Кіріспе

Солтүстік көпір, көбінесе Ескі Солтүстік көпір деп аталады, Массачусетс штатының Конкорд қаласындағы Конкорд өзенін кесіп өтетін тарихи орын. 1775 жылдың 19 сәуірінде, Америка Тәуелсіздік соғысының алғашқы күнінде, провинциялық минутшылар мен шамамен 400 сарбаздық компания осы жерде шамамен 90 британдық әскермен қақтығысты. Бұл шайқас американдық әскерлердің британдық регулярлы әскерлеріне қарсы ретпен алға жылжудың, жарақаттар келтірудің және қарсыластарын жеңудің алғашқы мысалы болды. Бұл Лексингтон және Конкорд шайқастарында және Америка тарихындағы шешуші сәт еді. Солтүстік көпірде болған тарихи оқиғалардың маңыздылығы Ральф Уолдо Эмерсонды осы сәтті "әлемді шарлаған оқ" деп атауға шабыттандырды. Солтүстік көпір төрт ғасыр бойы кем дегенде сегіз рет қайта салынды. Қазіргі ағаш жаяу жүргіншілер көпірі, шайқас кезінде тұрған көпірдің шамамен көшірмесі, 1956 жылы салынды және 2005 жылы толыққанды қалпына келтірілді. Көпір және оны қоршаған 114 акр жер Минут-Ман Ұлттық тарихи паркінің Солтүстік көпір бөлігін құрайды және оны Ұлттық парктік қызмет басқарады. Бұл танымал туристік орын.

Шығуы және алғашқы қайталануы

Конкорд қаласы 1635 жылы негінделді. Келесі екі онжылдық ішінде отарлаушылар қаланың солтүстік бөлігінде шаруашылықтар құрды. Осы шаруашылықтардың көпшілігі Конкорд өзенінің қарама-қарсы жағында орналасқан еді. Фермаларынан қалаға баруды жеңілдету үшін солтүстік бөліктің жер иелері 1650 жылдардың басына қарай осы жерде немесе жанында Конкорд өзенінен көпір салды. Бұл жердегі көпірдің алғашқы айғағы 1654 жылы қала мұрағаттарында кездеседі. Көпірден өтетін шаруа жолы кейіннен жақсартылып, Гротон жолы деп аталды. Өзеннің көктемде тасуы мен тозуы салдарынан көпір шамамен 20-30 жыл сайын ауыстырылуға тиіс болды. Отарлық мұрағаттарға сүйенсек, көпір 1660, 1683, 1710 және 1731 жылдары ауыстырылған. 1760 жылы қала осы орында жаңа көпір салды. Осы нұсқа 1775 жылдың 19 сәуірінде Конкорд шайқасы кезінде болған.

"Конкорд соғысы"

Солтүстік көпірде болған шайқас тарихи түрде «Конкорд шайқасы» деп белгілі және Лексингтон мен Конкорд шайқастарының бір бөлігі болды. 1775 жылдың 18 сәуірінде Массачусетс штатының әскери губернаторы, генерал Томас Гейдж, Бостоннан шамамен 700 британдық сарбазды бүлікші Массачусетс провинциялық конгресі Конкордта жинап қойған әскери жабдықтарды тәркілеуге немесе жоюға жіберді. Конкордқа жол тартқанда, бұл күш Лексингтон алаңында отаршылдардың шағын тобымен кездесті. Ұзаққа соқпаған шайқастан кейін британдық сарбаздар Конкордқа бет бұрды. Қалаға жеткен соң, подполковник Фрэнсис Смит алты ротаны Солтүстік көпірге, провинциялық полковник Джеймс Барреттің шаруашылығында оқ-дәрі іздеуге жіберді. Осы роталардың үшеуі Барреттің шаруашылығына барыса, ал қалған үшеуі, барлығы шамамен 90 адам, Солтүстік көпірді қорғады. Бұл 4-ші, 10-шы және 43-ші жаяу әскер полктерінен құралған британдық жеңіл әскер роталары, капитан Уолтер Лоридің басқаруында болды. Бұл роталар бастапқыда көпірдің батыс жағында орналасты, бірақ отаршылдар алға жылжығанда, олар көпірден өтіп, шығыс жағалауда бекінді. Сағат 9:30 шамасында отаршылдар көпірдің арғы жағындағы Конкорд ауылынан шыққан түтінді байқады. Британдық әскерлер сол жерде тапқан ағаштан жасалған зеңбіректерді өртеп жіберді, бірақ көпірден тыс жердегі отаршыл милиция британдықтар қалаға от қойғанын ойлады. Отаршылдар көпірді басып алу үшін әскери тәртіппен алға жылжыды және британдықтардың қаланы өртеп жіберуіне жол бермеуді көздеді. Алға жылжу барысында британдықтар бірнеше ескерту оқтарын атты, содан кейін толық залп берді. Бұл атыста бірнеше отаршыл қаза тауып немесе жараланды. Осы шығынды көрген Конкордтың майоры Джон Баттрик, отаршыл колоннаның басшысы, «От ашыңдар, әріптестер, Құдай үшін от ашыңдар!» - деп бұйрық берді, және отаршылдар жауап ретінде атып, британдықтарды дереу Конкордқа қарай шегінуге мәжбүр етті. Үш британдық сарбаз қаза тауып, тоғыз адам жараланды. Отаршылдар тарапынан екі адам қаза тауып, төрт адам жараланды. Американдықтардың әскери тәртіппен соғысып, британдық әскерлеріне өлімге әкеп соққан оқтарды атқан алғашқы жағдайы Лексингтон мен Конкорд шайқастарындағы маңызды бұрылыс болды. Бұл британдықтардың Бостонға шегінуіне себеп болды және американ тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі саналады.

Көпірдің кейінгі қайталанулары

1788 жылы, шайқас кезінде болған 1760 жылғы құрылысты алмастыру үшін жаңа көпір салынды. Алдыңғы нұсқаларындағыдай, көпірге жақын жерде шаруашылығы барлар ауыстыру құнын төледі. 1788 жылы олардың қатарында капитан Дэвид Браун, лейтенант Элиша Джонс және полковник Джон Баттрик болды, олардың барлығы 1775 жылы Солтүстік көпірде шайқасқан. 1793 жылы Конкорд Солтүстік көпірден бірнеше жүз метр төмен қарай жаңа көпір салды, ол бұрынғысын қолданусыз қалдырды. Жол жаңа көпірге бұрылды, ал Солтүстік көпірге дейінгі ескі жол қала басшылығымен тасталды. Сол жылы қала әкімдігі Элиша Джонсқа Солтүстік көпірді бұзуға рұқсат берді. Келесі 82 жыл бойы сол жерде ешқандай көпір болған жоқ. 1874 жылы, шайқастың жүз жылдығын тойлау жоспарлары жасалып жатқанда, Конкорд қаласы өзеннің батыс жағында, алғашқы минуттықтар шайқаста қаза болған жерге ескерткіш орнатуды бақылау үшін комиссия құрды. Оларға Солтүстік көпірді қайта салу жұмысы да тапсырылды. Жаңа құрылыс тек жаяу өтуге арналмақ, ол үлкен ескерткіштің бір бөлігі болып, жаңа мүсінге қол жеткізуді қамтамасыз ететін және келушілерге Революцияның алғашқы күні аймақ қалай болғанын көрсетіп тұратын еді. 1874 жылы салынған Солтүстік көпірдің жүз жылдық нұсқасы «әдемі әрі есімсіз» және тым қарапайым деп сипатталды, ол колониялық көпірдің Виктория дәуіріндегі түсінігін көрсетеді. Архитекторы – Уильям Ральф Эмерсон, Конкордтың белгілі жазушысы және трансценденталист Ральф Уолдо Эмерсонның туысы. Жүз жылдық көпірдің ең ерекше ерекшеліктері – көпірдің ортасынан екі жаққа қарай шығып тұрған екі павильон немесе жабық галереялар, олар өрілген бұтақтармен жабылған және Полинезия стилін еске түсіретін. 1888 жылғы көктемгі су тасқынында Жүз жылдық көпір ағызылып кетті. Сол жылы оның орнына қарапайым көпір салынды. Уильям Р. Эмерсон да осы көпірді жобалады, бірақ «Жүз жылдық көпірінің» ерекше сәндік элементтерін қоспады. 1888 жылғы көпірді үлкен емен қадаларымен және көлденең балкалармен нығайтуға тырысқанмен, ол да 1909 жылғы көктемгі су тасқынынан зардап шекті. Көпір 1909 жылы Массачусетс штатымен ауыстырылды. Архитекторы – Джозеф Р. Вурчестер. Көпірдің сыртқы түрі тарихи дәлдікті көрсетті, өйткені ол Дулитл салған суреттердегі көпірге өте ұқсас болды, бірақ көптеген адамдар оны бетоннан жасалғандықтан ұнатпады.

Қолданыстағы көпір

1955 жылы 1909 жылғы бетон көпір «Даян» дауылынан болған су тасқынынан қалпына келтірілмейтіндей зақым көрді. Осы кезде қала, осы маңдағы ескерткіштерді және айналасындағы жерді жақсы сақтау үшін бірнеше ландшафттық-сәулеттік жоспарларды қарастырып жатқан еді. Конкорд тұрғындары жаңа естелік көпірдің бетоннан емес, ағаштан салынуын талап етіп, наразылық білдірді. Массачусетс штатының саясаткерлері, оның ішінде Массачусетс штатының қоғамдық жұмыстар жөніндегі комиссары және болашақ губернатор Джон Волп, сондай-ақ қазіргі губернатор Кристиан Хертер Конгрестен қаржы алуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1956 жылы Массачусетс штаты жаңа көпір құрылысын бастады. Штат жаңа көпірдің жобасын жасау үшін «Уитман және Говард» архитектуралық фирмасын шақырды. Фирмадағы архитектор Говард Перкинс жобаның жобасын дайындаумен айналысты. Перкинс Дулиттлдің суретін мұқият зерттеп, 1760 жылғы көпір негізінде түсіндірме жасады. Архитектураны сақтаушы Джудит К. Салливанның айтуынша, оның жобасында «әрқайсысы үш қазықтан тұратын алты тіреуі бар аркалы қазықтық көпір» болды. Перкинс Дулиттлдің жобасындағы кейбір элементтерді алып тастады және тұрақтылықты арттыру үшін басқаларын қосты. Қосылған элементтердің ең маңыздысы – көпір платформасының екі жағына созылатын қазық тіреулері және оларға жалғанған көлденең тіректер. Бұл конструкциялар көпірге беріктік сыйлап қана қоймай, су тасқыны кезінде икемделуге мүмкіндік береді. 1956 жылғы көпірде қысыммен өңделген ағаш қолданылды, бірақ шынайы көрініс беру үшін қолмен кесілген ағаштар да пайдаланылды. Көпірдің тіреулер арасындағы ұзындығы 109 фут 8 дюйм құрайды. Құрылыс 1956 жылдың қыркүйек айында аяқталып, губернатор Хертердің қатысуымен 1956 жылдың 29 қыркүйегінде пайдалануға берілді. 1959 жылы көпір және оны қоршаған жер «Минут Мэн» Ұлттық тарихи паркінің құрамына кірді. 1966 жылы парк Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген кезде, көпір «осы жердің үздіксіз естелік маңыздылығын көрсететін маңызды құрылым» ретінде тіркелді. 2002 жылы көпірдің инженерлік жағдайын бағалау жүргізілді, нәтижесінде елеулі тозулар анықталды. Одан кейін жүргізілген сақтау жұмыстарынан кейін, 2005 жылы «Минут Мэн» Ұлттық тарихи паркі көпірді кең ауқымды қайта жаңарту жұмыстарын бастады.

"Минуттық адам" мүсіні

1836 жылғы шайқас монументінің орналасқан жері Конкордтағы кейбір адамдарға ұнамады. Көпір болмағандықтан, обелиск ағылшын әскері Конкорд шайқасында тұрған шығыс жағалауға орналастырылды. Конкорд фермері Эбенезер Хаббард Конкорд шайқасында алғашқы американдықтар қаза тапқан жердің белгіленбегеніне қатты ашуланды. 1870 жылы қайтыс болғаннан кейін ол Конкорд қаласына 1000 доллар қалдырды, осы қаражат Конкорд өзенінің батыс жағында монумент орнатуға және оған қол жеткізу үшін Ескі Солтүстік көпірін қайта жаңартуға жұмсалу тиіс болды. Конкорд тұрғындары 1875 жылғы мерейтойлық тойға дейін жаңа көпір мен монументті аяқтауға тырысты. Монумент комитеті 21 жастағы Дэниел Честер Френчті минуттық сарбазды бейнелейтін мүсін жасауға шақырды. Оған жалпы провинциялық әскердің мүсінін жасау тапсырылғанмен, Френч Массачусетс штатының Актон қаласынан капитан Исаак Дэвистің тарихынан шабыттанды. Дэвис Олд Норт Бриджге шабуылға бастаған ротаға қолбасшылық еткен. Ол ерте қаза тапқандардың бірі және Американ революциясындағы алғашқы американ офицері болды. Френч өзінің мүсінінің сыртқы келбетін Исаак Дэвистің ұрпақтарының суреттерінен үлгі алуға тырысты. "Минуттық адам" мүсіні 1875 жылдың 19 сәуірінде Конкорд шайқасының жүз жылдығына арналған салтанатты шараларда ашылып, салтанатты түрде табыс етілді. Президент Улисс С. Грант, вице-президент, соғыс министрі және мемлекеттік хатшы осы шараға қатысты. Мүсін Аймс зауытында Азамат соғысының зеңбіректерінен балқытылған металлдан құйылды. "Минуттық адам" АҚШ Ұлттық гвардиясының символы ретінде және Массачусетс штатының монеталарында қолданылды. 1975 жылдың 19 сәуірінде Конкорд шайқасының 200 жылдығына орай президент Джеральд Форд көпірде сөз сөйлеп, АҚШ-тың екі жүз жылдығын тойлау аясында "Минуттық адам" монументіне гүл шоғын қойды. Шараға 15000-нан астам адам қатысты.