Жанет Эванс: Американдық жүзушінің жетістіктері

Кіріспе

Джанет Бет Эванс (28 тамыз 1971 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби жүзуші, ұзақ дистанцияға арналған стильде жүзуге маманданған. Эванс әлем чемпионы және әлем рекордшысы болды, 1988 және 1992 жылғы Олимпиадаларда барлығы төрт алтын медаль жеңіп алды.

Өмірбаян

Калифорния штатының Фуллертон қаласында туған Эванс көршілес Плацентияда өсті. Бала кезінде ол жарысқа қатысып жүзуді бастады және 11 жасында қашықтыққа жүзуде ұлттық жасөспірімдер рекордтарын орнатты. Жасөспірім кезінде Фуллертон су спорты командасында (FAST Swimming) жүзіп, Эль-Дорадо орта мектебін бітіргеннен кейін Эванс Стэнфорд университетіне түсті. 1989 жылдан 1991 жылға дейін ол бас жаттықтырушы Скип Кеннидің жетекшілігімен Стэнфорд Кардинал жүзу және суға секіру командасы үшін жүзді. Ол 1988–89 жылдары жылдың үздік колледж әйел жүзушісі деп танылған жүзу және суға секіру бойынша Хонда спорттық сыйлығын алды. NCAA апталық жаттығу уақытына шектеулер қойған кезде, ол жаттығуларға толыққанды назар аудару үшін Стэнфордтың жүзу командасынан кетті. Кейін ол Оңтүстік Калифорния университетінде коммуникация мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алғанға дейін Остиндегі Техас университетінде оқыды (1994 жыл). Эванс өзінің ерекше "жел тегершігі" сияқты емес әдісімен және оның шексіздей сезілетін кардио-респираторлық резервімен ерекшеленді. Кемшіл дене бітімі мен бойының кішкентай болуына қарамастан, ол бірнеше рет ірі және күшті спортшылармен жарысып, жеңіске жетті, кейбіреулерінің допинг қолданғаны кейіннен анықталды. Джанет Эванс 1989 жылы АҚШ-тың үздік әуесқой спортшысы ретінде Джеймс Э. Салливан сыйлығының иегері атанды. Swimming World Magazine журналы оны 1987, 1989 және 1990 жылдары әлемнің үздік әйел жүзушісі деп таныды. 1988 жылы, орта мектепте оқып жүрген кезінде, Лос-Анджелес Таймс газеті оны "Жаңа жұлдыз" деп мойындады. 2010 жылы Эванс Мастерс жүзуіне қайта оралды. Эванс 2004 жылы Билл Уилсонға үйленді, олардың екі баласы бар. 2012 жылғы маусым айына қарай, отбасы Калифорния штатының Лагуна Бич қаласында тұрады. 2016 жылдың 3 қарашасында Эванс 2017 жылғы Гүл шолу парадының тең бас маршалы болып тағайындалды. 2019 жылғы тамыздан бастап Эванс 2028 жылғы жазғы Олимпиаданы ұйымдастыру комитетінде бас атлеттік директор болып жұмыс істейді.

Мансап

1987 жылы ол 400 метр, 800 метр және 1500 метр қашықтықта еркін жүзуде әлемдік рекордтарды жаңартты. 1988 жылы Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында ол үш жеке алтын медаль жеңіп алды және «Мәңгілік қозғалыс мырзасы» деген лақап атқа ие болды. Осы Олимпиадада Эванс 400 метрге еркін жүзуде жаңа әлемдік рекорд орнатты. Бұл рекорд 18 жыл бойы сақталды, 2006 жылдың мамыр айында француз Лора Манаду оны бұзды. Эванс 1988 жылдың наурыз айында 1500 метрге еркін жүзудегі рекордты орнатты, ол 2007 жылдың маусымына дейін сақталды, содан кейін американдық Кейт Зиглер 15:42.54 уақытпен оны жаңартты. Эванс 1989 жылдың тамызында 800 метрге еркін жүзуде 8:16:22 уақытпен әлемдік рекордты көрсетті, бірақ 2008 жылдың тамызында британдық Ребекка Адлингтон оны бұзды. Адлингтон 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында 8:14.10 уақытпен жаңа рекорд орнатты. Эванстың 800 метрлік рекорды жүзу спортындағы ең ұзақ сақталған рекордтардың бірі болды және төрт Олимпиада (1992–2004) бойы бұзылмады. Тек голландиялық жүзуші Вилли ден Оуденнің 100 метрге еркін жүзудегі рекорды ұзақ сақталды – 1936 жылдан 1956 жылға дейін, халықаралық жарыстардың екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылған кезеңінде. 1988 жылғы тамаша өнерінен кейін Эванс әлемдегі ұзақ қашықтыққа жүзу жарыстарында (400 метрден жоғары) үстемдік ете берді. Эванс 1988 және 1992 жылғы Олимпиадаларда алтын медальдар жеңіп, 1991 және 1994 жылғы әлем чемпионаттарында 800 метрге еркін жүзуде жеңіске жетіп, бір жүзу түрінде Олимпиада және әлем чемпионаттарының екі рет тізбектеп жеңіске жеткен алғашқы әйел болды. Ол таңғаларлықтай бес жылдан астам уақыт бойы 400, 800 және 1500 метрге еркін жүзуде жеңіліссіз болды, тек Барселона Олимпиадасында 400 метрге еркін жүзуде Дагмар Хаседен күтпеген жеңіліске ұшырады, онда ол жарыстың көп бөлігінде жетекшілік етті, бірақ соңында аздап ұсталды. Эванс АҚШ чемпионатында 400 метр және 800 метрге еркін жүзуде әрқайсысы 12 рет жеңіске жетті, бұл жарыстың 100 жылдық тарихында американдық жүзушінің бір жарыста ең көп ұлттық титул иеленуі. 1992 жылы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында ол 400 метрге еркін жүзуде неміс жүзушісі Дагмар Хаседен жеңіліп қалды, бірақ кейін 800 метрге еркін жүзуде жеңіске жетті. Эванс жүзу мансабын 1996 жылы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарында аяқтады. Ол медаль алмады, бірақ өміріне тағы бір жарқын сәт қосты. Ол ашылу салтанатында Олимпиада алауын алып жүру құрметіне ие болды және оны американдық боксшы Мұхаммед Алиге қазанды жағу үшін тапсырды. 1996 жылдың 27 шілдесінде ол бір ғимаратта неміс журналисімен сұхбаттасып жатқанда, жақын жерде бомба жарылды. Жарылыс ғимаратты сәл сілкіндіріп, Эвансты қорқытты. Бұл оқиға оны соншалықты жарақаттандырды, келесі күні Атланта метросында пойыз күтіп отырғанда паникалық шабуылға ұшырады. Бассейнде Эванс 400 метрге еркін жүзудің іріктеу кезеңінде тоғызыншы орынды иеленді. Ол финалға өте алмады, өйткені тек сегіз үздік жүзуші келесі кезеңге өтеді. Мансабының соңғы жүзуінде Эванс 800 метрге еркін жүзуде алтыншы орынды иеленді. Атланта Олимпиадасында американдық жүзушілер ирландиялық Мишель Смиттен күтпеген алтын медальдары үшін сынға алды, оның өнімділікті арттыратын препараттар қолданған болуы мүмкін екенін айтты. Эванстан айыптау туралы сұрағанда, ол Смит сияқты адам осындай айтарлықтай жақсаруды көрсеткенде, «әрқашан сол сұрақ туындайды» деді. Смитпен жанашырлық танытқан американдық спорт журналистері бұл пікірді Эванс Смитті стероид қолдануда айыптап отырғанын білдірді және оны жеңіліске ұшыраған адам ретінде шабуылдады. Кейін Эванс мұндай айыптаудың болмайтынын және оның сөздері контекстен тыс алынғанын айтты. 1998 жылы Смит несеп сынамасын бұзғаны үшін төрт жылға дисквалификацияланды. Эванстың жүзу мансабының соңында ол жеті әлемдік рекордты, бес Олимпиада медалін (соның ішінде төрт алтын медаль) және 45 АҚШ ұлттық титулын иеленді – бұл көрсеткішпен ол Трейси Колкинс және Майкл Фелпстен кейін үшінші орында тұр. 2011 жылдың маусым айында Эванс қайта оралу процесінде екендігі және 2012 жылғы АҚШ Олимпиадалық іріктеу кезеңінде бәсекелесу мақсатымен алты ай бойы жаттығу жүргізіп жатқаны хабарланды. 2012 жылғы Олимпиадалық іріктеу кезеңінде 40 жасында ол 400 метрге еркін жүзуде 113 жүзушінің арасында 80-ші, ал 800 метрге еркін жүзуде 65 жүзушінің арасында 53-ші орынды иеленді. Эванс 2001 жылы Халықаралық жүзу даңқы залына «Құрметті жүзуші» ретінде енгізілді. Эванс Лос-Анджелес 2024 Олимпиадалық ұйымдастыру комитетінің вице-төрағасы және спортшылар директоры болып қызмет етті және Лос-Анджелесті кандидат қала ретінде насихаттау үшін командамен бірге сапарлады. Лос-Анджелес 2028 жылғы жазғы Олимпиаданы өткізу құқығын 2017 жылдың 13 қыркүйегінде Лимада (Перу) өткен Халықаралық Олимпиада комитетінің 131-ші сессиясында алды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Эванс 2028 жылғы жазғы Олимпиаданы ұйымдастыру комитетінде бас атлеттік директор лауазымында жұмыс істейді.

In 1987, she broke the world records in the 400 meter, 800 meter, and 1,500 meter freestyle distances. At the 1988 Summer Olympics in Seoul, South Korea, she won three individual gold medals, and she also earned the nickname "Miss Perpetual Motion". In these Olympics, Evans set a new world record in the 400 meter freestyle event. This record stood for 18 years until France's Laure Manaudou broke it in May 2006. Evans held the 1,500 meter freestyle record, set in March 1988, through June 2007, when it was broken by American Kate Ziegler with her time of 15:42.54. Evans held the world record in the 800 meter freestyle, 8:16:22, that she set in August 1989, until it was broken by Rebecca Adlington of Britain in August 2008. Adlington set the new record with her time of 8:14.10 in winning the race at the 2008 Summer Olympics. Evans's 800 meter record was one of the longest standing ones ever in swimming, and it went unbroken through four Olympic Games (1992–2004). Only the 100 meter freestyle swimming record set by the Dutch swimmer Willy den Ouden stood longer—from 1936 through 1956, during a period when international competition was interrupted by world war. Following her outstanding performance of 1988, Evans continued to dominate the world's long distance swimming competitions (400 meters and above). Evans became the first woman to win back to back Olympic and world championship titles in any one swimming event by winning the 1988 and 1992 Olympic gold medals and the 1991 and 1994 world championships in the 800 meter freestyle race. She would astonishingly go undefeated in all of the 400 , 800 , and 1500 meter freestyle events for over five years, only being broken with her shock defeat by Dagmar Hase in the 400 meter freestyle at the Barcelona Olympics, where she led for almost the entire race but was narrowly caught at the end. Evans won the 400 meter and 800 meter freestyle events at the U. S. National Championships 12 times each, the largest number of national titles in one event by an American swimmer in the 100 year history of the competition. At the 1992 Summer Olympics in Barcelona, however, she lost the 400 meter freestyle race to German swimmer Dagmar Hase, but she did win the 800 meter freestyle race later on. Evans ended her swimming career, for all practical purposes, at the 1996 Summer Olympics in Atlanta, Georgia. She did not win any medals, but she did add one more highlight to her life. She was given the honour of carrying the Olympic torch in the opening ceremony, and she handed the torch to the American boxing legend Muhammad Ali to light the cauldron. On July 27, 1996, she was in a building being interviewed by a German newsman when a bomb exploded nearby. The explosion very lightly shook the building and startled Evans. The incident traumatised her so much that she had a panic attack the next day while waiting for a train in an Atlanta subway station. In the swimming pool, Evans finished ninth in the preliminaries of the 400 meter freestyle. She did not qualify for the finals, as only the top eight finishers advance to the next level. In the final swim of her career, Evans finished in sixth place in the 800 meter freestyle. At the Atlanta Games, American swimming officials criticized Ireland's Michelle Smith about her unexpected gold medals, suggesting that she might have been using performance enhancing drugs. When asked about the accusations, Evans said that when anyone like Smith showed such a significant improvement, "there's always that question." American sportswriters sympathetic to Smith took this comment to mean that Evans was accusing Smith of steroid use as well, and they attacked Evans as being a sore loser. Evans later insisted that she meant no such accusation and that her remarks were taken out of context. In 1998, Smith received a four year suspension for tampering with a urine sample. At the end of Evans's swimming career, she held seven world records, five Olympic medals (including four gold medals), and 45 American national titles – third only to Tracy Caulkins and Michael Phelps. In June 2011, it was reported that Evans was in the process of a comeback and had been training for six months with the goal of competing at the 2012 U. S. Olympic Trials. At the 2012 Olympic Trials, at the age of 40, she ended up finishing 80th out of 113 swimmers in the 400 meter freestyle and 53rd out of 65 swimmers in the 800 meter freestyle. Evans was inducted into the International Swimming Hall of Fame as an "Honor Swimmer" in 2001. Evans served as Vice Chair and Athletes director for the Los Angeles 2024 Olympic bid committee and traveled with the team to promote Los Angeles as a candidate city. Los Angeles was ultimately awarded the 2028 Summer Olympics at the 131st IOC Session in Lima, Peru, on September 13, 2017. As of 2020, Evans works with the organizing committee for the 2028 Summer Olympics in the executive leadership role of chief athlete officer.