Кіріспе

Талимерен Ао (28 қаңтар 1918 – 13 қыркүйек 1998) – Нагаландтан шыққан үнді футболшысы және дәрігер. Ол тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістан ұлттық футбол құрамасының алғашқы матчындағы капитаны ретінде ең танымал. Ең белгілі Нагалардың бірі болған ол Үндістан футбол тарихының көрнекті тұлғасы, оның есімі халық жадында мәңгі сақталады. Ол «Мохун Баган» клубында ойнады.

Ерте өмір

1918 жылғы 28 қаңтарда Ао Нага тауларындағы Чанки ауылында пастор Субонгвати Нингдангри Ао мен Маонгсангла Чанкилари отбасында дүниеге келді. Ол 12 баланың төртіншісі болған. Ао Импур христиан мектебінде оқыды және мектеп құрамасының капитаны болды.

Мохун Баган

1943 жылы Ао сол кездегі Калькутта футбол лигасының клубы "Мохун Баган" АС-қа қосылды. 1948 және 1949 жылдары ол "Марун" және "Грин" командаларының капитаны болды, бұл қызметті Сарат Дастан кейінге қалдырды. Сарат Дас Аоның "Cotton College"-дегі ағасы болды, және екеуі де бұрын Ассамның ең табысты клубы болған Гуахати қаласының "Махарана" клубында ойнаған. Ао "Махарана" клубында шабуылшы болып ойнаса, "Мохун Баганға" қосылғаннан кейін қорғанысқа көшті. "Мохун Баганда" Ао ортаңғы қорғаушы болып өнер танытты, және оның екі қорғаушысымен бірге олар "Қытайдың Ұлы қабырғасы" деп аталып кетті. 1948 жылы Ао Лондондағы Үндістан футбол құрамасына капитандық етіп тағайындалды. 1950 жылы Ао "Баганды" Дюранд кубогында жетектеді, бірақ финалда "Хайдарабад Полициясына" 1:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Ао ұлына Дюранд кубогында (1950) "Мохун Баганның" қақпашысы жарақат алғанын және оның орнына өзі қақпаны қорғағанын айтқан. Аоның футболға деген қабілеті жақсы белгілі болғандықтан, шетелдік клубтардың назарына ілікті, соның ішінде танымал ағылшын клубы "Арсенал" ФК да бар еді. Ао клубтан бір жылдық келісімшартты қабылдаудан бас тарды, оның орнына оқуын жалғастыруды жөн көрді; бұл шешімінен кейін ол ешқашан өкінген емес.

Манипур

Ао сонымен қатар Сантош Трофиде Манипур футбол командасы үшін ойнады, 1950-жылдары командаға қаптал болды, соның ішінде Батыс Бенгалияда өткен көрсету матчтарында да.

Халықаралық мансап

Біз Үндістанда футбол ойнаймыз, ал сіздер ботбол ойнайсыз. 1948 жылы, Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін бір жыл өткен соң, Ао Үндістан ұлттық футбол құрамасының капитаны болды. Ол 1948 жылы Еуропаға саяхат жасаған ұлттық құраманың құрамында болды және 24 шілдеде Пиннер Ф.К. клубын 9:1 есебімен, 26 шілдеде Хейс Ф.К. клубын 4:1 есебімен, ал 28 шілдеде Александра Парк Ф.К. клубын 8:2 есебімен жеңді. Ол 1948 жылғы Лондондағы жазғы Олимпиада ойындарында команданы алғашқы ресми ойында жетектеді және үнді делегациясының туын алып жүрді. Сол кезде Үндістанды Балаидас Чаттерджи басқарды. Олардың алғашқы матчы Бирмамен болды, бірақ ол матч өткізілмей қалды. Үндістанның Францияға қарсы екінші матчында ол Сайлен Манна мен Шео Мевалалмен бірге ойнады, бірақ команда 2:1 есебімен жеңілді, ал үнді голын Сарагапани Раман соқты. Оның басшылығымен, жалаң аяқ ойнаған үнді футболшыларының батылдығы Англияның Маргарет ханшайымының ризашылығына ие болды. Ао Үндістан үшін тағы бес матч ойнап, содан кейін футболдан кетті. Ол 1951 жылға дейін Сайед Абдул Рахим басқарған Үндістан құрамасында ойнады, бірақ Үндістан 1950 жылы Бразилияда өткен ФИФА әлем чемпионатына қатыспағандықтан, әлемдегі ең ірі турнирде ойнау мүмкіндігінен айырылды.

Футболдан кейінгі мансап

Ао Ассамның Дибругарх қаласындағы Ассам медициналық колледжінде оқыды. Ол сол жерден MBBS дәрежесін алды және 1963 жылы Нагаландқа қайтып келді, онда оған азаматтық хирургтың көмекшісі лауазымы берілді. 1978 жылы зейнетке шықты. Ол Нага зиратында, Димапурдың Кермахал қаласында жерленуді қалаған еді және сол жерге жерленді. Оның екі ұлы, екі қызы және сегіз немересі болды. Оның әйелі, штаттық медбике Дейкім Доңгел 2018 жылдың маусым айында қайтыс болды.

Мұра

2002 жылы «Мохан Баған» атлетика клубы оның құрметіне «Мохан Баған Ратна» сыйлығын тағайындап, өмір бойына мүшелік берді. 2003 жылы Солтүстік-Шығыстағы футболды дамыту мақсатында «Dr. Т. Ао атындағы Солтүстік-Шығыс футбол кубогы» құрылды. 2009 жылы тау-кен министрі Бижой Кришна Хандик Нагаленд штатының Димапур қаласындағы DDSC стадионында «Dr. Талимерен Ао атындағы футбол кубогының» ашылу салтанатын өткізіп, Солтүстік-Шығыс жастарын спорт және білім саласындағы жетістіктерге шақырып, жігерлендірді. 2012 жылы Нагаленд үкіметі оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін «Dr. Т. Ао» сыйлығын орнатып, алғашқы марапатты нагалық садақшы Чекроволо Свуро алды. 2018 жылдың қаңтар айында Аоның 100 жылдық туған күніне арналған бір жылдық мерекелік шаралар Кохимадағы «Радж Бхаван» резиденциясында Нагаленд губернаторы Падманабха Ачарьяның қатысуымен басталды. Оның құрметіне Нагаленд футбол қауымдастығы (NFA) «Т. Ао облыстар аралық футбол турнирін» ұйымдастырды.