Кіріспе

Байычунг Бхутия (15 желтоқсан 1976 жылы туған), сондай-ақ Баичунг Бхутия деп те аталады, – шабуылшы ретінде ойнаған үнді футболшысы. Бхутия халықаралық аренада үнді футболының жарқын жұлдызы ретінде танымал. Оның футболдан ату шеберлігі үшін оны «Сикким снайпері» деп атайды. Үш мәрте «Жылдың үздік футболшысы» атанған И.М. Виджаян Бхутияны «Үнді футболына сыйлық» деп сипаттаған. Бхутия мансабын бастаған «Шығыс Бенгал» клубында төрт рет ойнады. 1999 жылы Англияның «Бьюри» клубына қосылғанда, ол еуропалық клубпен келісімшартқа отырған алғашқы үнді футболшысы және Мохаммед Салимнен кейін Еуропада кәсіби деңгейде ойнаған екінші футболшы болды. Содан кейін ол Малайзияның «Перак ФА» клубында қысқа мерзімге жалға алынды. Туған елінде, «JCT Mills» клубымен бір рет лига жеңісіне жетті, ал «Мохун Баган» клубында екі мәрте ойнағанымен лигада жеңіске жете алмады. Оның халықаралық жетістіктері: Неру кубогы, LG кубогы, SAFF чемпионатының үш мәрте жеңісі және AFC Challenge кубогы. Бұдан өзге, ол 80 рет ұлттық құрама сапында ойнаған, бұл үнді футболшылары арасында екінші көрсеткіш. 1995 жылғы Неру кубогында Өзбекстанға қарсы өткен матчта 18 жас 90 күндік шағында алғашқы голын соққан Джери Зирсангадан кейін, ол Үндістанның екінші жас халықаралық гол соққан футболшысы. Бхутия «Jhalak Dikhhla Jaa» реалити-шоуында жеңіске жеткенімен, бұл сол кездегі «Мохун Баган» клубымен келіспеушіліктерге себеп болды. Сондай-ақ, ол Тибет тәуелсіздігін қолдап, Олимпиаданың алауын эстафетамен өткізуге бойкот жасайтын алғашқы үнді спортшысы болды. Бхутияның есімімен футбол стадионы аталды (ойнап жүрген кезінде мұндай құрметке ие болған алғашқы футболшы), ол Арджуна сыйлығы мен Падма Шри орденімен марапатталды. 2010 жылдың қазан айында Карлос Квироз бен Nike компаниясымен серіктестік құрып, Делиде Бхайчунг Бхутия футбол мектебін ашты. 2011 жылдың тамызында Бхутия халықаралық футболдан зейнетке шыққанын жариялады. Оның қоштасу матчы 2012 жылдың 10 қаңтарында Делидегі Жавахарлал Неру стадионында Үндістан ұлттық құрамасы мен «Бавария Мюнхен» командалары арасында өтті. Бхутия Бүкіл Үндістан футбол федерациясының (AIFF) президенті лауазымына сайлауда қатысып, 33:1 есебімен Қалиан Чаубейден жеңілді. Ол сондай-ақ Сикким футбол қауымдастығының президенті болып қызмет етті.

Ерте өмір

Бхайчунг Бхутия шаруа отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы Сиккимде фермерлер болған және бастапқыда Бхутияның спортқа деген қызығушылығына ынталы емес еді. Оның әкесі бала кезінде қайтыс болды, бірақ туысы Карма Бхутияның қолдауымен ол Шығыс Сиккимдегі Пакьонг қаласындағы Сент-Ксавьер мектебінде білімін бастады. Тоғыз жасында ол Гангтоктағы Таши Намгьял академиясына оқуға SAI-дан футбол стипендиясын жеңіп алды. Ол Сиккимдегі бірнеше мектептер мен жергілікті клубтарда ойнады, соның ішінде Карма басқарған Гангтоктағы "Бойз" клубында. Футболдан басқа, Бхутия мектебінің бадминтон, баскетбол және жеңіл атлетика командаларында да өнер көрсетті.

Калькутта мен Еуропа

1993 жылы он алты жасында Бутия мектепті тастап, Калькуттадағы кәсіби «Шығыс Бенгал» футбол клубына қосылды. Екі жылдан кейін ол Пхагвара қаласындағы «JCT Mills» клубына ауысты, ол 1996–97 маусымда Үндістан Ұлттық футбол лигасының жеңімпазы атанды. Бутия лиганың үздік гол соққан ойыншысы болды және Нехру кубогында халықаралық дебютіне шақырылды. 1998–99 маусымда ол команда капитаны болды, сол маусымда «Шығыс Бенгал» лигада «Salgaocar» командасынан кейін екінші орынды иеленді. Сонымен қатар, ол 1999 жылы Арджуна сыйлығын алған 19-шы футболшы болды. Бұл сыйлық Үндістан үкіметі спортшыларға ұлттық спорттағы «ерекше жетістіктерін» мойындау үшін табыстайды. Ол үш жылдық келісімшартқа қол қойып, еуропалық клубқа қол қойған алғашқы үнді футболшысы атанды. Бұған дейін Бутия «Fulham», «West Bromwich Albion» және «Aston Villa» клубтарында сәтсіз сынақтан өткен болатын. Виза алуда қиындықтар туындағандықтан, ол 1999 жылдың 3 қазанында «Cardiff City» командасына қарсы дебютін кешіктірді. Сол ойында ол Ян Лоусонның орнына шығып, «Bury» командасының екінші голына қатысты, содан кейін Даррен Буллок Бутияның соққысынан секіріп келген допты голға айналдырды. 2000 жылдың 15 сәуірінде ол ағылшын лигасының алғашқы голын «Chesterfield» командасына қарсы ойында соқты. «Bury» командасының соңғы маусымында тізе жарақаты салдарынан ол үш ойынға ғана қатысты және клуб әкімшілікке берілгеннен кейін босатылды. Оның соңғы ойыны 2001 жылдың 27 тамызында «Swindon Town» командасына 3:0 есебімен жеңіліспен аяқталды. Алайда, бұл сәтсіз болды, өйткені ол маусымның басында жарақат алды және сол маусымда қайта ойнамады, «Mohun Bagan» командасының жалғыз трофейлік жеңісін – All Airlines Gold Cup турнирін қалып қойды. Сондай-ақ, ол «Petrokimia Putra» командасына қарсы өткен ойында 1:1 есебімен тең түскенде гол соқты және сол турнирде «Philippine Army» командасына қарсы 6:0 есебімен жеңіске жеткенде бес гол соқты. Бутия 2003 жылдың тамызынан қазан айына дейін Малайзия чемпионатының «Perak FA» клубында негізгі келісімшарт бойынша ойнады және тұрақты маусымда «Шығыс Бенгал» клубына оралды. Алайда, «Perak FA» клубындағы өнер көрсетуі Малайзия кубогының жартылай финалында «Sabah FA» командасына 3:1 есебімен жеңіліспен аяқталды, содан кейін Бутия өзін «оқиғаның кінәлісі» деп сипаттады. 2003–04 маусымда Бутия 12 гол соқты, ал «Шығыс Бенгал» екінші орын алған «Dempo» командасынан төрт ұпайға басымдық танытты. 2004–05 маусымда Бутия «Шығыс Бенгал» үшін тоғыз гол соқты, команда «SC Goa» және чемпион «Dempo» командаларынан кейін үшінші орынды иеленді. Ол 2005–06 маусымның соңына дейін «Шығыс Бенгал» үшін ойнауын жалғастырды. Соңғы маусымында ол 12 гол соққандығы үшін Бүкілүнді үнді футбол федерациясы (AIFF) тарапынан «Ұлттық футбол лигасының үздік ойыншысы» атағын алды. Осыған қарамастан, «Шығыс Бенгал» лигада «Mahindra United» командасынан екінші орынды иеленді.

Малайзияға оралу

2005 жылы Бхутия тағы бір малайзиялық клуб – «Селангор МК Лэнд» клубымен келісім жасады. Клубтың қаржылық мәселелері болғандықтан ол тек бес ойында ғана қатысып, бір гол соқты. Бұрын ол сол кездегі «Хоум Юнайтед» командасының бас жаттықтырушысы Стив Дарбиден ұсыныс алған, бірақ одан бас тарды. Дарби кейіннен ол Бхутияны қатарға қоса алмағанын, себебі оның ұсынған ақысы сол кездегі Үндістандағы табысынан кем болғанын айтты.

Мохун Баган

2006 жылғы 15 маусымда ол Мохун Баган клубына қосылып, Хосе Рамирес Барретомен шабуылдастық дуэт құрды. Дегенмен, 2006–07 маусымы Бхутия мен Мохун Баган үшін сәтсіз болды, олар лигада сегізінші орынды иеленді, құлдырау аймағынан бір саты жоғары. 2007–08 маусымында (лига енді I Лига деп аталды) Бхутия 18 ойында 10 гол соқты, ал Мохун Баган лигада төртінші орынды алды. Бхутия 2008 жылы екінші рет «Жылдың үздік футболшысы» наградасын жеңіп алды. Осы жүлдеге ие болып, ол оны бірнеше рет жеңіп алған екінші футболшы болды, ал екіншісі – И. М. Вижаяан. 2008–09 маусымында, қатарынан 10 ойын жеңіске жеткеніне қарамастан, Мохун Баган Махиндра Юнайтедпен өткен соңғы ойында жеңіліс тауып, «Черчилл Бразерс» клубынан кейін екінші орынды иеленді. Бхутия маусымды алты голмен аяқтады. 2009 жылғы 18 мамырда Бхутия клубтың басшыларының футболға деген адалдығына күмән келтіргеніне байланысты Мохун Баганнан кететінін хабарлады. «Жалак Дихла Жа» оқиғасының нәтижесінде ол Мохун Баган клубынан алты айға дисквалификацияланды. Бхутия: «Бұл мені тағы бір маусымға Мохун Баганда ұстап тұру үшін жасалған амал ғана. Бірақ мен енді олар үшін ойнамаймын», – деді.

Шығыс Бенгалия (IV)

"Мен Шығыс Бенгалияның миллиондаған жанкүйерлеріне өмірімді осы жерде аяқтағым келетінін айтқым келеді. Бұл бірнеше айға емес, өмір бойына созылады." – деді Байчунг Бутия төртінші рет Шығыс Бенгалия құрамасына қосылғанда. Шығыс Бенгалияға қол қойғаннан кейін Бутия бұл оның үйге оралуы екенін жариялады: "Бұл шынымен менің үйге оралуым. Бұл клубтың тарихы осы жерден басталып, осы жерде аяқталады." Алайда, жағдай одан әрі қиындады, себебі Мохун Баганның бас хатшысы Анжан Митра: "Байчунгпен жасалған келісім-шартымыз толыққанды заңды, оның бізбен тағы бір жылы бар" деді. Бұтияның адвокаты Уша Натх Банерджи бұған қарсылық білдіріп: "Мен Баганның келісім-шартының заңдылығына күмәнданамын. Қалай болғанда да, ФИФА мен АИФФ ережелеріне сәйкес, 28 жастан асқан ойыншы келісімшартының үшінші жылында клубты таңдауға құқылы" деді. Алайда, ешқандай келісімге қол жеткізілмеді, және 5 қыркүйекте дауды қарастыру үшін бұрынғы қосымша солицёр-генерал Амрендра Шаран тағайындалды. 10 қыркүйекте Бхутия Мохан Баганға "өз беделін түсіруге тырысқаны" үшін 10 миллиондық өтемақы талап етіп, жамандау туралы шағым түсірді. Бхутияға 26 қыркүйекте алдын ала рұхсат берілді, бірақ Мохан Баган мен Бхутия арасындағы сот ісі соңғы үкім шығарылғанға дейін жалғасады. 4 қарашада Мохан Баганның ФИФА-ға Бхутиямен болған дауға араласуын сұрағандығы белгілі болды. 2010-11 маусымының басталуы Бхутиясыз қаңтар айының соңына дейін жалғасады, себебі Үндістан ұлттық құрамасы қарашадан қаңтарға дейін Азия кубогына дайындалды және қатысты. Соңғы кезде жарақаттармен күрескен Бхутия келесі маусымда үш айлық үзіліс алып қайта оралатынына сенімді, және егер ол бір күні футболдан кетуді шешсе, онда ол оны Шығыс Бенгалиядан жасайды.

Біріккен Сикким

2011 жылы Бутия "Юнайтед Сикким" клубына ойыншы-жаттықтырушы ретінде қосылды.

Шығыс Бенгалиядағы соңғы кезеңі

2015 жылдың 12 ақпанында Бхутия жарты маусымдық келісімшарт бойынша «Шығыс Бенгалия» клубына соңғы рет оралатыны жарияланды, одан кейін ол кәсіби футболдан зейнеткерлікке шығады. 2011 жылы «Оңтүстік Кореяға» қарсы өткен Азия кубогында Ұлттық құрама сапында ойнауын тоқтатқан Бхутия өткен маусымда қызыл және алтын түстердегі форманы «соңғы рет» киіп зейнеткерлікке шығуды армандағанын айтқан еді. «Бірақ, бұл орындалмауы мүмкін. Мен тізе жарақатымен күресіп жатырмын және «Шығыс Бенгалия» үшін жоғары деңгейдегі I Лигасында ойнарлық жағдайда емеспін. Мен енді клубтар үшін ойнамайтынмын деп айтуға болады», - деді Бхутия журналистерге Солтүстік Лейктегі BA CA алаңында «Шығыс Бенгалияның» жатақ академиясының ашылу салтанатында.

Халықаралық мансап

Байчунг 1995 жылғы 10 наурызда 19 жасында Таиландқа қарсы Неру кубогында халықаралық құрама сапында тұңғыш рет алаңға шықты. Бутия 1995 жылы Неру кубогында Өзбекстанға қарсы ойында гол соғып, 19 жасында ең жас гол соққан футболшы атанды. 1997 жылғы SAFF чемпионатында Үндістан финалда Мальдивтерді 5:1 есебімен жеңді, Бхутия бір голдың авторы болды. Екі жылдан кейін турнир Гоада өтті және Үндістан финалда Бангладешті 2:0 есебімен жеңіп, титулын қорғады. Бруно Коутиньо гол соққаннан кейін Бутия Үндістан үшін екінші голды соқты және турнирдің ең құнды ойыншысы деп танылды. Ол 2002 жылы Вьетнамда өткен LG кубогының финалында екі гол соқты. 2003 жылғы Афро-Азия ойындарының футбол турнирінде Үндістан Өзбекстаннан кейін екінші орынды иеленді. Бхутия турнирде екі гол соқты, екеуі де Зимбабвеге қарсы өткен жартылай финалда 5:3 есебімен жеңіске жеткен кезде соғылды. 2007 жылғы Неру кубогының ашылу матчында Бутия Камбоджаға қарсы 6:0 есебімен жеңіс сыйлап, пенальтиден гол соқты. Сондай-ақ, Бангладешті 1:0 есебімен және Қырғызстанды 3:0 есебімен жеңді. Бхутия финалда маңызды рөл атқарды, өйткені ол Н. П. Прадиптің Сирияға қарсы соққан жеңіс голына қатысты, нәтижесінде Үндістан 1:0 есебімен жеңіске жетіп, чемпион атанды. Келесі табысты SAFF чемпионаты 2005 жылы өтті, онда Бхутия капитан болды. Топтық кезеңде ол Бутанға қарсы өткен ойында 3:0 есебімен жеңіске жетті, бірақ қалған екі матчта гол соқпады. Үндістан жартылай финалға өтті, онда Бхутия Мальдивтерге қарсы 1:0 есебімен жеңіске жеткен кезде алаңда болды. Ол «Ең құнды ойыншы» сыйлығын және «Fair Play» трофейін алды. Бұл турнирдегі Бхутияның жалғыз голы болды, алайда ол Бутанға қарсы жартылай финалда бірнеше мүмкіндіктерге ие болды, нәтижесінде Үндістан 2:1 есебімен жеңіске жетіп, финалға өтті. Финалда Үндістан Мальдивтерге 1:0 есебімен ұтылып, титулын қорғауға үлгермеді. 2008 жылғы АФК Челлендж кубогында Түрікменстанға қарсы өткен ойында ол екі гол соқты, нәтижесінде Үндістан 2:1 есебімен жеңіске жетіп, жартылай финалға өтті. «Сикким снайпері» Тажикстанға қарсы өткен финалда гол соқты, нәтижесінде Сунил Чхетридің хет-тригінің арқасында Үндістан 4:1 есебімен жеңіске жетті, бұл оларға 2011 жылғы АФК Азия кубогына автоматты түрде қатысуға мүмкіндік берді. Ол турнирдің ең құнды ойыншысы деп танылды және үш гол соқты. Шри-Ланкаға қарсы өткен матчта Бхутия тағы да алғашқы голды соқты, бұл Үндістанның 3:1 есебімен жеңіске жетуіне көмектесті және финалға шығу мүмкіндігін арттырды. Ол өзінің көрсеткен ойыны үшін «матчтың үздік ойыншысы» атанды. Бхутия раундтық турнирдің соңғы матчын өткізбеді, өйткені Үндістан шешуші матчқа қатысуға кепілдік берілді. Ол барлық матчтардағы үздік ойыншы атанды, соның ішінде Сирияға қарсы өткен пенальти сериясінде жеңіске жеткен матчта да. 2011 жылғы Катардағы АФК Азия кубогында Бхутия Австралия мен Бахрейнге қарсы алғашқы екі ойында жарақат алды, бірақ Оңтүстік Кореяға қарсы екінші жартысында алаңға шықты, бірақ Үндістанды құтқара алмады, олар 4:1 есебімен жеңіліп, турнирден шықты. Азия кубогынан кейін көп ұзамай, ол 2011 жылдың 24 тамызында 104 матчта 40 гол соққан рекордымен Үндістан құрамасы үшін карьерасын аяқтағанын жариялады.

Басқарушылық мансап

2012 жылдың 13 қарашасында Бхутия, 2012 жылдың 10 қарашасында Salt Lake Stadium стадионында өткен I Лига матчында Prayag United командасынан 1–10 есе жеңілгеннен кейін, бельгиялық Филипп Де Риддерді алмастырып, «Юнайтед Сикким» клубының уақытша бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2018 жылдың қаңтар айында Сантош Трофейіне дайындық кезінде ол Сикким құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды.

Жалақ диққәләа жаа

2009 жылы хореограф Соня Джаффермен серіктесіп, ол халықаралық "Жұлдыздармен билеу" сериясының үнді нұсқасы "Jhalak Dikhhla Jaa" бағдарламасының үшінші маусымында жеңіске жетті. Бхутия бұл бәйгеде жеңіп 4 миллион рупий (шамамен 1 миллион 400 мың теңге) сыйлық алды, финалда Каран Сингх Гровер мен Гауахар Ханды еңсерді. Бхутия сыйлық ақшасының жартысын қайырымдылыққа берді, ал қалғанын хореографымен бөлісті. Сонымен қатар, ол ақшаның бір бөлігін "Айла" дауілінен зардап шеккен аймақтарға жұмсалатынын айтты. Сиккимдегі көптеген ұйымдар ұйымдастырған жаппай дауыс беру іс-шаралары (қатысушылар SMS арқылы дауыс беру үшін мобильді карточкалар сатып алған) оның жеңіс мүмкіндігін арттырып, "SMS дауыс беру қызуы" оған жеңіске жетуге көмектескенін хабарлады. Бұл оқиға Бхутияның "Мохун Баган" клубымен арақатынасын қиындатты, себебі ол реалити-шоуда қатысқандықтан достық ойынға да, жаттығуларға да қатыса алмады.

Саясат

2014 жылы Бхутия Бүкілүнділік Тринъмул Конгресіне қосылды және Дарджилинг сайлау округінен 2014 жылғы Үндістанның жалпы сайлауына қатысып, жеңіліске ұшырады. 2021 жылғы Батыс Бенгал заң шығарушы жиналысы сайлауында ол тәжірибелі Үндістан коммунистік партиясы (марксистік) жетекшісі Ашок Бхаттачарьяны қолдау үшін Сол жақ майданды қолдады.

Басқа

Бхутия буддистік ортада өскен, бірақ ол дінге сенбейді, тіпті атеист. "Байчунг" есімінің мағынасы сөзбе-сөз "кіші аға". 2004 жылдың 30 желтоқсанында ол ұзақ жылдар бойы бірге болған сүйіктісі, қонақ үй саласындағы маман Мадхури Типнисқа өз туған ауылы Тинкитамда үйленді. 2015 жылдың ақпан айында Бандра сотында екеуі өзара келісіммен ажырасуға өтініш берді. Оның армандаған кейіпкері – Айн Рэндтің "Фонтанхед" романынан Хауард Роарк, ал қолында футболшының татуировкасы бар. Сикким үкіметі Бхутияның құрметіне аудан орталығы Намчиде "Байчунг стадионы" салдырды. Ол штаттағы ең танымал тұлғалардың бірі және көптеген сиккимдіктер үшін, сондай-ақ Үндістанның басқа штаттарының халқы үшін үлгі болып табылады. 2008 жылдың 23 қаңтарында Бхутия Үндістан футболына қосқан үлесі үшін төртінші дәрежелі "Падма Шри" сыйлығына ұсынылды. Үш күннен кейін, 26 қаңтарда, Үндістан Республика күнінде, ол ұлттық жүзу чемпионы Була Чоудхуримен бірге "Падма Шри" сыйлығын алды. 2008 жылдың 12 шілдесінде Мюнхендегі "Альянц Аренада" өткен "Goal 4 Africa" матчында ол Кларенс Сейдорф басқарған "Эду" командасы үшін ойнап, екі гол соқты. 2009 жылы Бхутия футболшылардың ауыр жарақаттарынан айығуларына көмектесу үшін "Үндістан спорт қоры" деген қорыңызды құрды. Ол сонымен қатар Үндістан футболшылар қауымдастығының (FPAI) президенті. Англиядағы кәсіби футболшылар қауымдастығын көргеннен кейін ол FPAI-ды құрды. 2003 жылдың қарашасында Adidas India Marketing Pvt. Ltd. компаниясымен жарнамалық келісімге қол қойды. Қазіргі уақытта ол Nike India компаниясының жарнамасын таныстырып жүр. Бхутия брендтің Үндістандағы елшісі болу туралы келісімге қол қойғаннан кейін: "Nike компаниясы елдегі спортты дамытуға көмектеседі деп сенемін" деді. 2008 жылы Бхутияға Үндістанда Олимпиадалық алауды ұстау ұсынылды, бірақ ол Тибеттің тәуелсіздік қозғалысын қолдау мақсатында одан бас тартты. "Мен Тибет халқының мәселесіне құрметпен қараймын. Зорлық-зомбылыққа қарсымын, бірақ тибет халқының күресіне қолдау көрсетуім керек деп ойладым", - деді Бхутия. Ол Олимпиадалық алауды ұстаудан бас тартқан алғашқы үнді спортшысы болды. 2018 жылы "All India Trinamool Congress" партиясынан бөлінгеннен кейін, 31 мамырда жаңа партия құрды. Партияның атауы "Hamro Sikkim Party" болып табылады. Ол сонымен қатар спорттық жабдықтар өндіруші "Vector X" компаниясының бренд амбассадоры болды.

Бхайчунг Бутия футбол мектептері

2010 жылғы 28 қазанда ол Карлос Квирозбен серіктестік құрып, Делиде Бхайчунг Бхутия футбол мектебін ашты. 2013 жылы BBFS «Юнайтед Сикким» және «Гархвал» клубтарымен серіктестікке келісіп, Сикким мен Батыс Бенгалияның таулы аймақтарында жасөсперімдерге арналған жаттықтыру лагерьлерін ұйымдастырды.

Спорт жұлдызы

Бхутия "Sportstar Aces 2023" төрешілер алқасының мүшесі болып сайланды.

Жеке өмір

Бхутияның ата-анасы шаруалар болған. Оның екі үлкен ағасы және бір үлкен әпкесі бар. Оның үш баласы бар, екі қызы мен бір ұлы.