Кіріспе

Орбитаға шығарылғаннан кейін газбен толтырылатын спутник, кейде "satelloon" деп аталатын, газбен толтырылған спутник.

Echo 1 және Echo 2 шашы бар спутниктер

Бұл типтегі алғашқы ұшақ – "Эхо-1", 1960 жылдың 12 тамызында АҚШ жоғары орбитасына ұшырды. Ол бастапқыда Майлардан қабықшасы бар, жұқа металл жалатылған шар тәрізді болды. Ол "пассивті" байланыс және геодезиялық спутник ретінде сынақтан өтті. Спутникті пайдаланып жасалған алғашқы радиобайланыстардың бірі (АҚШ-тың шығыс жағалауы мен Калифорния арасында) сәтті аяқталды. 1968 жылы "Эхо-1" өртенгенге дейін, оның орбитасын бірнеше ондаған жер станциялары өлшеді, бұл планетаның нақты пішіні туралы білімімізді он есеге жуық жақсартты. Оның ізбасары – ұқсас конструкциядағы "Эхо-2" (1964-1970 жылдар). Бұл спутник Жерді "Эхо-1" сияқты 47° бұрышта емес, 81° орташа бұрыштағы полярлық орбитада, төменгі орбитада айналды. Бұл радиобайланыс орнатуға және жоғары ендікте өлшеулер жасауға мүмкіндік берді. "Эхо" орбитасын тексеруге, оның орбитасындағы және Жердің гравитациялық өрісіндегі бұзылыстарды талдауға отыздан елуге дейін кәсіби жер станциялары, сондай-ақ планета бойынша "Ай күзеті" станцияларындағы шамамен екі жүзге жуық әуесқой астроном қатысты; олар барлық байқаулардың шамамен жартысын жүзеге асырды.

Басқа шатырлық спутниктер

Арнайы сынақтар үшін Explorer сериясының екі немесе үш спутнигі шар ретінде құрастырылды (мүмкін Explorer 19 және 38). Echo-1 радиотехниканың сәтті үлгісі болды, бірақ телекоммуникацияның пассивті принципі (радио толқындарының шар бетінен кері шағылуы) көп ұзамай белсенді жүйелермен алмастырылды. Telstar 1 (1962) және Early Bird (1965) континенттер арасында алмасылатын теледидар бағдарламаларымен қатар, бірнеше жүз аудио арнаны бір уақытта таратуға қабілетті болды. Echo 1 және 2 спутниктік геодезиясы жоспарланған 2–3 жылдың ішінде ғана емес, шамамен 10 жыл бойы барлық үміттерді орындады. Осы себепті NASA көп ұзамай одан да ірі Pageos шарын ұшыруды жоспарлады. Атауы "пассивті геодезиялық спутник" деген сөздерден алынған, және ол 1965 жылдан бері сәтті жұмыс істеп келе жатқан белсенді электрондық спутник "Геос" есіміне ұқсас.

Pageos және жаһандық желі

Pageos арнайы "спутниктік геодезияның жаһандық желісі" үшін іске қосылды, ол 1973 жылға дейін әлем бойынша 20 толық штатты бақылаушы топты жұмылдырды. Олар барлығы 46 бақылау стансасынан 3000 пайдалы фототәсілдерді тіркеді, олардың бәрі калибрленген толық электронды BC 4 камераларымен (1:3 / фокустық қашықтық) түсірілген. Осы суреттердің негізінде станциялардың үш өлшемді орнын шамамен дәлдікпен анықтау мүмкін болды. Бұл жобаның координаторы Цюрихтегі ETH-тен профессор Хеллмут Шмид болды. Жаһандық желідегі үш станция Еуропада орналасқан: Сицилиядағы Катания, Бавариядағы Хоэнпейсенберг және Солтүстік Норвегиядағы Тромсё. Навигациялық желіні аяқтау үшін нақты қашықтық өлшемдері қажет болды, олар төрт континентте және Еуропа бойынша бір километрге дәлдікпен жүргізілді. Жаһандық желі әртүрлі континенттердегі "геодезиялық датаны" (өлшеу жүйесінің геоцентрлік орны) бірнеше метрлік қателікпен есептеуге мүмкіндік берді. 1970 жылдардың басына қарай Жердің гравитациялық өрісінің шамамен 100 коэффициентінің сенімді мәндерін есептеуге қол жеткізілді.

1965-1975: Жарықтайтын жарық маяқтарымен табысты

Жарық шашы бар спутниктер жақсы көрінетін және ұсақ түйірлі (төмен сезімталдығы бар) фототақталарда өлшенетін, тіпті ғарыш саяхатының басында-ақ, бірақ спутниктің траекториясының дәл уақытын анықтауда қиындықтар туындады. Ол кезде оны бірнеше миллисекунд ішінде ғана анықтау мүмкін болды. Спутниктер Жерді шамамен айналып өтетіндіктен, 0,002 секундтық уақыт қатесі шамамен ауытқуға алып келді. Бірнеше жыл ішінде бақылау станцияларын дәл өлшеудің жаңа мақсатына жету үшін 1960 жылы жарық маяктарын жыпылықтатү әдісі қабылданды. Үш өлшемді өлшеу желісін құру үшін геодезияға дәл уақыттан гөрі нақты анықталған нысаналық нүктелер қажет. Бұл дәлдікке екі бақылау станциясы бір спутниктен бірдей жыпылықтау тізбесін тіркесе жетеді. Флеш-маяк технологиясы 1965 жылы, Geos (кейіннен Geos 1 деп аталды) кішкентай электрондық спутнигі 1965 жылдың қараша айында ұшырылған кезде толыққанды жетілді. 1968 жылдың қаңтарында ұшырылған оның серігі Geos 2, GEOS жүйесі өлшеу дәлдігін едәуір арттырды. 1975 жылдан бастап оптикалық өлшеу әдістерінің көбі маңыздылығын жоғалтты, себебі оларды электрондық қашықтықты өлшеудегі қарқынды прогресс басып өтті. Тек жаңадан әзірленген CCD бақылау әдістері және астрометриялық спутник Hipparcos-тың жоғары дәлдіктегі жұлдыздық координаттары қашықтықты өлшеуде одан әрі жақсартуға мүмкіндік берді.