. Бастапқы кіреберіс бекінілген қақпа үйі арқылы, мигдол деп аталады (сол кездегі Азия бекіністерінің әдеттегі сәулеттік ерекшелігі). Қоршаудың оңтүстігінде Аменирдис I, Шепенупет II және Нитикрет ғибадатханалары орналасқан, олардың барлығы Амонның Құдайлық Құлшылық етушісі атағына ие болған. Бірінші пилон ашық аулаға жетелейді, оның бір жағында Рамзес III-нің Озирис ретіндегі алып мүсіндері, ал екінші жағында ою-өрнексіз бағаналар орналасқан. Екінші пилон перистильді залға апарады, онда да Рамзес пішіндес бағаналар бар. Үшінші пилонға бағаналы портик арқылы өтетін пандуспен көтерілуге болады, ол үлкен гипостильді залға (төбесінен айырылған) ашылады. Ғибадатхана ішінде шетелдік тұтқындардың бейнелері мен нақты бас сүйектері табылған, бұл, мүмкін, патшаның Сирия мен Нубияны бақылауын бейнелеу үшін жасалған. Грек-рим және Византия кезеңінде ғибадатхана құрылысының ішінде шіркеу болған, ол кейіннен алынып тасталған. Ғибадатхананың басты қабырғасындағы кейбір ою-өрнектер христиандық ою-өрнектермен өзгертілген. Патша сарайы "Көрініс терезесі" арқылы ғибадатхананың бірінші ауласымен тікелей байланысты болған.

Кіші патшалар тізімі

Мединет Хабу патшаларының тізімі – Мин мерекесін тойлауға арналған, тоғыз фараонның есімдері жазылған салтанатты шеру. Оны екінші ауладағы шығыс қабырғаның жоғарғы қатарында табуға болады.